Opapake Literair: gedichten en teksten: mei 2012

Het schijnt zo te zijn dat een man in zijn leven drie belangrijke doelen nastreeft, die ingebed zijn in drie achtereenvolgende levensfasen: in de eerste fase heeft hij vurig lief en verwekt een kind; in de tweede fase bouwt hij iets op vanuit zijn persoonlijke inspiratie en gedrevenheid, of hij doet er in elk geval fanatiek zijn uiterste best voor; en in de derde fase, de maanfase, schrijft hij een boek. In die laatste fase gaat hij terug kijken en geeft hij zich rekenschap van de sporen die hij in het gemeenschappelijke landschap getrokken heeft, en vraagt zich af of en hoe die verder kunnen lopen de toekomst in. Dan kan zijn levenservaring uitgroeien en verdiepen tot het wijze inzicht dat alles één is, en dat het all-een zijn de kern vormt van zijn alleen zijn. Dat kan hem helpen zijn toenemende aftakeling en groeiende eenzaamheid te accepteren en te verwerken en in vrede te komen met zichzelf en zijn leven. Dat is geen zoetsappig proces, integendeel. Mij heeft het in elk geval pittige confrontaties opgeleverd. Maar daarnaast ook het plezier en de genoegdoening van het overdenken en opnieuw doorleven en verwerken van opvattingen, beslissingen, handelingen en lotgevallen, in een bredere werkelijkheid van mens zijn.

Dit boek is voor een deel biografisch, voor een ander deel autobiografisch: verschillende verhalen ineen gesmeed. Het lijkt me goed om in deze intro al aan te geven, hoezeer het leven van Adrie en dat van zijn omgeving, beïnvloed is door de ziekte hyperthyreoidie, waaraan hij zonder het te weten jarenlang geleden heeft, met als uiteindelijk gevolg totale lichamelijke uitputting en ernstige depressie. Een aandoening die een enorme impact heeft gehad op zijn lichamelijk en psychisch welzijn, en op zijn functioneren als mens, in zijn gezin, in zijn werk en in de samenleving. Het is voor hem een persoonlijk drama, dat dit veel en veel te laat is onderkend, en ook nog eens niet door een zogenaamde deskundige, maar door hemzelf. Hij kwam tenslotte met de juiste diagnose bij de dokter binnen stappen, die hem lichtelijk verbijsterd aanhoorde. Ik hoop dat ik met de beschrijving van dit levensverhaal een waarschuwing kan geven aan degenen die in medisch/psychologische zin in de samenleving verantwoordelijkheid dragen, en geroepen zijn hun cliënten met raad en daad ter zijde te staan.

Ik heb hiermee mijn derde-fase-boek geschreven. Nu weet je ook, dat ik niet alleen versleten sokken heb, ik stop ze nooit, al was ik ze wel, maar dat ik er ook zelf een aan het worden ben. Ik heb echter gaande de weg over de smalle paadjes van mijn leven veel van de persoonlijke inspiratie die mijn leven gemotiveerd heeft, teruggevonden en daar ben ik zeer verheugd over. De wijsheid in de Yin en Yang paradoxale twee-eenheid is een vertrouwd en existentieel gegeven geworden, en is doorregen met persoonlijke ervaringen. De oplossing van de paradox in de vorm van een twee-eenheid is voor mij opgerekt en opgebloeid naar een drie-eenheid. Veel daarvan is opgedolven in conversaties over het leven bij sigaar en borrel, al redenerend, luisterend en beluisterend.

Al heeft de inhoud van dit werk een autobiografisch trekje, niets in minder waar. Het meeste van wat ik vertel is òf verzonnen, of aangedikt, of juist sterk verzwakt, òf fictie, wat allemaal op hetzelfde neerkomt: elke gelijkenis met mijzelf of anderen berust op een merkwaardig toeval. Kom eens op de koffie, dan roken we samen een sigaar.

Vreemd, om zo opeens haar stem te horen. Rie? Na zo’n lange tijd? Ze klinkt veraf, en een beetje onderkoeld, maar iets in die stem is onnoemelijk vertrouwd en dichtbij. Ik zou me eigenlijk aangesproken moeten voelen, maar dat is niet zo. Het is alsof ik gevoelsmatig in een leegte zit. Eigenaardig, ik hoor haar jongere zus praten, met dat typische wat lijzige in haar stem. Ik kom terug in de realiteit door haar vraag:

“Adrie, mag ik mijn winterkleren? Het wordt koud.”

<Allez, nou zeg, die durft. Ze wil haar winterkleren. Dat is wel het laatste dat ik verwacht had. Ze vraagt simpelweg om haar winterkleren, terwijl er momenteel emotioneel en financieel zo veel op het spel staat. Maar, uiteraard krijgt ze die. Ben ik haar beul soms, dat ik haar dat zou weigeren?>

<Ho, ho, denk nou eens even na, niet zo haastig man. Ze wil haar kleren, maar dat is wel een deel van de inboedel. Ondertussen ligt ze zelf hardnekkig dwars bij de afwikkeling van de boedelscheiding en heeft ze je door haar getraineer en weigerachtigheid financieel in de tang, en eigenlijk zit je door haar toedoen aan de rand van de afgrond. Geef het maar toe, het is toch waar.>

<Ja, dat klopt, het is waar en ook bitter.>

“Goed, je winterkleren?”

“Ehh, ja, het wordt koud.”

“Ja, ik snap het; nee, oké”…; ja, oké”....

<Snotver, jij gedraagt je ook werkelijk als een oetlul zeg. Laat je je nu opnieuw in het pak doen, sukkelaar?>

“Waar moet ik die winterkleren vandaan halen? Waar liggen die, op zolder? Goed hoor, ik zal wel kijken voor je.”

<Ik kan haar toch haar winterkleren niet onthouden. Komaan zeg. God bewaar me, al had ik het wel moeten doen natuurlijk.“>

“Ja, ik kom naar de Carrefour. Wat? Ja, hè, hè, natuurlijk, ik laat je echt niet wachten hoor.”

Als ik arriveer zit ze toch al een half uur te wachten; in de auto, in de kou. Tedju, heb ik me toch in de tijd vergist, of is zij er te vroeg? De tent is ook nog dicht. Wat nu? Naar mijn huis? Het is vlakbij, en waarom niet? Maar de gedachte verschrompelt, en dwarrelt weg. Nee, liever niet.

“Er zal best ergens iets open zijn. Wacht eens. Oké, ja, dat café net over de grens, dat is zeker open.”

“Ik heb niet zo veel tijd”, zegt ze. “Ik moet om half vijf bij mijn huisarts zijn; op controle voor mijn borstkanker.”

<Hè, wat zegt ze nou: haar borstkanker? Is dat dan nog niet genezen verklaard? Maar, nee, ho, ho, daar sta ik nu buiten. Bovendien, toen ik haar laatst nog een gemeende zoen gaf, was dat voor haar een ongewenste intimiteit. Is deze naakte openheid dan geen intimiteit? Ik wil dat niet meer...>

“Ah, oh ja, nou oké, dat moet dan maar.”

<Nee, ik ga niet in op die borstkanker, dat hebben we gehad, en hoe. Maar ze kiest zo wel voor een gevoelige insteek. Zou ze dat expres doen?”>

<Ze wil je soft maken, heb je dat niet door jongen? Dat is allemaal vrouwelijk raffinement.>

“Wel, hoe maak je het Rie?”

“Oh, ik maak het wel, naar omstandigheden”.

<Ah. Naar omstandigheden? Ziezo, alweer zo iets. Ja, ik moet het toegeven, ik luister begerig achter haar woorden: zou ze soms spijt hebben? >

<Ze wou toch zo graag in de Hooge Berkt blijven. De omstandigheden daar zijn dus toch niet zo rooskleurig.>

<Maar dat weten we toch ook wel. Het was te voorzien. Gescheiden vrouwen zijn daar niet in tel, net zo min als mensen die een depressie hebben gehad. Voor hen is er geen verantwoordelijke plek.>

<Hė, ga nou maar niet zo moeilijk doen. Het is toch zo te zien dat ze het moeilijk heeft; net als jij trouwens. De scheiding gaat ook haar niet in de kouwe kleren zitten.>

Mijn kleine triomf voelt ineens benepen en het beetje troost dat het me bood, smoort in treurigheid.

Als twee ontheemden in een hongerwinter zitten we tegenover elkaar aan dit wankele tafeltje, geconfronteerd met mislukking en vervreemding. Even was er de hunkering naar wat deze ontmoeting had kunnen geven: charme, liefdevolle nabijheid, warme gloed op gezichten, glans, tederheid; en vooral een open oogopslag, met die grote kijkers van haar, die ik zo goed ken, met die aanwezige glanzende blik. Ja, zo was het vroeger. De herinnering aan onze eerste echte vrijage dringt zich op; zo lekker krap in mijn eenpersoons studentenbed. Het grappige van een schuins kijkende, rondborstige hospita met haar schalkse blik boven dat vrijzwevende kunstgebit. Vermanend en schalks tegelijk zei ze: “kijk uit hè.” Ach, ja, toen had het leven een uitdagende en verrukkelijke tinteling. Met haar zuchtende aaahhh, heeft zij mij zonder meer voor eeuwig aan zich verplicht. Dat blijft, en dat voelt zelfs nu nog zo, dat gaat niet verloren. Die herinneringen zijn mijn persoonlijke schat aan levenservaringen. Ooit was zij zelf ook zo vol kritiekloze toewijding, met een o zo vertederende uitdrukking van: “ahh, ja, jij bent het, jij bent mijn lief, ik wil jou, ik heb jou; haar mond, met die volle lippen in verlokkende welvingen, vragend om woordeloze fluistering”. Ik zwol van trots en plichtsbetrachting. Ze had met haar totale overgave mijn hart veroverd. De hunkering is intens maar vervaagt tot niks. Was ze maar niet weggegaan. Dan hadden we hier nu niet zo troosteloos hol en mat tegenover elkaar gezeten. Maar de scheiding was onvermijdelijk geworden. Ze zag met mij allang geen toekomst meer, en ik was van haar vervreemd.

Haar gezicht spreekt geen boekdelen meer, het is eerder een A4tje, vooruit dan, van perkament; van gloed is al helemaal geen sprake meer. En ik kan die ook niet meer oproepen. De magiër in mij is verdwenen. Treurige constateringen. Oké, vooruit, inderdaad, eerst het verplichte drankje dan maar.

Het had er aanvankelijk toch zo hoopvol uit gezien. Ze hadden besloten om na zijn pensionering als gevolg van arbeidsongeschiktheid wegens ziekte, naar de Hooge Berkt in Bergeijk te verhuizen, om te gaan wonen en werken in deze Leef/Werkgemeenschap, waar ze in een rustgevend en harmonieus klimaat zouden kunnen leven. Nee, het zou nou eens niet gaan om prestaties, maar primair om het samenleven, levend op de vier pijlers van de Gemeenschap: werk, communicatie, studie en gebed. Ze konden zich ook helemaal vinden in het doel van de HB, namelijk elkaar daarin en daardoor in alle gastvrijheid gelukkig te maken en elkaars lasten mee te helpen dragen. Dat klonk allemaal heel mooi maar het had voor hun beiden nog geen echt fundament. Hun enthousiasme was voornamelijk gebaseerd op kortstondige bezoeken en niet op eigen levenservaring in het samenleven van alle dag. Dat moest nu worden opgebouwd, een delicaat ondernemen.

Toen eenmaal duidelijk was dat Adrie blijvend invaliditeitspensioen zou krijgen, en geen zakjes hoefde te gaan plakken, werd de toekomst voor iedereen toch heel wat zonniger. Hij was echt blij met de mogelijkheden die de Hooge Berkt hem bood. Hij verlangde naar rust, maar ook naar de waarachtige spiritualiteit, waar hij jaren eerder bij een retraite al zo van onder de indruk was geraakt. De indrukken bij zijn eerste aanwezigheid bij de avonddienst in de rustieke kleine kapel bezorgden hem kippenvel. Wat wil je, als je onverwacht in een kleine overvolle kapel gedoopt wordt met de klanken van een overtuigde, sonore en harmonieuze vierstemmige samenzang, dan moet dat op zo’n gevoelige baas als hij ook wel een diepe indruk maken. Toen wist hij ook, wat er verder ook zou gaan gebeuren: “hier ben ik nu tot in mijn diepste wezen geraakt”.

Ook Rie had ervaren hoezeer de rust en de ordening van het leven in de HB hem goed deden en had daarom uit volle overtuiging met hem de stap naar de HB gezet. Ze wilde ook niet wachten tot de afkeuringsprocedure was afgerond en definitief duidelijk zou zijn geworden waar ze aan toe waren. Ze moesten nu “door de rode zee heen” voluit kiezen voor leven, vond ze, en leven was er in het Utrechtse voor hen niet meer te vinden. Financiële zekerheid was zeker belangrijk, maar kwam voorlopig op de tweede plaats, en zij was er ook nog, vond ze. Ook zij mocht bovendien ervaren dat ze zich in het sociale en spirituele klimaat van de HB heel goed thuis voelde. Ze ging gretig in op de mogelijkheden die haar daar geboden werden en ze bleek binnen die setting ook uitstekend inzetbaar. Al gauw werd duidelijk dat ze zou gaan toegroeien naar een verantwoordelijke plek.

<Ja, ik weet het, zo wàs het, maar ook zij heeft haar magie verloren. Vroeger zou ik zou haar onmiddellijk omhelsd hebben; begerig en driftig zou ik haar gekust hebben, tot we er buiten adem van waren. Ik proef nu nog haar speeksel en ik ruik nog de geur van haar nabijheid. Ze kon vroeger ook zo zweterig van verlangen zijn.>

<Oké, leuk allemaal, maar dat is voorbij; dat zal ook nooit meer terug komen.>

“Ik wil het liefst naar Thorn terugkomen”, zegt ze plompverloren, mij uit mijn gedachtenstroom terugroepend.

<Oh, daar heb je het. Godsamme, zou ze dan nu ook nog mijn huisje willen inpikken? Nog meer strijd? De schrik slaat me om het hart.>

“Is dat niet te moeilijk voor je?” vraag ik droogjes.

Ze antwoordt vlot ontkennend, en ik weet het; het klopt. Ze is sociaal ijzersterk en welke vrouw zou haar veroordelen? Wat wil je, vrouwen zijn altijd onder elkaar met hun baarmoedergevoel. Dat is een soort collectief orgaan. In of buiten de HB, het maakt niet uit. Ze kiezen partij voor elkaar. Als man ben je zowel de boeman als de lul. Eerst is dat je meest aantrekkelijke onderdeel en dan wordt je het.

“Je moet wel weten dat ik hier ronduit verteld heb hoe de vork precies aan de steel zit: dat je er vandoor bent”, zeg ik dapper.

<Adriaan, jongen, je beseft blijkbaar nog niet dat je tegenspeelster veel troeven in handen heeft. En bovendien wie heeft er in feite de eerste stappen naar een scheiding gezet? Was jij dat eigenlijk zelf niet? Maar ik weet ook, je gunt haar toch het beste, al heeft zij tenslotte de definitieve stap gezet door je in de steek te laten.>

< Je hebt haar niet de veiligheid en rustige zekerheid kunnen bieden waar ze naar verlangde, en die ze ook nodig had. Jij had voor haar ook steeds de touwtjes in handen. Ze zei niet voor niets dat ze zich voelde als “een puppet on a string”; als een marionet.>

<En dat is nou juist zo’n onrechtvaardig beeld. “Moet je eens goed luisteren jongens, het is dus nu allemaal heel duidelijk: Adrie is de grote manipulator van haar leven. En zij, het arme schaap, had maar naar zijn pijpen te dansen.” Wie gelooft er nu zo iets? Zij een puppet on a string? Laat me niet lachen zeg. Best mooi gevonden, maar dan was ik toch zeker “een boksbal in the ring”.

Heb ik immers niet steeds de kastanjes uit het vuur moeten halen? Oké, vooruit, ik had het geluk en het voorrecht van een interessante baan. Maar wat moest ik er niet voor doen om me waar te maken; ja, op eigen kracht, en in stresserende omstandigheden. Maar, daar had ik haar niet voor nodig. Zij zal overigens na de scheiding van mijn inzet wel degelijk de vruchten blijven plukken. Dat vindt zij “naar recht en rede” en maar heel gewoon. Wat zeg ik? Ze vindt zelfs dat ze daar recht op heeft. Niks dank je wel zeggen, niks dankbaarheid. Zelfrechtvaardiging heeft ze in overvloed.>

<Ah, rustig, rustig, wacht nou eens even jij. Ze heeft je toch zeker ook altijd door dik en dun gesteund, of niet soms? >

<O ja hoor, wel, wel, vertel eens Muze; we zijn een en al oor.>

<Ahh, ja, wel, hmm, heeft ze dan niet steeds je handje vast moeten houden? Ja, ja, zelfs bij je colleges en practica? Wat raar man, dat je daar nooit iets van gemerkt hebt. Kijk, Adrianus, als ze naast en met jou zoveel voor de kost gedaan heeft; nou, wat lul je dan? Ze zou eigenlijk meer dan de helft van je inkomen moeten krijgen, hahahaha!” >

De zaak was een soort kapstok voor hun normen en waarden. Eigenlijk ergens nogal zielig. Ze moesten de vuile was doen van menig arbeidersgezin, maar dat deed er voor hen niet toe. Ze waren zelfstandig en hadden niemand boven zich; behalve dan OnzeLievenHeer. Dat was minstens voor haar Vader een belangrijke waarde. Het hele huiselijke gebeuren was eraan opgehangen, maar was er ook door gekleurd en getekend; gevormd en ja, hier en daar ook wel een beetje misvormd. Hoe dan ook, haar vader was dan toch maar een zelfstandige, een vrije ondernemer, al was hij met handen en voeten gebonden en had hij in feite geen greintje vrijheid. Hij had zich met die wasserij eigenhandig de handboeien om gedaan. Zijn enige vrijheid was, dat hij er in vrijheid voor gekozen had. De was móest immers klaar, en de overhemden móesten gestreken. Er was daardoor in het gezin best ook veel saamhorigheid, maar die droeg wel zwaar de stempel van een eerder rechtvaardige dan zachtzinnige, van een karaktervolle, rationele, weledelgestrenge vaderfiguur.

<Ja, haar Vader was zo iemand die op zondag in de hoogmis met nog een paar notabelen met de collecteschaal rond mocht gaan en die er als eerste, maar toch in alle bescheidenheid, een donatie op mocht deponeren, uiteraard geen ordinair muntstuk. Boze tongen beweren, dat zo’n papieren flapje alleen diende als stimulans en dat het na de collecte altijd weer terug in de portefeuille gestoken werd.>

Haar Vader stamt uit de Betuwe, dat land tussen Maas en Waal. Hij komt van tussen de appels en de kersen; van dat land met zijn prachtkleed van bloesems. Dat land waar meer dan elders de voortdurende afhankelijkheid van de natuur gevoeld werd, waar de vorst gehaat werd, en waar men een hekel had aan de hongerige, maar in de ogen van de boeren hebberige spreeuwen; zeg maar van dat “dorp aan de rivier”. “Goei mense” maar wel gezegend met een op natuurlijk instinct gebaseerd besef van het Goede en het Kwade; een van “zo is het, zo hoort het en zo zou het altijd moeten blijven”, want er is nu eenmaal niets aan te doen, en Hij van boven heeft het zo beschikt. Maar wel de handen uit de mouwen en aanpakken. Ziek zijn past niet in die mentaliteit; dat zit tussen de oren, was het motto. Dat kon ook moeilijk anders, want de kersen moesten geplukt, het brood moest gebakken, de klanten moesten bediend worden en ook thuis moest er brood op de plank komen, liefst met iets meer dan kersen er op, en oh ja, ook de was moest nog gedaan en gestreken worden.

Adrie kreeg met die oerdegelijke ingebakken cultuur van “brood op de plank” en werken voor de kost als achtergrond af te rekenen met de gevolgen van een levensbedreigende en diep ingrijpende hyperthyreoidie. Een ziekte die leidt tot een totale overactiviteit, zowel lichamelijk als psychisch en die een enorme aanslag pleegt op je lichamelijke conditie, je psychisch welzijn, en zelfs op je sociale functioneren als mens. Helaas heeft dus in feite zijn hele gezin daaronder te lijden gehad.

Adrie moet daar al sinds zijn pubertijd aan geleden hebben. Achteraf bezien is het onbegrijpelijk dat nooit iemand verband heeft gelegd tussen zijn vaak overdreven ageren en reageren en een mogelijke schildklieraandoening, ook de zogenaamde deskundigen niet: noch de huisarts, noch de psycholoog, bij wie hij wegens overspannenheid op advies van de huisarts in therapie was gegaan. Dat is opmerkelijk eigenlijk, want de symptomen waren achteraf bezien overduidelijk. Adrie had een dubbel gevecht te leveren, tegen zichzelf, om zichzelf onder controle te houden, en met zichzelf om zijn werk naar behoren te doen.

Het was voor Rie maar moeilijk te accepteren dat haar man met zijn energie en gezondheid zo kwakkelde. In feite heeft hij er toch van alles voor gedaan om zicht te krijgen op zijn lichamelijke maar ook geestelijke instabiliteit. Hij rolde van de ene therapie in de andere, ook voor zichzelf hoe langer hoe meer een vraagteken. Langzaam maar zeker groeide in hem de overtuiging dat er geen psychische oorzaak was. Zijn depressieve buien moesten een gevolg zijn en geen oorzaak. Het heeft echter jaren geduurd voordat Adrie werkelijk door kreeg wat er aan de hand was. Intussen had al dat getob een enorme impact, natuurlijk ook financieel. Waar ze het heel goed hadden kunnen hebben, moest er veel van het inkomen naar de psycholoog, die een waanzinnige bijdrage verlangde per man per uur zelfs voor een groepsbijeenkomst.

Rie heeft altijd het standpunt gehuldigd, dat een man zijn mannetje moet staan, en zijn eigen boontjes moet doppen; daar moet hij zijn vrouw niet bij nodig hebben. Ze zei dat niet zo duidelijk, maar liet het wel merken. Comfortabel geredeneerd: natuurlijk, ieder zijn job. Ze had voor zichzelf helder gemaakt dat de klussen in huis voor Adrie waren. Hij moest maar zien hoe hij het voor mekaar kreeg. Zij deed immers het huishouden. Die overtuiging kwam haar ook wel goed uit, want zij is gevoelsmatig van nature, ronduit gezegd, nogal koeltjes. Dat is een familietrek vanuit de Bosch-kant. Ze kan zich in haar persoonlijke gevoelens maar moeilijk uiten. Ook daarin is het ieder zijn job. Zij houdt zich graag aan de boekjes waarin de vrouw veelal wordt afgeschilderd als sexueel passief, maar waarin het klinkt dat zij de man in het gareel moet houden. Haar vader heeft er haar ook nog eens mee doorkneed: “Kijk uit, want een man heeft zichzelf niet in de hand, en daarom moet de vrouw, dus jij, dat doen.” Ze heeft inderdaad nooit enig initiatief ontplooid om hun intimiteit tot bloei te brengen. Maar om nou te zeggen dat hun sexleven onbevredigend was, is ook bezijden de waarheid.

Haar Vader is er later als “natuurmens” indringend achter gekomen wat ziek zijn betekent, toen zijn vrouw kanker kreeg; ellendig genoeg, aan een eileider, en dat is echt kwaadaardig. Haar einde kwam na een lange tijd van tobben en therapieën tenslotte onverwacht snel in zicht. Wat een ellendig einde heeft zij moeten mee maken, en zijn geloof werd zwaar op de proef gesteld. Moeder Anna heeft moedig afgezien; die heeft een pijn moeten verdragen, met de dood in zicht. Haar buik stond strak als een trommel gespannen, letterlijk tot berstens toe gevuld met kankereiwit en vastgehouden vocht. Vader deed zijn best om haar nabij te blijven en troost te bieden. Maar het viel hem zwaar; hij trok zich met grote schrikogen terug en liet het verder aan zijn kinderen over. Hij en zij hadden alles al gezegd en hadden al afscheid van elkaar genomen. Heel anders waren de kinderen. Die hebben het hele proces bijna onnatuurlijk accepterend en kalm doorstaan, en hebben haar in het laatste uur figuurlijk de hemel in gejonast. In die laatste momenten, trok het hele gebeuren zich samen op het gezin, en werden zelfs de aangetrouwden, waaronder ik, buitenstaander. Het had er overigens de schijn van dat de aangetrouwden meer onder de indruk van het naderende einde waren dan de eigen kinderen. Het was onthutsend te zien dat hoe mijn schoonvader zich tegen het einde zelfs van haar af leek te keren. Was hij bang dat hij het over zou kunnen krijgen? Ben dan nog maar eens liefhebbend nabij; voor hem blijkbaar een te grote opgave. Arie vertelde dat hij eens tranen in zijn ogen kreeg van verontwaardiging toen moeder Annie hem zwak fluisterend had toevertrouwd: “Jij bent tenminste niet vies van me, hè Adrie”. “O, nee hoor, moeder, Annie”, had hij geantwoord zich geschokt en verontwaardigd de reikwijdte van haar woorden realiserend, onderwijl haar spontaan en vol op de mond kussend.

Rie is doorregen spek van de levenslessen van haar vader. Ook zij kon ziek zijn niet hanteren. Ziekte bestond niet, die werd ontkend of genegeerd. Ziek zijn betekende dat je je rug extra moest rechten, en moest doorgaan, dan ging het vanzelf over. Dat staalde je karakter. Die houding was er bij hun thuis met de paplepel ingegeven. Vader Wim en het hele gezin in zijn kielzog, kwam daarmee heel zelfbewust en soms ook wel eens hautain over. Mijn zus kent haar al van de lagere school, en heeft herhaaldelijk verteld dat ze zich zo gestoord had aan die air van superioriteit die ze om zich had. Ik kan me daar nu wel iets bij voorstellen. Maar toch, ik denk dat mijn zus het vreemde andere ook maar moeilijk kon verwerken.

Rie is een studiefreak. Ze werkte aan haar eigen universitaire doelstellingen, en ze was daarvoor veel buitenshuis actief. Tussen de teksten en boeken, maar vooral in werkgroepen tussen de mensen floreerde ze, en genoot ze ook expliciet waardering; binnenshuis kreeg ze meer en meer iets van een grijze mus. Het verschil tussen Rie en Adrie was dan ook markant. Het had er de schijn van dat hij haar domineerde, maar in werkelijkheid trok zij zich terug op zichzelf, en was zoals Adrie het aanvoelde, vaak wrokkig en ontevreden. Er waren vaak meningsverschillen over opvoedkundige kwesties, hoewel zij daarin van hem het voortouw kreeg. Het was hem wel een doorn in het oog dat ze over actuele onderwerpen van religieuze, politieke of maatschappelijke aard zo conservatief kon denken. Zo was zij in het conflict tussen Israel en de Palestijnen kritiekloos op de hand van de Joden, vreemd eigenlijk want haar Vader was uitgesproken anti-Joods. Adrie was, uiteraard kun je wel zeggen, een voorvechter voor de Palestijnse zaak, hoewel hij wel gruwde van het politieke gestoethaspel. Stof te over om met regelmaat tot fikse discussies te komen. Discussies die voor hem door haar hardnekkige toch wel aan geborneerdheid grenzende mededogen voor de naaste vaak een nagel voor zijn doodskist waren. Onthutsend is haar pleidooi voor Hitler, die ze bij herhaling serieus en met overtuiging durfde te verdedigen als iemand die toch ook een mens was, en daarom vergeving en begrip verdiende.

Rie was geen partij voor zijn scherpzinnige en geladen flux de bouche. Ze ging wel telkens de discussie met hem aan, maar moest misschien wel te vaak accepteren dat ze hem niet kon volgen, en ook niet echt aan de bak kwam. Hij had onvoldoende in de gaten dat het geen zin heeft om je woede over het onrecht in de wereld te beargumenteren en te becommentariëren naar je vrouw, temeer omdat je er ondanks al je woordenbrij toch niets aan kunt veranderen. In dat opzicht waren de vrouwen om hem heen een beetje wijzer, maar in zijn ogen ook opportunistischer en onverschilliger. Met vrouwen kun je niet praten, kon je hem wel eens wat bitter horen zeggen; je kunt er mee samenleven en vrijen, maar als man zinnig met haar praten? Nou nee. Kort en goed, Rie liet de wereldproblematiek aan hem over en richtte zich op het leven van dichtbij, de peuterspeelzaal, de parochie, de lagere school, samen met al die andere moeders. Ze kreeg al gauw de credits van haar intellectuele vorming en van de vaardigheid waarin ze onder andere in de discussies met Adrie was gescherpt. Ze kwam er overigens al snel achter dat op het vlak van de wijk en het dorp in principe dezelfde zaken spelen als op het politieke toneel van het stadje; en daar kreeg zij het op haar beurt dus moeilijk mee. Ze was in die setting wel zeer geëngageerd, toonde een hoop inzet en durf. Adrie liet ze echter niet toe in die besognes, maar die had er ook geen zin in, uit ervaring wijs geworden. Buitenshuis bloeide ze dus, en ze oogstte bewondering om haar inzet en standvastigheid; ja, toegegeven, ook van Adrie. Geen wonder dat ze veel weg was. Hij daarentegen trok zich terug in zijn stapels literatuur en kwam voor de buitenwacht meer en meer te boek te staan als een scherpzinnige, maar ook wat dominante, man, die soms ronduit recalcitrant en ongenietbaar was.

<Ik wil niet klagen, maar ik had het ook niet gemakkelijk. Ik wist toen nog niet wat me in mijn lichaam zo “dwars zat”, namelijk een ontregelde en overactieve schildklier. Nee, nee, hier gold zeker niet “Mijn schild ende Betrouwe”. Jarenlang heeft dat dwarsliggende orgaan, dat daar achter dat kuiltje onder in je hals zit, me dwars gezeten met zijn fysiologische instabiliteit. Dat vertaalde zich in telkens terugkerende perioden van fysieke en mentale overactiviteit en onevenwichtige prikkelbaarheid, in onverklaarbare spanningen en in psychisch onbehagen. Die kwetsbaarheid is tenslotte doorgebrand in een definitieve en permanente hyperfunctie, een blijvende overactiviteit, die me fysiologisch enorm opjoeg, met uiteindelijk bijna fatale gevolgen. Die doorwoekerende ziekte had me zo zwaar belast en uitgeput, dat ik, wat onvermijdelijk was, finaal en totaal instortte en als neveneffect zwaar depressief werd. Ik moest tenminste tijdelijk de strijd opgeven, ten prooi aan wanhoop omdat ik het maar niet voor mekaar kon krijgen om redelijk in evenwicht en ontspannen te leven en te werken. Binnen mijn werk aan de Universiteit functioneerde ik uiteraard ook al lang niet meer optimaal. Voor mijn universitaire carrière, die er in het begin zo veelbelovend had uitgezien, ik was cum laude afgestudeerd, was dat het begin van het einde. Ik geef onmiddellijk toe dat ook de groeiende onvrede in mezelf over mijn functioneren daarin nog eens werkte als een vliegwiel. “Aardige jongen hoor, die Adriaan, heel getalenteerd en zo, zeer te bewonderen om zijn oprechtheid en scherpte, en te prijzen om zijn inzet en betrokkenheid, maar soms toch ook wel wat moeilijk als vriend of collega.” Och, ik kon me sociaal en maatschappelijk best wel invoegen, maar belandde vaak in confrontaties uitgerekend om mijn scherpte en radicaliteit.

Rie kreeg, voor zichzelf althans, de bevestiging dat haar visie over mij gegrond was, bij een onderhoud met psycholoog BernardB. Deze man kwam bij een gesprek over weer een nieuwe psychische terugval tot de diagnose dat er meer aan de hand moest zijn, en dat Adrie naar alle waarschijnlijkheid leed aan een bipolaire reactiestoornis, dus manisch-depressief zou zijn; behept zou zijn met deze genetisch bepaalde aandoening. Zoo! Als je die aandoening hebt, dan ben je kenmerkend afwisselend “Himmelhoch jauchzend en buitensporig creatief“ en dan "zum Tode betrübt en futloos”. Een erg vervelende aandoening met enorme impact. Als je die diagnose van deskundige zijde over je heen krijgt, dan ben je wel gezegend, en dan krijg je het voor je kiezen.

Deze man was er jammer genoeg kennelijk niet van op de hoogte, dat na een depressie die behandeld wordt met remmers, zoals bij Adrie gebeurd was, bij afbouw van de behandeling met de remmers, na verloop van een paar maanden als regel een periode volgt van hypomanie. Dat is een biologisch bepaald overreageren, waarin de persoon in kwestie wederom, en nu gestuurd vanuit een gedecompenseerd neurologisch ontregeld gestel overmatig actief wordt. Een conditie die opnieuw kan leiden tot uitputting, en psychische malaise. Dit leidt dan onvermijdelijk tot een nieuwe inzinking en een volgende depressie. Daarmee kan de patiënt jammerlijk in een vicieuze cirkel terecht komen. Adriaan overkwam exact dat. De oorzaak daarvan is dus decompensatie door het moeten ontwennen van de remmers. Gebruik daarvan moet daarom heel geleidelijk afgebouwd en zorgvuldig begeleid worden en meestal gebeurt dat niet. Ook niet in zijn geval. Adrie heeft dat allemaal zelf leren inzien, heeft uiteindelijk zijn eigen conclusies getrokken en heeft nu al jaren nergens meer last van. Dat sluit een genetische bepaalde polaire stemmingswisseling de facto uit. Maar er is meer. De psycholoog had schandelijk verzuimd Adrie door te verwijzen naar een internist voor een schildklieronderzoek.

De manisch-depressieve aandoening staat te boek als erfelijk bepaald en ongeneeslijk; een ernstige aandoening, me dunkt. Ja, dank u, dank u, ik hoor het Adrie maar ook zijn kinderen al zeggen. Maar hier zijn oorzaak en gevolg weer eens door elkaar gestoethaspeld. De stoornis kan hem immers zitten in een slecht functionerende overgevoelige schildklier, waarvan psychische rust en stabiliteit als regel een afgeleide zijn. Het is een zekerheid, dat inderdaad de kwaliteit en stabiliteit van de schildklier genetisch bepaald zijn. Achteraf is ook heel onthutsend gebleken dat schildklierlijden binnen zijn familie wijd verbreid is. Zijn zus, die een jaar boven hem kwam, heeft na jaren sukkelen inmiddels op zijn aanraden ook de schildklier volledig weg laten nemen. Ze is nu net als hij heel gelukkig met het verkregen resultaat: rust en stabiliteit.

Gelukkig was Adrie nog altijd zelfbewust genoeg om de konsekwenties van die diagnostische prietpraat van Bremer & Co niet zo maar te accepteren. Nochtans werd er ook door Rie, confronterend genoeg, stevig op hem in gepraat om gehoor te geven aan wat psychoshrink Bremer zei. Ze nam hem dat niet in dank af trouwens. Maar nogmaals: gelukkig bleef hij trouw aan zichzelf, anders was hij nu veranderd in een Lithiumzoutpop. Later heeft Adrie volkomen gelijk gekregen. Hij is nu zo stabiel als een betonnen peiler. De enige konsekwentie is dat hij dagelijks zijn vaste dosis hormoon moet slikken. Dat hij psychisch best wat gevoeliger is dan menig ander is daarmee trouwens niet ontkend. Adrie heeft een hoge zintuiglijke en emotionele gevoeligheid die de grond vormen van zijn vermogen om intens te kunnen genieten van natuur en cultuur. Menige droogstoppel, zoals bijvoorbeeld ook Rie vaak was, kon hem daarin niet volgen en kan daar alleen maar jaloers om zijn.

De behandeling van schildklierlijden is een van de mooiste triomfen van de medisch-biologische wetenschap, waar de biologie een hoofdrol in heeft gespeeld. Niet verwonderlijk dat hij er als bioloog ten slotte zelf achter is gekomen dat hij met een op hol geslagen schildklier behept was.

De druk die Rie op mij legde om die diagnose manisch-depressief toch vooral aan te nemen, kwam destijds bij mij nogal ondermijnend over. Ook zij had met haar beginnende psychologische vorming beter kunnen weten. Ach, wat stompzinnig eigenlijk. FC Knudde had mij natuurlijk ook allereerst voor een totale biomedische check up naar een internist moeten sturen, op de eerste plaats voor een integraal biologisch schildklieronderzoek. In elk psychologisch handboek staat dat ook, zo ongeveer op het voorblad; ook in de boeken van Rie. Ik heb het daar zelf in zien staan. Wat is de zin van boeken als ze niet ingekeken en niet gelezen worden?

Het is in feite ongehoord, dat Adrie er tenslotte zelf achter is moeten komen dat hij leed aan hyperthyreoidie, en sorry hoor, dat is echt om je plaatsvervangend rot te schamen. Tot zijn geluk is Adrie behept met een scherp en gescherpt, wetenschappelijk getraind, waarnemingsvermogen en met een onafhankelijke onderzoekende geest. Anders had hij nooit tot die conclusie kunnen komen, en dan had hij nu waarschijnlijk al lang onder de groene zoden gelegen, gevloerd door een hartfibrillatie, onder een bosje bloemen van zijn Rietepetiet, met een traan om zijn vergane glorie. Want ik zeg het je, zijn hart kreeg het zwaar te verduren. Onvoorstelbaar, maar hij heeft me eens toevertrouwd, dat hij verschillende keren ‘s nachts wakker geworden was van de opgefokte onrust in zijn lijf, en paniekerig tastend naar zijn pols moest vaststellen dat hij in bed lag met een hartfrequentie van ruw geschat maar liefst 160. Dat is de frekwentie van een topsporter in de eindsprint. Dat je zo opgejaagd kunt worden door een ontregelde schildklier meer dan onthutsend.

<Nu de hyperthyreoidie eenmaal klinisch was vastgesteld en behandeld, was het predicaat manisch-depressief toch zeker mag ik hopen wel de wereld uit geholpen? >

<Oh, nee kom aan zeg, zo naïef ben je niet. Als je dat denkt, dan vergis je je deerlijk; dan heb je buiten de waard gerekend. De “diagnose” van FC Knudde had zich verlossend in Rie vastgezet en die zou er niet meer uitgaan. Ik ben er van overtuigd dat ze nu na zoveel jaren nog stelliger die mening is toegedaan. Waarom? Oh nee, niet op grond van nieuw feitenmateriaal, maar omdat ze nu afgestudeerd psychotherapeut is, en die weten zoiets nu eenmaal beter. Die “diagnose” komt haar ook wel erg voordelig uit. Ze had daarmee immers een instrument in handen om mij in te kaderen tot een: “arme Rie toch, je zou er maar mee moeten leven”. Ik was nu een verklaard geval, waar je eigenlijk geen gelijkwaardige relatie mee kón hebben: “Adrie moest ontzien worden en met verstand en begrip, ja, eigenlijk professioneel, benaderd worden. Vooral geen te hoge verwachtingen van hem hebben.

<Ho, ho, wacht, was je emotioneel dan zo labiel? Was je agressief of zo? Ik ken je zo in elk geval niet. Ik vind je wel vaak scherp, soms ook driftig, vooral als je op een van je stokpaardjes zit en uiterst betrokken, maar agressief? Nee, zelden. Maar weet je, tussen de luiers valt de pamper behoorlijk op.>

<Weet je wat in die hele ellendige ziektegeschiedenis voor mij het ergste was? De niet aflatende gedachtenstroom in mijn geest. Je kunt je moeilijk voorstellen wat het betekent als je meteen `smorgens, als je wakker wordt, door de reacties van je partner moet constateren dat je geest kennelijk al weer op het circuit van Zandfoort rondraast; als je de dag door voortdurend aan het analyseren bent, loopt te redeneren, te wikken en te wegen. Mijn omgeving kreeg net zo min rust als ikzelf, en raakte net als ik opgejut en opgejaagd. Ja achteraf bezien is het allemaal wel te begrijpen. Ik liet me ook weinig of niets gezeggen, had overal een scherpe, flitsende reactie op, en overstelpte iedereen met een niet aflatende flux de bouche. Nee, Rie was toen al zeker niet tegen me opgewassen. Ik denk dat ze er zelfs vaak ongelukkig onder was dat ze geen passend antwoord op mij had. Ik moet dat maar eens onder ogen zien.

Ik heb laatst een fotonegatief ingescand, van een opname op een familiefeest. Tot mijn verrassing zie ik dat Rie die toevallig close in beeld is, loopt te huilen. Ze voelt zich overduidelijk niet thuis. De foto laat zien dat voor haar het verschil in milieu tussen onze families te groot is. Dat was eigenlijk haar persoonlijke drama: ik kon haar niet bieden wat ze nodig had. En ik van mijn kant was teleurgesteld dat ze als vrouw niet present was. Nee, ze hoefde heus mijn handje niet vast te komen houden, maar een blijk van waardering met een spontane hartelijke knuffel als uiting van “ik zie je graag”, zou zeer welkom zijn geweest. Welke man is daar niet gevoelig voor? Ik ben uiteindelijk tot de slotsom gekomen dat ze het doodgewoon niet in zich had. Dat zal ook wel kloppen, al weet ik niet of ze naar anderen wel meer haar gevoel kon uiten. Ik denk echter dat het gewoon haar natuur is. Misschien heeft ze ook wel een of andere botterik nodig, iemand die zich niet constant af loopt te vragen of zijn vrouw wel aan haar trekken komt. Misschien was een “eeuwig zingen de bossen” figuur, of een Betuwe-kersenjam protagonist met kippenstront onder zijn klompen voor haar beter geweest?

In mijn beleving is Rie altijd wat koeltjes geweest. Misschien met uitzondering van de eerste paar keer dat we vrijden, ah, ja, toen in mijn studentenbed. Toen heeft ze volgens mij ook van ons samenzijn kunnen genieten. Dat was dan tevens ook de laatste keer, op één na, om precies te zijn. Dat ik haar die vreugdevolle ontlading niet kon geven, was voor mij behoorlijk teleurstellend, en moet voor haar lichamelijk een ware belasting zijn geweest. Als je niet klaar kunt komen dan blijven je organen aandringen, strevend naar verlossing. Ik voelde me tekortschieten en ik begon daarover te piekeren. Het heeft me moeite gekost om dat tenslotte maar te accepteren. Ik kon er ook niets aan doen. Ik heb me ermee verzoend, en besloot maar gewoon door te leven. Ik ben er zeker van dat ze om de een of andere reden emotioneel geremd is. Misschien was ik toch niet de prins van haar dromen? Ik heb nooit zeker geweten of haar ook echt iets dwars zat. Dat emotioneel geremde zit ook immers ook wel in haar familie, met name in de Bosch kant: dat zijn allemaal wat koele, starre, bleekscheterige en vooral ook berekende mensen, met kleinbankier broer Piet voorop: lieden met een rechte rug, maar ook met een winderige dikke darm; mensen met vierkante koppen, plichtsgetrouw, en vooral traditiegevoelig. Dat het dus niet noodzakelijk met mij te maken moest hebben was een opluchtende gedachte.>

<Het klopt wat je zegt. Ze vond jouw behoefte aan knuffelen eigenlijk maar kinderspel. Ze verwachtte van je dat je er als man zou staan, nee niet zoals je penis, die stond er vaak genoeg en overtuigend rechtop, maar zoals haar vader. Dat knuffelen kon dan ook nog wel ergens een plek krijgen, maar dat was voor haar na de eerste paar jaar van huwelijksleven zeker geen hoofdzaak meer.

Haar vader is voor haar misschien wel altijd nummer een gebleven. Die positie had hij sowieso in zijn gezin. En tot op hoge leeftijd wilde hij als een echt haantje de voorste alle aandacht.>

< Inderdaad, te gek om los te lopen: jij gaat als bruidegom, naar je kersverse vrouw toe om haar ten dans te vragen, en wie snelt er je voorbij en kaapt als het ware de bruid voor je neus weg? Juist, godvaderB. Ik zie hem mij voorbijschieten en werkelijk, ik ben perplex. Het meest confronterende voor mij was nog om te zien hoe Rie zich direct vol overgave op hem richtte, en met hem mijn dans danste. Mijn hemel, daar sta ik dan. Hoe kon ik dit over mijn kant laten gaan?>

<Nee, dat kon jij ook niet. Je bent nu eenmaal geen watje. Je voelde je verneukt, hoewel dat misschien wel wat overdreven was. Maar, oké, je kon het niet opbrengen om te blijven staan wachten tot het hem behaagde zijn dochter eens los te laten, en tot het haar behaagde om eindelijk eens naar jou te kijken. Maar alles wat je deed in die situatie zou verkeerd zijn geweest, en dat ligt niet aan jou. Je had hem na een paar walsrondjes op zijn schouder kunnen tikken en zeggen, “mag ik nu eindelijk mijn eens vrouw terug?” Dat was sterk geweest, en dan was je ook echt de situatie meester gebleven. In elk geval zou dat wel wat charmanter zijn geweest ten opzichte van je kersverse vrouw. Wat jij toen niet door had, was dat zijn dochter enorm veel voor hem betekende, en daar ging jij nu mee aan de haal. Voor hem was het een soort afscheidsritueel. Niet hij, maar jij had haar weggekaapt. En vertel Muze, wat had jij al helemaal gedaan om haar zover te krijgen? Vrijwel niets. Zij was voor jou een volbloed geschenk uit de hemel, waar je dankbaar voor mocht zijn. En was je dat? Nou, wees eens eerlijk.

Je reageerde, in een reflex, flitsend en direct, eigenlijk zonder gevoel voor haar en zonder respect voor haar Vader, en je draaide door naar Marij, de vrouw van je studievriend, om haar ten dans te vragen, alsof je duidelijk wilde maken dat er meer te koop was. Oei, man, je wist goed wat je deed. Dat was hard tegen het zere been. En je wist het, want je ego was als een TGV op topsnelheid. Even langzaam terugdraaien? Je wist dat het niet zo boterde tussen die twee. Je bruid Rie kon gewoon niet met haar overweg. Was ze beducht voor haar of was ze om de een of andere reden jaloers op haar? In elk geval, het zijn twee heel verschillende karakters. Als er jaloezie in het spel was, dan werd die nu in de spanning van het moment in elk geval op scherp gezet en de verzamelde gasten hielden voelbaar de adem in; alsof er een emotionele implosie had plaats gevonden.>

Een totaal engagement met de HB was voor Adrie niet weggelegd. Voor Rie wel, maar voor hem niet. Hij had teveel in zich van Goldmund uit dat prachtige en wijze boek Narziss en Goldmund, van Herman Hesse. Voor zo’n stap moest hij te veel van zijn eigenheid inleveren. Hij was en is nou eenmaal te zeer gewend om zelfstandig zijn leven in te richten en zijn eigen boontjes te doppen.

Hij wilde opnieuw wat opbouwen en zich waar maken. Alleen maar meelopen, dat kon hij niet opbrengen. Hij moest ruimte kunnen geven aan zijn eigen creativiteit, daarin verantwoordelijkheid kunnen dragen; niet om met afgodsbeelden bezig te zijn, maar om nieuwe beelden te scheppen. Zijn verlangen naar kunstzinnig bezig zijn, wat opgeborgen was gebleven in de diepte van zijn persoonlijkheid, begon zich te manifesteren. Op zich een goed teken, al had hij daarin een hele weg te gaan. Eerst en vooral was het voor hem een levensvoorwaarde om zijn zelfrespect en de waardering van zijn omgeving te herwinnen. Daarom keek hij uit naar een mogelijkheid om zich als vrijwilliger in te gaan zetten, naast zijn beschikbaarheid voor de HB. Dat die twee intenties elkaar zouden kunnen gaan bijten, moest hij maar voor lief nemen. Hij kon alleen als vrijwilliger aan de slag gaan, om elk risico van een herkeuring te vermijden. De Universiteit had hem wel beloofd dat er in geen geval nog een herkeuring zou komen, maar de tijden waren veranderd. Mensen die in de WAO “zaten”, werden scheef aangekeken. Waren dat geen profiteurs? Feit was dat door de bezuinigingsdrift van mensen als Elco Brinkman, er een hervormingsklimaat ontstond waarin mensen met een uitkering het ergste te vrezen hadden. Dat was een tijd waarop Adrie gespannen en bezorgd het nieuws volgde. Nada, de eindverantwoordelijke van de HB, had nog zo’n mooie plannen gekoesterd voor met hem: een opleiding kerkelijke journalistiek in Brussel. Ze vertelde het hem toen ze gezellig bij elkaar zaten op het riante terras op de Wijngaard. De toekomst zag er even heel rooskleurig uit. Wat een kans! Adrie voelde zich helemaal open gaan toen ze met haar voorstel voor de dag kwam. Precies in de roos, want hij wilde eigenlijk niets liever dan op dat nivo aan het werk gaan. Na de eerste euforie daar op het terras, lekker in de zon, drong langzaam de realiteit door. Kon je wel beginnen aan zoiets als je volledig afgekeurd was? Was dat niet te hoog gegrepen? En, wat hield de status van afgekeurd zijn eigenlijk precies in? Sloeg dat alleen op zijn verantwoordelijke functie aan de Universiteit, of lagen de implicaties veel breder. Een opleiding kon bovendien in principe alleen met instemming van het ABP. Het idee van Nada was dan wel buitengewoon aantrekkelijk, echt een tweede kans, maar zou een hoop onzekerheid met zich mee brengen en mogelijk ten koste gaan van hun financiële zekerheid. Het ABP zou het ongetwijfeld goed vinden, maar zou mogelijk een herkeuring verlangen, die zou kunnen leiden tot aanpassing van de invaliditeitsuitkering. Kon Rie dan misschien voor inkomen gaan zorgen? Ah jawel, op termijn ongetwijfeld, maar zij kon vooralsnog niet meer dan een fractie inbrengen van wat ze nu hadden en ook nodig dachten te hebben. Dus, exit Brussel; er bleef dus toch alleen over vrijwilligerswerk te gaan doen. Dat was een veilige en ook eerlijke weg. Adrie voelde zich daarmee ook volkomen in zijn recht staan, want hem was immers toegezegd dat hij blijvend invaliditeitspensioen zou krijgen en ook niet meer herkeurd zou gaan worden. Later bleek die toezegging een wassen neus. Het was destijds namelijk nog niet doorgedrongen dat de universiteit daarover in feite geen snars te vertellen had. Dat zou later wel heel pijnlijk gaan blijken.

Een vrijwillig engagement op het bejaardenhuis in het dorp was een voor de hand liggende optie. Adrie had aan zijn eigen ouders kunnen zien hoe groot de nood kan zijn onder bejaarden, lichamelijk, en vooral ook geestelijk. Velen waren alleen komen te staan, door overlijden van hun partner, waar ze jaren en jaren mee geleefd hadden. Maar niet zelden ook omdat er in de relatie dusdanige spanningen ontstaan dat ze niet bij elkaar kunnen blijven, soms veroorzaakt door dementie. Een noodoplossing en een ramp natuurlijk. Dan snakken ze pas echt naar een vriendelijk woord en een hartelijk gesprek. Adrie zag dat ook als kerkopbouw, en wilde aansluiting zoeken bij het parochiële welzijnswerk. Het was natuurlijk niet precies in de lijn van de HB, maar Adrie had de openheid van een parochieel engagement broodnodig.

Er was er een die deze ontwikkelingen met argusogen volgde, bang voor initiatieven die niet strookten met de bedoeling van de verhuizing, en ook wel bang dat het opnieuw mis zou gaan lopen. Ja, Rie kijk maar goed. De vraag was inderdaad of Adrie als hoog gekwalificeerde op een plek zou kunnen komen die voor hem bevredigend was. Hij moest minstens ook het gevoel hebben dat zijn inzet zin had. Elke ontwikkeling moest tegemoet komen aan zijn behoefte aan zelfwaardering. Geen zoethoudertjes, en geen bezigheidstherapie. Liever geen werkbladvulling om mij, net als de weekend gasten maar bezig te houden in de werkpeiler van het samenleven. Het was echter wel duidelijk dat Adrie zich sowieso gigantisch aan zou moeten passen. En daar begon een ware zwerftocht.

Zeker, verstandelijk wist hij echt wel dat het bepaald niet dienstig zou zijn voor zijn psychisch welzijn, als hij zijn gevoel voor eigenwaarde zou gaan afmeten aan maatschappelijk succes en aanzien. Dat was echter een theoretisch, verstandelijk weten. De praktijk werkt anders, daar heb je ook met gevoelens te maken. Je kunt je misschien voorstellen hoe hij zich voelde als er op de tekenclub tijdens de pauze door de mannen gepraat werd over hun werk, en over de inzet die dat vroeg. Zijn tekenvaardigheid kon dan bewondering afdwingen, en wel wat tegenwicht bieden, maar dat zette geen zoden aan de dijk. In de werkelijkheid van alle dag knaagde het gevoel van tekort schieten voortdurend aan zijn zelfzekerheid. Op de vraag of hij misschien echt arbeidsongeschikt was kreeg had hij nooit eenduidig antwoord gekregen. In elk geval was het duidelijk dat hij na deze totale inzinking zijn taken als hoofdmedewerker aan de Universiteit, en ik schrijf het in vol ornaat neer, in de in toenemende mate stresserende omstandigheden van de werkgroep, niet langer kon vervullen. Maar hoever die arbeidsongeschiktheid verder reikte moest hij zelf uit eigen ervaring in het hier en nu maar zien uit te knobbelen. Zonneklaar was dat hij een heleboel kon, maar kon hij dat ook in arbeidsomstandigheden waarmaken met een chagrijnige baas boven zich bijvoorbeeld? Een functie met autonomie en zelfstandigheid was na zijn ziekte, mede gelet op zijn leeftijd, onhaalbaar geworden. En dus bleef de twijfel knagen. Hij was en bleef een vrijwilliger, iemand die bijspringt, als hij daartoe geroepen wordt. Adrie werd gewaardeerd om zijn soepele natuurlijke omgang met de mensen, zijn inzet èn zijn inzicht. Maar het was niet gauw goed genoeg voor hem. Hij had honger naar meer. Ja, hij, eerzuchtig ventje, kon maar moeilijk verkroppen, dat hij geen baan meer had met eigen verantwoordelijkheid, en ook nooit meer zou krijgen ook. Voor menigeen en eigenlijk ook voor hemzelf was dat niet “werken” gevoelsmatig synoniem met klaplopen. Je zou zeggen dat hij toch alle tijd aan zichzelf had en kon doen wat hij wou. Mooi niet dus. Hij had naast het vrijwilliger zijn maar weinig ruimte. Kon hij zijn uitkering op het spel zetten voor een onzeker avontuur? Er waren mensen van hem afhankelijk. Rie zou dat zeker niet zomaar accepteren. Ze heeft zelfs overwogen om hem via het ABP de wacht aan te zeggen.

Het werd een repeterende breuk: dat “hoe kan ik me nog waar maken?” In de HB zag hij eigenlijk geen mogelijkheden. De verantwoordelijke plekken waren bezet door religieuzen en nieuwkomers die zich totaal hadden weten te engageren. Hij kon ook niet zo maar gaan meedraaien binnen wat er allemaal al gaande was. Op het kantoor gaan werken? Waaraan dan? Nee, hij zou eerst zijn sporen van betrouwbaarheid moeten verdienen.

Nada moet erg met hem begaan zijn geweest; iemand met zoveel mogelijkheden als hij moet toch inzetbaar zijn. Zij heeft hem best goed begrepen en ze wilde hem met een reële taak terug in het zadel helpen. Haar idee om hem te vragen een boek over het Judaïsme vanuit het Frans te vertalen, was een geniale ingeving. Hij heeft het met graagte en met beide handen aangepakt. Het was een taak waarin niet alleen zijn intellectuele vermogens maar ook zijn creatieve mogelijkheden aangesproken konden worden. Het Frans is bovendien zijn lievelingstaal. Het boekje staat ook nog eens vol met aardige stripachtige tekeningen van de hand van de auteur zelf. Kortom het vormde vanuit verschillende invalshoeken een buitengewoon positieve opzet; het enthousiasmeerde hem enorm en alleen al daarom was het idee geslaagd. Voorlopig kon hij zich daarop uitleven. Leefde Nada nu nog maar, dan kon hij haar alsnog eens uitvoerig bedanken. Dat zou haar goed gedaan hebben. Zij kon tussen die dominante, verschraalde paters en zusters af en toe ook best wel een warme spirituele knuffel gebruiken. Dominante religieuzen? Ja zeker. Verschillende onder hen voelden zich buitensporig verantwoordelijk, kickten daar ook op, voelden zich eigenlijk ook wel wat verheven boven het gewone volk, omdat ze toch maar leefden volgens hun roeping en wijding. Dat ze dat laatste nu lekker veilig onder de warme vleugels van Nada waar konden maken, werd gemakkelijk vergeten.

Maar met al haar bonhomie kon Nada ook realistisch en scherp zijn. Ze had het niet zo op die zustersmentaliteit van toegewijd beter weten. Zo sprak ze eens naar Adrie haar bedenkingen uit over de atmosfeer die ze vermoedde onder dat lichaamsbedekkende kleed, dat ze vroeger toch de hele dag droegen. “Dat moest toch wel een weeë zure lucht zijn geweest, daaronder”, veronderstelde ze retorisch en bloedserieus, onderwijl hem onderzoekend aankijkend. Adrie ook niet voor de poes antwoordde dat hij dat niet kon beamen; het was te lang geleden dat hij daar nog onder gezeten had. Feit is dat er besmuikt gelachen werd. Nada was me er eentje. Met haar had het best iets kunnen worden; Adrie mocht haar, en dat was wederkerig. Ze zijn elkaar te weinig tegengekomen om echt in gesprek te kunnen komen en elkaar werkelijk te leren kennen. Nu moest ze het zien te stellen met armzalige AntoineBodar-aftreksels.

Adrie nam de vertaalhandschoen met graagte op en heeft tot verwondering en bewondering van de kantoormedewerkers, met voorbeeldige ijver, tekst en tekeningen integraal overgezet in een Nederlandse bewerking: de tekst vertaald, de tekeningen opnieuw gemaakt en vaak ook enigermate naar zijn eigen hand gezet. We moeten onze Adri eens vragen hoe het daar nu mee staat en of er niet toch een publicatie kan volgen. Er is namelijk nadat het werk klaar was nooit verder iets mee gedaan. Nada voelde zich daar destijds ongemakkelijk over, maar toch heeft hij haar met begrip voor haar positie, verzekerd dat het goed was en zeker geen verspilde energie. Ze was hem werkelijk dankbaar, toen Adrie opmerkte hoezeer hij ook van het werk genoten had. Deze klus had bovendien als belangrijk maar zeer welkom neveneffect dat het hem naar zijn zeggen enorm had gestimuleerd. Het wekte het verlangen in hem om met zijn kunstzinnige vaardigheid, echt wel een talent, eens iets serieus te gaan doen. HB-kunst produceren? Veel later zijn ze dat daar ook gaan doen, in het voetspoor van de geestelijke broederschap in Taisé (Frankrijk).

Toen kwam er die ware cultuurshock. Adri assisteerde bij een van de frekwente verhuizingen binnen de HB. Zuster Els trof hem aan toen hij in de gang van een nieuw aangekocht bestaand pand verbijsterd naar een kinderportretje stond te staren, dat de vorige bewoner van het huis, kunstschilder en begenadigd portrettist Frans van den Berg, zoals veel later bleek, had laten hangen. Adrie was zwaar onder de indruk. Onvoorstelbaar dat hij dit zomaar achter gelaten had. Dit prachtige olieverf schilderijtje, met zijn sprekende stil-makende uitdrukking, was nog niet meer dan een onderschildering, maar volgens Adrie werkelijk een aansprekend en teder kunstwerk. Het zou nooit mooier kunnen worden dan het nu al was. Oh, wat zou hij dat schilderij graag meegenomen hebben, maar niks hoor, geen kans, het moest daar blijven hangen als een eerbetoon aan de maker en vorige bewoner. Er restte hem niets anders dan het schilderijtje voor de toekomstige gastvrouw van dit huis, van alle kanten toe te lichten en de schoonheid ervan te bejubelen, tot hij de verzekering had gekregen dat het niet door de een of andere minkukel per ongeluk op de vuilnisbelt terecht zou komen. Het bleef inderdaad daar hangen, maar Adrie heeft het al spoedig uit het oog verloren. Het zal toch wel ergens privé terecht gekomen zijn, vermoedelijk bij Els, iemand met een kustzinnig hart. Waar het nu is, mag Joost weten. Els is inmiddels overleden, en het huis is na een paar jaar alweer verkocht.

In het apart gelegen atelier achter in de tuin stonden nog veel meer doeken. Wat had de maker bezield, hij leek wel hals over kop vertrokken te zijn. Adrie zou er later uitvoerig over geïnformeerd worden, want hij en Frans waren voorbestemd om elkaar een paar jaar later te ontmoeten. Uitgerekend op het bejaardenhuis, waar hij was gaan vrijwilligen, en waar Frans met zijn Truuke een aanleunwoning had betrokken. Hoe merkwaardig kunnen de draden van het lot dooreen geweven zijn.

Frans is een paar jaar later aan zijn eind gekomen als gevolg van een opengebarsten aneurisma in de aorta, vlak bij het hart. Hij zat nota bene gezeten voor het buro bij de specialist in het ziekenhuis zijn verhaal te doen toen hem dat gebeurde. Hup, daar ging hij. Hulp kon niet meer baten. Daar waren echter een aantal jaren van intens contact tussen Adrie en Frans aan voorafgegaan, in een soort haat/liefde relatie. Wat wil je: twee gevoelige mensen, alletwee getalenteerd. Ja, ik zeg het maar ronduit. Adrie had een hoop van Frans geleerd en er had nog veel meer kunnen gebeuren.

Ik was op bezoek bij een van mijn kennissen toen ik het hoorde: “Frans van de Berg is ook terug, weet je dat?” Mijn verrassing was overduidelijk. Ik was dat schilderijtje nooit vergeten, en ik moest hem gaan opzoeken. Dat was een paar jaar na het voorval met het schilderijtje.

Ik wist niets van de lotgevallen van Frans. Nou ik kwam erachter, die waren dramatisch te noemen. Hem was door de gemeentesecretaris van Thorn de toegang tot nota bene zijn eigenste “Portret van Thorn”, ontzegd; een naar zijn ideeën gemaakte grote maquette, precies op schaal van de Thoearse binnenstad. Zo’n project is alleen aan te pakken, vol te houden en tot een goed einde te brengen als je echt van zo’n stadje als Thorn houdt, en dat deed hij. Voor hem was hij bezig met een portret van een geliefde. Frans, toch al niet gemakkelijk in zijn ijver voor het volmaakte, had zich vervelend uitgelaten over de naamsverandering van “Portret van Thorn” naar “Panorama van Thorn”. Dat klonk in de oren van een bureaucratische minkukel op het stadskantoor toeristisch beter, natuurlijk denkend aan het Panorama Mesdag. De heftige protesten van Frans, een begenadigd portrettist, leidden tenslotte tot zijn verbanning; hij mocht niet meer bij zijn eigen kunstwerk. Zo, dat was dus de reden voor zijn “overhaaste” ongetwijfeld ziedende vertrek. Dat kun je wel nagaan. Nu is hij terug, en ik wil hem ontmoeten. Een gedenkwaardig bezoek zou dat worden. Het begin van een gecompliceerde haat/liefde verhouding op basis van zijn creativiteit en kunstzinnigheid en mijn hunkering naar inspiratie door een meester.

Toen eenmaal het vertaalproject voltooid was, was er op het kantoor geen werk meer. Er waren er daar toch al te veel, en de kans was groot dat Adrie er met zijn werktempo met glans nog een paar uit zou werken. Dat was de bedoeling niet natuurlijk. Daarom werd Adrie uitgenodigd om in de TD te gaan werken en onderhoudswerkjes te gaan doen. Er was altijd wel wat zinnigs te doen, en bovendien was het er gezellig werken, want je kwam als TD-er in alle huizen en je was uiteraard atijd meer dan welkom. Hij was bovendien de enige die in Thorn voor de TD beschikbaar was en hij is er handig genoeg voor. Met daarnaast zijn bezigheden op het bejaardenhuis had Adrie een welbestede weekinvulling. Was het maar zo rustig gebleven.

In zijn zucht naar compensatie en vervulling deed hij heel begrijpelijk, maar ook jammer genoeg wat te verwachten was: hij trok te veel naar zich toe, manifesteerde zich vaak te nadrukkelijk en had voortdurend de neiging om zijn activiteiten en bemoeienissen uit te breiden. Hij legde overal contacten, ging samenwerking aan met verschillende instanties, en vond mensen die met hem mee wilden werken, niet zelden geïmponeerd door zijn enthousiaste flux de bouche. Feit is, dat hij in zijn "Sturm und Drang" soms ook verantwoordelijke ambtenaren en andere functionarissen op de tenen ging staan. Desondanks werd hij best gewaardeerd en door sommigen zelfs bewonderd om zijn dadendrang en zijn sociale souplesse. Hij werd in elk geval door de dorpelingen gezien als een gewaardeerde intermediair tussen de HB en de Thornse gemeenschap. Hoe en waar ging het dan fout? Want fout ging het.

<Het heeft me moeite gekost om me te realiseren dat ik te zeer geneigd was om mijn zelfwaardering als mens af te meten aan het maatschappelijk succes in mijn functioneren. Ik wilde trots kunnen zijn op mijn creatieve prestaties. Dat maakt je als mens kwetsbaar. Ik begon te beseffen dat ik alleen een redelijk nivo in wat dan ook zou kunnen bereiken als ik me zou focussen op één doel, en me daar intensief mee zou gaan bezig houden. Ik had nu teveel opties: kunstbeoefening, schilderen of beeldhouwen, of fotografie/video. Alleen als ik me zou kunnen concentreren op één van die opties, zou ik de situatie van mijn invaliditeitspensioen kunnen vertalen in een reële nieuwe kans. Zo zou ik wellicht dat gat in mijn identiteitsbeleving kunnen opvullen.

Afbreken en puin ruimen is één ding, zelfstandig op eigen kracht een nieuw leven opbouwen is nog wat anders. Maar als mens heb je geen keus, je moet wel. Een man in de bloei van zijn leven kan niet gaan klaplopen, kan geen genadebrood gaan eten, kan niet teren op zoethoudertjes in de TD met allerlei overbodige klussen. Ik zou daarom "va banc" moeten gaan spelen, echt op mezelf moeten gaan vertrouwen, en rustig, weloverwogen en beslist op weg moeten gaan.>

<Ja, oké, maar moest ik dat risico niet durven lopen? Hoe kun je anders als man ooit slagen en je doel bereiken: iemand te worden en te zijn. Is dat niet het universele verhaal van de Held, zo mooi verhaald door Joseph Campbell, mijn grote idool. Ik was zo goed begonnen zoveel jaren terug. Nu, op het punt van oogsten gekomen, had het noodlot toegeslagen. Ziekte, tegenslag in mijn onderzoek, reorganisatieperikelen en de daarmee samenhangende stress en onzekerheid, zelfmoord van mijn oudere zus, echtscheiding met de financiële perikelen van dien. Stuk voor stuk emotioneel zwaar belastende ervaringen.>

<Ja, maar nu is het tijd, jouw tijd, om het verhaal weer eens verder te gaan schrijven en tot leven te brengen. Ach, het wordt zo prachtig verteld in dat major epos van de mens “ De Mahabaratha, echte levenswijsheid aangereikt vanuit het Hindoeïsme. Ik besefte maar al te goed, dat ik over de verslagenheid heen moest stappen, uit het verborgene tevoorschijn moest komen en het gevecht van het leven opnieuw moest aangaan, zoals “de Pandava’s” na afloop van hun ballingschap. Als ik dat niet zou gaan doen, zou ik nooit meer iemand, en zeker niet mezelf, worden.>

<Je moet de levenswijsheid van de Mahabaratha wel in zijn geheel tot je laten doordringen en er niet alleen de dingen uithalen die in je kraam passen. Zeker, je moet je weg zelf gaan, maar je kunt die queeste alleen tot vervulling brengen, als je onderweg ook alle hulp die zich aandient kunt toelaten, opnemen, integreren en die weet te gebruiken. Ook dat heeft Joseph Campbell je toch voorgehouden; ook dat leert de tocht van Arjuna in de Mahabaratha!

<Oké, maar ik heb niet alleen met de gasten maar ook met de waard te maken. Dit alles was namelijk zeer tegen de goesting van Rie. Ik vond met dit alles bij haar geen gehoor. Daar waren we in haar ogen niet voor gaan verhuizen. Ze wilde zelf ook niet langer gebonden zijn door mijn pogingen alsnog te slagen; ze wilde ruimte voor een eigen carrière. Daar stond ik helemaal achter, dat was het punt niet, maar wel dat ze totaal ongeïnteresseerd was in wat ik dacht en deed. Dat droeg immers niets bij aan een gezamenlijke toekomst. Wat ook niet bijdroeg was dat door die houding van een ontspannen sfeer geen sprake meer was. Integendeel, er groeide spanning tussen ons en naarmate zij stelliger werd, werd ik in wezen onzekerder. Tot mijn eigen irritatie durfde ik nog geen beslissing meer te nemen over iets onbenulligs als de aankoop van een fiets. Ik voelde me als het ware opnieuw afgekeurd, en nu door haar. Oude herinneringen kwamen met volle kracht terug en nu met de lading van een ontevreden vrouw. Dat was pittig, we hadden naast elkaar moeten kunnen opstomen. In plaats van elkaars steunpilaar werden we elkaars concurrenten.>

<Voor jou voldoende reden om te beseffen dat je zo zoetjes aan de kneus aan het worden was die je zo verafschuwde.>

Binnen de HB werd Rie op handen gedragen, omdat ze rustig en sterk overkwam en daarbij beschikbaar was. De volgende belangrijke stap in haar HB-carrière was dat ze gevraagd werd om naast Zr Monique te gaan staan, in de hoop dat deze ex-non aan haar vriendschap steun zou mogen ervaren. Voor ons was dit achteraf bezien een desastreuze ontwikkeling. Monique was jarenlang slotzuster geweest en was in haar gevoelsleven zwaar tekort gekomen. Dat haal je niet zo maar in. Ze was tevens een wat hoogmoedig mens, verwend door haar afkomst; iemand die haar omgeving sterk domineerde. Eigenlijk was ze er psychisch beroerd aan toe, maar ze moest en ze zou op haar verantwoordelijke zetel blijven naast Br Niek. Op karakter zeg maar, en dat is meestal de dood in de pot. De achterliggende motivatie van de HB was dat de man naast zich de aanvulling van een vrouw nodig heeft. Alles moest gebeuren op haar wilskracht en dat haalt het niet, want het leidt tot verkramping en schaadt de communicatie in het samenleven. Ze stelde veel te hoge eisen aan zichzelf, en was drammerig naar anderen, bij het intolerante af. Je kunt proberen je kwetsbaarheid te verbergen achter stoerheid en bitsheid jegens anderen, maar dat wordt dan ook trefzeker je Achilleshiel. Dat werd overduidelijk toen er, zoals ieder jaar in de aanbrekende Lente, zich groepen vakantiegangers gingen formeren en zij door de groep van haar keuze botweg werd teruggewezen. Men wilde een ontspannen vakantie en er werd gevreesd voor een continuering van bazigheid en regelneukerij tijdens de vakantie. Ze kwam er dus achter dat ze minder geliefd was dan ze gewenst had en dat ze om haar persoonlijke eigenschappen en gedrag niet voor een vakantie geaccepteerd werd. Ze was, zeg maar daardoor werkelijk in haar ziel getroffen. En dat komt aan als een mokerslag. Ze was in haar diepste wezen geschokt, was zeer aangeslagen en werd ernstig depressief. Ze was zeg maar door haar eigen ijzigheid heen gezakt. Maar deze vakantieperikelen waren niet het enige, want in feite stond ze al zwak. Wat zou ze zich graag het intellectueel nivo van Br Niek hebben willen aanmeten. Maar ze moest herhaaldelijk in het Leerhuis en ten overstaan van het “voetvolk” constateren dat ze daarvoor intellectueel gewoon te min was; te weinig creatief in haar denken. Religieuze nonnen hebben sowieso nooit geleerd zelfstandig te denken, maar waren getraind en zeer bedreven in het memoriseren, herkauwen, rangschikken en ordenen van overgeleverde geloofswaarheden. Het was soms pijnlijk om te zien, hoe Monique net als Rie bij het intellectualistisch geredeneer van Niek geen eigen inbreng kon geven. Ze konden aan de straffe hand van Niek gewoon niet in het bijbelverhaal binnen komen. Voor Rie was dat nog te hebben, voor een eerzuchtig iemand als Monique was dat echter moeilijk te verteren. Ze zou van de weeromstuit dan ook iedereen proberen te tackelen die in het intellectuele discours wel met een originele insteek durfde te komen. Soms deed ze dat met een venijnige opmerking, wat kon neigen naar puur giftig dédain. De vrouwen konden überhaupt niet gemakkelijk in het verhaal van Niek binnen komen en van samen met hem oplopen was meestal ook geen sprake. Niek had als leider van het Leerhuis didactisch in feite ook de verkeerde benadering. Hij deed zijn best om in het Leerhuis de vrouwen op te wekken met hun specifiek eigen inbreng voor de dag te komen, met als enige resultaat dat hij hen met zijn rationele insteek volslagen monddood maakte, zeer tot zijn eigen teleurstelling. Maar vrouwen leven nu eenmaal in een andere ruimte, waarin andere levenswaarden van belang zijn. Ze kijken en voelen anders, en stellen andere prioriteiten. Niek moest andere speelkameraadjes zoeken voor zijn mannelijke bijbelspelletjes. Het frustrerende voor hemzelf was, dat waar hij in feite hunkerde naar de inbreng van de vrouw in zijn leerhuis, hij ze zelf met zijn stelligheden en zijn kennis massief de toegang blokkeerde, zelfs al hield hij zijn mond. Er was ook nog zo iets als lichaamstaal, en die was niet echt uitnodigend. Niek kromp tot niek. Die door hem zo ontbeerde vrouw zou met haar eigenheid heus wel present zijn als het er op aan zou komen, maar niet op het speelveldje van NW. In feite had een vrouw de leiding moeten krijgen van het leerhuis. Maar ja, dan moest hij zelf terug gaan staan, en was hij daarvoor uit zijn kluizenaarsbestaan gekomen?

Wat je vaak ziet bij emotioneel wat gedepriveerden is, dat ze onverzadigbaar aandacht vragen. Daarin ligt dan voor hen ook weer de zelfhaat op de loer, want dergelijke mensen kunnen maar moeilijk de afhankelijkheid van anderen toelaten. Ze willen ook op hun verantwoordelijke positie aangesproken worden. Toch waren noch Rie, noch Monique de Mega Mindy voor wie ze door velen, in elk geval de weekendgasten, werden aangezien. Nee hoor, integendeel. Eerder zochten ze steun bij elkaar. De HB juichte die ontwikkeling toe, hopend dat Monique in Rie inderdaad een hechte vriendin zou krijgen, waar ze op zou kunnen steunen. Adrie zag dat, en diep in hem vrat de wanhoop. Hij wist dat Rie hierdoor nog meer van hem weg dreef en dat hij op het punt stond nu echt te verliezen wat hij nooit bezeten had. Hij werd bespeeld door allerlei ondermijnende gedachten. Het leven liep hem in alle opzichten uit de hand. Voor de derde keer overkwam hem een periode van diepe neerslachtigheid. Alle zekerheden die in het hier en nu al stonden te wankelen, waren aan het verbrokkelen en storten in; hij zat wederom als Jonah in de buik van de walvis en het stonk er meer dan verschrikkelijk. Een periode van rustige bezinning was meer dan noodzakelijk. Hij zou zich moeten heroriënteren rekening houdend met zijn eigen wensen en met het oog op al de verwikkelingen om hem heen. Hij zou zichzelf opnieuw moeten uitvinden; zich weer eens aan zijn haren omhoog moeten gaan trekken. Alles had nu voor hem een negatieve klankkleur gekregen: te zeer was hij overstelpt door de Hooge Berkt, overspoeld door alleswetende virtuele krachtpatsers; er was voor hem van alles teveel: teveel mensen, te veel bemoeizucht, te veel gezag, teveel belangen, te veel meningen en daartegenover te weinig ik, te weinig tedere nabijheid en intimiteit, te weinig vertrouwvolle tevredenheid en te veel onvermogen. Rie was geëvolueerd tot een plichtsgetrouwe, ijverige HB-vrouw, en wie was hij? Een NN, een Niemand en Nergens. Waar was die getalenteerde enthousiaste weldenkende jongeling gebleven die ooit cum laude was afgestudeerd, en waar hij heimwee naar had? Hij was uitgegleden op het oppervlak en de oppervlakkigheid van al te veel vrouwelijkheid en te veel gefrustreerde mannelijkheid om hem heen, waarin zijn eigenheid geen kansen kreeg om zich te ontplooien en hij niet meer voor vol werd aangezien. Zijn grootste verdienste voor de HB leek wel te zijn, dat hij niet dwars ging liggen bij de toenadering tussen Monique en Rie. Nee, maar wat kon hij er ook aan doen? Rie werd een soort gemeenschapsgoed. Aan de buitenkant leek het net alsof hij er om het algemene belang te dienen mee instemde. In feite had hij echter geen keus.

<Allez, zeg, heel voorstelbaar allemaal. Je had door je ervaringen van vorig jaar maar al te goed begrepen wat anderen ertoe gebracht had hen voor een gezamenlijke vakantie te weigeren. Nu moet je wel toegeven dat je er ook wel een halszaak van maakte; een test case: je wilde weten waar jullie beiden ergens t.o.v. elkaar stonden. Nou, dat zou je snel overduidelijk worden. Waar ik al bang voor was gebeurde, Rie koos op de eerste plaats voor Koos en Monique. Ze gunde hen een goede vakantie en wilde zich in feite als een soort dienstmeid voor hen inzetten. Die twee hadden een fijne vakantie verdiend, en ze hadden ook een goede vakantie nodig was haar redenering. Idioot natuurlijk dat Rie min of meer als een reddende engel, en tegelijk als full time keukenmeid met die twee op vakantie wilde.>

<Ja, maar er werd je weinig respijt gegeven, want al op de terugweg tijdens een koffiestop kwam de retorische vraag: “en wat doen we het volgend jaar”. Nee, dat was me toch echt te vroeg. Daar wilde ik nog even geen antwoord op geven. Maar mijn pleidooi om die vraag even te laten rusten viel overduidelijk niet in goede aarde, ook niet bij Rie. Sterker het was tegen het zere been, want daarmee kwam er weer te veel onzekerheid bij onze religieuzen. Ik hield desondanks voet bij stuk. Maar eerlijk is eerlijk ik wist toen al, dat ik geen tweede vakantie met hen meer wilde mee maken.>

Het jaar daarop ontstond er tussen hen een hoogoplopend meningsverschil, maar Rie gaf geen krimp en ze ging in haar eentje mee met de twee vakantiebrokkenpiloten. Voor die twee was het overigens volmaakt onbelangrijk dat Adrie niet meeging, het maakte het voor hen in wezen nog gemakkelijker. Maar toch, het had nooit mogen gebeuren. Het is moeilijk voorstelbaar dat het duo M&K die stap met Rie hadden gezet als ze problemen hadden vermoed. Dat zou wel zeer tegen de geest zijn geweest. Nee, Rie heeft vast en zeker verteld dat Adrie er geen bezwaar tegen zou hebben als ze met hun drieën op vakantie gingen. Nou, ze heeft het geweten, en dat is maar goed ook. Wat een dwaze eigengereide lichtzinnigheid, wat een miskenning van mijn eigenheid. Ze koos opnieuw de verkeerde danspartner.

Het was duidelijk dat Monique zich voor huishoudelijk werk in de keuken doodgewoon te goed vond, dat was beneden haar stand, en ze zei dat ook. Ze probeerde haar arrogantie met eerlijke openhartigheid weg te wassen, maar dat werkt uiteraard niet. Rie bedekte echter alles met de mantel der liefde. In feite zette ze met haar allesoverweldigende behulpzaamheid de hele scene naar haar hand, zeer uit het evenwicht uiteraard, en werd alles geofferd op het altaar van haar eigen beschikbaarheid. Rie was op haar manier gigantisch aan het ego-trippen.

Waar in de HB op verschillende manieren getracht werd ons vieren aan elkaar te koppelen, bereikten ze precies het omgekeerde; het denderde noodlottig op een scheiding af. Rie, stomme koe, met je HB-verdwazing. Je bent je eerste liefde ontrouw geworden. Ik weet het, we zijn zelf verantwoordelijk voor de chaos die ontstond in ons privéleven. Maar ik durf te stellen dat ons huwelijk en onze intimiteit door de HB is ondermijnd door als maar een beroep te doen op haar bereidwilligheid. Nu na zoveel jaar kan ik zeggen: het zij zo. Rie zou haar bestemming bereiken, die van overijverig en op haar manier zeer dominant tante nonneke.

<Je bent daar nou wel alsmaar stevig aan het afgeven op de HB, maar in feite heb je wel je leven aan de HB te danken. besef je dat nog wel eigenlijk?>

<Hoe, wat bedoel je?>

Het klopt, en wel letterlijk. De open vertrouwvolle communicatie binnen de Hooge Berkt, in het bijzonder ook de kringgesprekken in aanwezigheid van de weekendgasten heeft er zeer aan bijgedragen dat ik tot het inzicht kwam hyperthyreood te zijn. Die constatering was niet zo maar uit de lucht komen vallen, daar ging als het ware een heel rijpingsproces aan vooraf. Het kan merkwaardigerwijs zo gaan in een mensen leven dat zich een knooppunt van ontwikkelingen voordoet, dat er een soort rattenkoning van gebeurtenissen ontstaat, waarbij onverbiddelijk en onherroepelijk bepaalde belangrijke conclusies eruit geperst worden. Je kunt natuurlijk ook zeggen “door een samenloop van omstandigheden, maar dat klinkt me toch een beetje te emotieloos. De tijd was rijp geworden, zeg maar.

Ja, er gebeuren zeer zeker goede dingen in de HB. En dat heeft voor mij persoonlijk alles te maken met juist het gemeenschapsleven, waarin tussen mensen vertrouwvol persoonlijke en soms ook intieme ervaringen uitgewisseld worden. Op de eerste plaats was er die groepsbespreking waarin Zr Ignatia plots zo maar begon te vertellen over haar schildklieraandoening waar ze eerder buitengewoon succesvol voor behandeld was.

Waarom ik zo gebiologeerd naar haar verhaal zat te luisteren? Door de parallellen met mijn eigen ervaringen. Bij haar was tijdens haar ziekte net als bij mij sprake van ernstige psychische onevenwichtigheid en mentale spanningen. Hoe zeer ze daar aan geleden had, vertelde ze, en hoe ze na de behandeling een heel ander mens was geworden. Voorwaar, het leek wel of ze dat speciaal voor mij daar allemaal zat te vertellen; een zeer confronterende openbaring was dat, en die zou niet zonder gevolgen blijven...

<Vertel over je verblijf in Utrecht.>

<Ja, oké, inderdaad, daar viel eindelijk de frank.

Rie was “in exodus”, die woonde voor drie maanden in de HB. In feite was ze drie maanden van me aan het wegdrijven, en dat was pijnlijk merkbaar. Maar goed daar gaat het nu even niet om. Afgesproken was dat ik die tijd in het huis van de familie Van Thiel zou gaan logeren. Wel, je kent de bedrijvigheid van een bever in een beek. Hij bouwt een dam, het water blijft er achter staan, en vormt een vennetje. Breekt die dam, dan krijg je een heuse vloed golf. Nou, in mijn beleving verging het mij net zo. Ik had zelf een dam opgeworpen om maar niet toe te hoeven geven dat er iets goed mis zat. De dam werd poreus door hetgeen Ignatia allemaal verteld had. Een echte doorbraak kwam hier in het echtelijke bed van onze HB-vrienden.

Ik mocht, naar het mij voorkwam, als teken van extreme gastvrijheid in mijn eentje in het echtelijk bed slapen. Ik had me al lekker genesteld, toen ik dacht “He, Wim is huisarts en hij heeft vast medische literatuur op zijn nachtkastje liggen, voor als hij niet kan slapen. Dat was ook bij mij het geval, en ik wilde nog wel wat in aanverwante literatuur bladeren. Inderdaad, en je gelooft het niet: bovenop het keurige stapeltje ligt een verhandeling over hyperthyreoidie. Verrek, dat is toch wel een heel opmerkelijk staaltje van voorzienigheid. Mijn blik zoog zich vast op de pagina’s, zo begerig keek ik het boekje door. Mijn nakende inzicht werd al snel een zekerheid. Er was een herkennen als van een sleutel op een slot. Verdomme, ik heb dat ook, ik ben zo hyper als de pest. Ik besloot om de volgende dag direct naar mijn huisarts te gaan voor een afspraak met een internist.

Mijn huisarts, reageerde vreemd genoeg terughoudend. “Jij, hyperthyreood? Kom aan zeg. Nou, dat zal toch wel meevallen”. Hij wilde me al weer naar een psycholoog sturen. Mooi niet, op mijn aandringen werd er eerst een klinische test gedaan. Drie dagen later: telefoon, of ik met spoed eens wilde komen praten, “We hebben prijs hoor”. Je gelooft het niet, maar ik was ineens een model voor de collegebanken. De schellen waren plots van zijn ogen gevallen. De piemel.

Toen begon de gang naar Canossa. De internist begroette me vriendelijk: “Ah, U bent toch die man die met zijn eigen diagnose bij de huisarts kwam binnenwandelen? Dat is toch wel de wereld op zijn kop vindt U niet?” Een rare split second dacht ik dat de man me op mijn donder gaf. Maar nee, hij ging heel belangstellend op me in. Vanaf dat moment was hij de deskundige. Mijn weerstand brak toen ik bibberend en met aan fibrillatie grenzende hartkloppingen op de onderzoekstafel lag, en hij me vroeg “Maar kerel, hoe lang loop jij hier al mee rond?” De vriendelijke, begripvolle toon was er te veel aan. De dam brak door en mijn emoties baanden zich met geweld een weg. Ik was in no time een zielige hoop wrakhout. Al te lang had ik als een insect met een uitwendig pantser rondgelopen om de als maar meer kwetsbare grijze massa van mijn ego bij elkaar te houden. Nu brokkelde alles af en was ik nergens meer. Ik moest me vasthouden aan zijn stellige belofte dat het nu snel heel veel beter zou gaan worden. Ik kreeg schildklierremmers voorgeschreven en die zouden me met een dag of tien al een enorme verlichting van mijn kwalen geven. Later zou er dan mogelijk een operatie op moeten volgen. Dat gebeurde ook en toen ook dat niet definitief hielp, en alles weer terug kwam, werd mijn schildklier op mijn nadrukkelijke aandringen totaal weggestraald met radioactief Iodium. Ik had er genoeg van, ik wilde er van af, van al het jarenlange gepruts en dat werd begripvol door de radioloog gehonoreerd. We hebben samen de benodigde dosis Iodium beredeneerd. Ik wilde de maximum dosis: “weg met hem”; met de schildkier bedoel ik.

Adrie had het soms moeilijk om het strikt individuele en het spirituele met elkaar te verbinden, laat staan ze te verenigen. Voor het individuele was in de HB sowieso weinig belangstelling. Dat is ook het beste. De HB mocht geen “hart op de tong club worden”. Zat iemand ergens over in, dan was er altijd een gesprekje mogelijk met Zr Ann, maar niet met de hele gemeenschap.. Maar Adrie is in die zin geen prater, en nog minder een klager. Er is waarschijnlijk in de HB dan ook niemand die precies weet wat hem allemaal overkomen is, en waarom hij lange tijd zo instabiel was. Ook Ann niet. Ze had hem eigenlijk ook teruggestoten toen hij weer eens met een depressie aan de grond dreigde te lopen: “Alweer?”, zei ze. Daarmee werd hij argwanend naar haar als vriendin en als mens. Ze was nota bene psychiatrisch verpleegkundige geweest, en ook zij was nooit op het idee gekomen dat er bij hem wel eens organisch iets mis kon zijn. Nee, ze dachten allemaal in de richting van een verworven psychische aandoening, waarvoor alleen medicatie en geduldig samenleven een remedie was. Zelfs zijn eigen vrouw wist het fijne niet van wat er in hem speelde. Zij had er trouwens nauwelijks nog belangstelling voor. Ze had het druk en die Adrie ook altijd met zijn moeilijkheden, die wist toch waar hij terecht kon! Zij zelf was in zijn kritisch toekijkende ogen aan het verwateren in de gemeenschapszee, waarin ze tenslotte wel helemaal zou oplossen.

<Ach, Rie zal ook wel een moeilijke tijd gehad hebben, al vertelde ze me daar niet veel van. Het gemeenschapsleven was haar troost en vertroosting. Maar ik vreesde het inzicht dat groeide en de beslissingen die daar de onvermijdelijke consequentie van zouden gaan worden. Intuïtief wist ik: geen Hooge Berkt, dan ook geen Rie.>

JR, hij weigerde om mijn verzoek om voor de bejaarden in Thorn af en toe de mis op te dragen zelfs maar in overweging te nemen. Dat was de druppel die plots de emmer deed overlopen. Was dit godverdomme nou een priester? “Nee, mijnheer kon daar niet achter staan.” Nota Bene op het bejaardenhuis. Dat was in zijn ogen een stokoude vorm van kerk-zijn en daar kon en wou hij zich niet meer aan geven, liever gezegd “niet meer voor lenen”.

De confrontatie was direct messcherp, en Adrie was resoluut en zelfzeker. Zijn aversie tegen de zelfverheerlijking en de zelfvoldaanheid waar hij zich al vaak aan geërgerd had, kreeg plotseling de ruimte; Adrie was door de dampkring heengeschoten. Ineens was pastor Jan niet meer dan een uit de “Stille Kracht” weggelopen begerige “spelletjesboer” die schaamteloos tripte op zijn liefhebberijen. De bevoorrechte organisatie van de HB kwam plotseling genadeloos scherp in het licht. Waar overal in de parochies een noodsituatie is, zwemmen ze hier in de Hooge Berkt in de priesters die zich uit onmin, uit onwil, uit onkunde, of uit eigen kleinheid uit de kerk hadden teruggetrokken en die nu hier prinsheerlijk en van de prins wel degelijk kwaad wetend, wat liepen rond te kwezelen in een oase van goodwill en rust. Waar overal gewerkt moet worden voor de kost, dikwijls in zorgelijke omstandigheden, lopen ze hier te freewheelen met een gespreid bedje, dat ze nog niet eens zelf behoeven op te maken en een altijd gedekte tafel, en altijd maar vriendelijke aandacht. Er was ook nooit “een man overboord”, want er waren er toch genoeg.

Die oude Kerk, het wilde niet meer lukken. Niet noodzakelijk omdat ze het hier met de traditionele vorm van parochieel kerk -zijn principieel oneens waren. Dat zou te idealistisch klinken, want we moeten niet vergeten er bij te zeggen dat ze het in de parochies domweg vaak niet langer konden bolwerken, omdat ze stikten van de eenzaamheid, leden aan demotivatie en vooral aan het gebrek aan intimiteit. De meesten waren er gewoon onder door gegaan. Maar ho, er waren er nog genoeg die wel doorgingen, die niet bij de pakken gingen neerzitten en van de nood een deugd maakten. Die priesters en religieuzen hadden ook hier in de HB een boodschap voor de geachte confraters die hier hun diensten aanboden. Deze hadden bij Nada een warm nest gevonden om te herstellen van de stress en iets van het voor hen fnuikende gemis aan intimiteit te kunnen recupereren. Intimiteit die ze niet zelf konden leven en geven, maar die in de persoon en de afstraling van Nada, ja en werkelijk in de geest, ruimschoots aanwezig was. Zij deelde ruimhartig en rondborstig, menselijk vooral, maar ook altijd geïnspireerd en tegen beter weten in, met al deze behoeftigen, haar “lammen en blinden” zoals ze niet kon laten te herhalen.

Van daaruit hadden ze in dit dorp toch minstens al was het maar uit dankbaarheid, tot een nieuwe vorm van parochiële dienstbaarheid moeten kunnen komen. Maar een geïnspireerde en inspirerende mis met enige eenvoudige omkleding voor de ouderen in het bejaardenhuis, die de Kerk toch zoveel jaren trouw gebleven waren, was toch wel het minste wat ze hadden kunnen bieden. En ze hoefden ook niet alleen te staan, ik zou er bij zijn en wilde zelfs graag mee assisteren. Nee, mijnheer JanR haalde daar zijn neus voor op. “Op het bejaardenhuis, god bewaar me”. Zelfs GradG kon het niet laten zijn onvrede voor een assistentie in de parochie te ventileren. Maar die kreeg eenvoudigweg van Nada de opdracht om zo nu en dan de mis te doen in de parochiekerk, en daarmee basta. Hij kreeg wel een paar HB’s als mentale ondersteuning met zich mee. Ook daar moest de visie van Nada de inspiratie en motivatie geven aan een stel minkukels. Maar daar bleek dat ook Nada zelf zich overgaf aan politiek gemanoeuvreer. Ook voor het driemanschap van de kern Nada, JanB en Ann was een bejaarde god-zoeker minder interessant. Dat ze ook zelf al op leeftijd begonnen te komen, werd wel eens vergeten. Kijk daar heb je het politieke geredeneer ten voeten uit. Een goede relatie met de parochiekerk, met de deken, was voor de HB belangrijk; het bejaardenhuis met de ouden van dagen, was voor hen eigenlijk afgeschreven. Over medemenselijkheid gesproken. Met het overlijden van Pr Jan Berger en later van Nada zijn er hoe dan ook toch bijzondere mensen heengegaan, en is er heel wat priesterlijk onbenul, spirituele luiheid en demotivatie achtergebleven.

De mannen broeders hechten ondertussen, ja het heeft iets erotisch, wel aan de kerkelijke opsmuk van de nadrukkelijke eenvoud en van de gepolijste levensstijl en geinspireerdheid van de HB, waarin ze als geweid priester met name in de eucharistie altijd nog een bijzondere plek kunnen innemen. Nog meer hechtte JanR echter aan zijn spelletjes als Go, waarin hij zich had weten te bekwamen in de lege uren in dat land van “De Stille Kracht”. Zo hechtte op zijn beurt Pr Grad aan zijn moestuin en zijn bietjes, en vermoordde hij met het grootste gemak de mollen die op zijn grasland wat molshopen produceerden. Ach, d’accord, ze waren net als ik afgeknapt, maar levend in de HB kon er toch met wederzijdse ondersteuning wel wat meer dankbare inzet gegeven worden.

Grad en Jan waren na deze gebeurtenis instantaan voor mij gedevalueerd tot een wrat aan de HB, die zich in hen abusievelijk profileerde als een zichzelf verheerlijkende, jazeker, comfortabele en risicoloze oase in de spirituele woestijn. En dat kon Adrie ineens niet meer verteren, gesensibiliseerd als hij was door de verwikkelingen op persoonlijk vlak. “Als je er echt zo over denkt JR, dan kom je er hier niet meer in. Eruit.” had hij hem tot schrik van JR en tot verontwaardiging van Rie toegevoegd. Het ontbrak er maar aan dat ze gezegd had “maar ik ben er ook nog”, of nog erger: “ dan ga ik mee”. Ze heeft het vast even gedacht.

Vanzelfsprekend volgde er met Rie een discussie, op leven en dood; Rie die hij al bij voorbaat niet langer aan zijn zijde wist. Adrie was opnieuw een point of no return gepasseerd. En ja, als er geen verbondenheid meer voelbaar is, kun je nog wel blijven praten, maar dan nader je elkaar toch niet meer, en het bezoek van Niek en Grad was dan ook vruchteloos. Ze hebben waarschijnlijk nooit begrepen wat er precies speelde. De ene niet omdat het zijn begrip te boven ging, de andere niet omdat het hem niet echt interesseerde. Dan rest er slechts terechtwijzing en afwijzing, en valt het hele clubje terug in de routine van alledag.

En dan wringt zich midden in de discussie plots Barbara Streisand tussen hen in met haar “Quilty, Its over…”. Flitsend had Adrie in een impuls van helder inzicht die plaat opgezet. Waar was die CD ineens vandaan gekomen? Bizar, zo scherp en resoluut hij ineens was, en wat een snijdende swing. Het was ook over, alles was in een keer duidelijk, apocalyptisch helder. Weg HB, weg relatie, weg Rie, weg liefde, niks was er nog van over, en wat er over was dat was een farce; een zwart gat was al wat er restte.

<Het is moeilijk te accepteren dat niet iedereen begaan is met het lot van de bejaarde medemens. Jij wilde je inzetten, maar je was net als iedereen, afhankelijk van de medewerking van anderen. Die konden zich vaak niet verstaan met jouw idealisme en jouw inzet. Ze hadden, niet onbelangrijk, ook minder tijd dan jij. Dat bleek het duidelijkst bij je plannen voor de opzet van een lokale omroep, waar je zoveel in geïnvesteerd hebt. Die pogingen vielen in duigen door gebrek aan medestanders.>.

<Ah, maar we hadden mijn plannen best kunnen realiseren hoor. Die waren voldoende uitgekristalliseerd en beproefd: kerkelijke diensten verzorgen voor het bejaardenhuis en voor de minder mobielen in Thorn en omgeving. Het sprong alleen af omdat de basis te smal was en er al een regionale omroep actief was, die dit dorp en de daarbij behorende subsidie graag wilde inlijven. Ik kreeg geen medewerking, sterker nog, ik kreeg uit die hoek tegenwerking. De een na de ander uit mijn naaste omgeving schrok terug omdat ze niet mee konden komen met mijn creatieve elan. En gelijk hadden ze, moet ik nu achteraf toegeven. Ik had het best allemaal goed voor, en ik werd er om gewaardeerd, maar ik had in hun ogen toch net iets te weinig realiteitszin en teveel idealisme. Ik moet toegeven dat ik door het gebrek aan daadkrachtige medewerking vaak ook wel langs het randje van geïrriteerdheid liep, bijv. in de samenwerking met ChritL. Met hem wist ik nooit waar ik aan toe was. Als ik hem opzocht had hij direct een mondvol aan commentaren, en moest het meer eerst weer eens leeglopen, maar zich aan afspraken houden en echt iets uitvoeren, ho maar. Als hij nou maar gewoon aangaf waar zijn grenzen lagen, dan had ik daar rekening mee kunnen houden, maar dat deed hij telkens achteraf. In die zin wilde ik te veel, ik verwachtte meer van mensen dan ze konden waarmaken. Ik stootte hen daardoor tegen de borst en raakte geleidelijk aan langer hoe meer in een isolement. Daar speelde ook jaloezie best een woordje in mee hoor. Kortom, ik werd tenslotte een reïncarnatie van Job. Al mijn activiteiten, het filmen, het vrijwilligerswerk op het bejaardenhuis, mijn opleiding als parochieassistent, het streven naar een lokale omroep, mijn betrokkenheid op de HB, en mijn huwelijk, het begon stuk voor stuk af te brokkelen en in elkaar te zakken. Ik moest toegeven dat ik wederom, ondanks al mijn inzet, nu echt totaal alleen was komen te staan. Mijn fundament bleek het rulle zand van wat eens een prachtig zandkasteel was. Wat? Ja, leuk is anders.>

<Tja, je was als een kat in het nauw. In je nood sprong je de draak in de bek, en ging dan maar ook echt alles alleen doen. Je begon die eenmanszaak StudioKa, photovideo, maar geef toe, dat was eigenlijk een gedoemd te mislukken. Het idee om desnoods je uitkering er maar aan te geven was werkelijk niet reëel, vooral ook omdat je een alimentatieverplichting had. Die poging is gelukkig ook nooit serieus van de grond gekomen. Je durfde tenslotte zelf het financiële risico niet aan. Terwijl je maar al te graag een hoop wilde doen, moest je nu bij het ABP met de billen bloot en moest je trachten de indruk weg te nemen dat je inderdaad nog een hoop kon. Je moest tegen je wil in gaan beargumenteren dat Studio Ka een door manie gedicteerde vergissing was, en dat die eenmanszaak in feite nooit een serieuze onderneming was. Zij accepteerden je verhaal, en je pensioen veranderde niet, maar je hebt daarbij wel ontzettend afgezien. Ik zal in elk geval altijd voor je pleiten, want ik weet dat je goudeerlijk bent geweest, en dat je met hart en ziel geprobeerd hebt je in te zetten. Je probeerde er ook in de HB echt wel het beste van te maken, vanuit je trouw aan je engagement, en vanuit hart voor je vrouw, en je kinderen, maar je werd daarin jezelf meer en meer ontrouw en daarmee kwam je in de klem te zitten. In zo’n paradoxale situatie waarin trouw en eigenheid botsen, ligt een volgende depressie op de loer, zeker als je geen toekomst meer ziet. Maar je was nog niet aan het eind van je beproeving; er zouden weldra nog een paar zweren bij komen.

Het is in de HB het grondpatroon dat het denkwerk gedaan wordt door de leden van de kern, de eindverantwoordelijken en dan nog alleen in “communio”: De Chassidiem. Zij zijn met en naast Nada de grondleggers van de HB. De benaming Chassidiem is eigenlijk nogal pretentieus, en “geleend” van de Chassidische Joden met hun rijke traditie van eeuwen, maar goed, zij zetten de grote lijnen dus uit. Wij, de volgelingen behoefden dus maar te volgen. Ieders ik was daarbij ondergeschikt aan het geheel. Voor Adrie kwam het er op neer dat hij die cum laude was afgestudeerd aan een universiteit, met een 10 en een 9 voor zijn hoofdvakken, verwerd tot een soort verstandelijk geremde, cerebraal aarzelende hansworst. Om niet al te zeer uitgedaagd te worden, zocht hij het gezelschap van de eenvoudigen van geest en ging in de keuken werken, omdat hij de onrust en de confrontaties in de TD wilde vermijden. Hij begon de betrekkelijkheid van al dat vruchteloos proberen hoe langer hoe meer in te zien en hij wilde niets liever dan rust. Met mensen als pater Arnold, een bescheiden en eenvoudig man, had hij het graag te doen. Adrie had natuurlijk ook wel in de gaten dat zijn eigen schaduw tussen hem en zijn geluk in stond; hij was de doorn in zijn eigen vlees. Het resultaat is voorspelbaar. Hij werd steeds kritischer en scherper, een Archie Bunker in het klein. Niek met zijn niet aflatende woordenstroom prikkelde hem enorm. Hij, de kluizenaar had hier zijn bestemming wel gevonden. Van een zwijgzame aard, toch de natuur van de ware kluizenaar, was niet veel te merken. Nee, naast Niek was er maar weinig plaats, hij creëerde waarschijnlijk zonder het te willen een krachtig veld om zich heen, waardoor iedereen die ook maar een beetje positief geladen was en hem aan zijn positieve pool wilde benaderen, teruggestoten werd en vanzelf op afstand bleef.

Voor Adrie was Niek de incarnatie van theologisch napraten en herkauwen, zoals dat aan de theologie eigen is. Theologie is dan ook geen een academische wetenschap te noemen. Net als iedereen in de HB belijdde hij fanatiek het goede en verwierp hij het kwade, alsof dat kan. Immers, wat zo vaak als het kwade gezien wordt is in feite slechts de andere kant van het goede, als voor- en achterkant van dezelfde medaille, de werkelijkheid. Er kan alleen sprake zijn van kwaad als iemand zich verheft, zich in de hoogte steekt, en een of ander aspect van mens-zijn door hem of haar wordt opgehemeld en uitverkoren en dat de rest wordt afgewezen en verworpen. Die rest heet in een andere context dan weer heilig te zijn. Er is sprake van kwaad als er met andere woorden bewust onderscheid gemaakt wordt, het geheel uiteen wordt gesplitst en een aspect eruit wordt gelicht en verabsoluteerd; als er sprake is van discriminatie. Dat is dan onderscheiden in de zin van verschil maken, en niet in de zin van waarnemen. Voor Adrie was NW een ADHD-"virus". Hij activeerde hem, zette hem zelfs op scherp, maar hij kon er geen kant mee uit, met chaos als resultaat. Adrie werd meer en meer onvrij bij zijn manier van benaderen en denken; een uitgesproken vorm van traditioneel tunneldenken. NW denkt en leeft tweedimensionaal binnen zijn theologisch A4-raamwerk namelijk, en Adrie, ja sorry dat ik het zeg, leeft driedimensionaal met de ruimte van een vrije individuele academische visie, tegen de achtergrond van de hele werkelijkheid van nu. Voor Adrie was de verrijzenis niet letterlijk te nemen, dat was denken in de oude mens. Voor hem was de getuigenis van de Apostelen een empatisch gebeuren, een ervaren van binnen uit, niet een constateren van buitenaf. Precies als de Emmaüsgangers was overkomen: voelden wij niet dat…

Adri moest proberen zich in de leerhuizen en bij de gesprekken telkens in het tweedimensionaal korset van een A4-tje te persen en dat ging niet. Gevolg? Hij leek wel monddood te worden. Onvrij, ook door de kritiekloze adoratie van de weekendgasten, mensen als Gerard, de slippendragen van Niek, die zich laafden en vergaapten aan zijn “Mozes-personificaties”. Heet pleit voor hem, dat de geëxalteerde waardering voor zijn persoon ook hemzelf soms zichtbaar irriteerde. Al kan dat ook een houding zijn geweest, om zichzelf in een positief daglicht te zetten. Hij zocht naar zijn zeggen, en ik geloof hem daarin, geen adoratie, en de duiding van zijn persoon als de nieuwe Mozes door een van de ex-nonnen, shockeerde hem zichtbaar. Toch een kritisch iemand als Adrie, zag hem desondanks voor elk leerhuis de berg Tabor afdalen met onder zijn arm een xeroxkopie van de Thora, terwijl Adrie ondertussen als Goldmund alweer het gouden kalf bereden had.

<Nu ik dit allemaal zo door me heen laat gaan, wordt het me duidelijk dat ik in feite enorm jaloers was. Ik wilde ook wel eens wat aandacht, jaah gek hè, en inderdaad die kreeg ik van de eenvoudigen onder ons. Bij hen kon ik ook rustig mezelf zijn, kon ik iets van mijn innerlijke rijkdom tonen; en kon net als bij ET mijn hart gaan gloeien: “ Home…”.

Kom maar eens thuis. Ja, ja. Onthutsend en onthullend was het te ervaren dat er bij het HB-volk zo weinig belangstelling was voor het verschijnen van een heuse komeet aan de nachtelijke hemel, compleet met prachtige staart, nota bene op Kerstavond. Wat is dit voor armzalige betrokkenheid op het kosmische gebeuren. Wat een eng inlevingsvermogen. En dat terwijl het kerstverhaal er juist gewag van maakt, en ze in hun leven nooit meer de kans zouden krijgen een echte komeet te zien.

Komeet, kom en eet met ons. Het doet me denken aan de appreciatie van Rie voor de kunst. Als ze de mensen haar boeien dan vindt ze hun creaties prachtig. Van een authentieke belangstelling voor het fenomeen kunst op zich is bij haar geen sprake. Als ze Nada enthousiast hadden gezien voor de komeet dan hadden ze er nog weken over gesproken. Wat een klootjesvolk mentaliteit. Vade retro.

Uiteraard moesty Monique ondanks haar “feilen en falen” in het zadel gehouden worden, want ze was in Thorn naast Niek een van de twee eindverantwoordelijken, en oh wee, werd gevreesd, als zij zou sneven, dan zou Niek wel eens een ongeleid projectiel kunnen worden? Ze dacht er minstens zelf zo over. Hij liet zo nu en dan al doorschemeren dat hij terugverlangde naar de eenzaamheid van de kluizenaar. Hem verliezen, werd algemeen gedacht, zou een ramp zijn voor de spiritualiteit in de HB. Persoonlijk denk ik, dat hij wat koketteerde met de mogelijkheid van vertrek, maar dat niet zo gauw zou doen. Hier kreeg hij veel aandacht, had hij leerlingen, en dat is wat een filosofisch georiënteerd iemand als hij, broodnodig heeft. Moest Monique dan voor alle zekerheid toch maar pillen blijven slikken en moest ze proberen door te gaan? Een eindverantwoordelijke, kon in het licht van haar beleidenis toch niet depressief zijn! Wat een afgang zou dat zijn. Voor de HB is het geloof genoeg om je te behoeden voor geestelijike instabiliteit. Dat depressie een ziekte is werd daar niet ingezien.

Maar bij Monique groeide de wanhoop. Ze kon toch ook niet opgeven, dan was ze haar positie kwijt. Maar wat zou het mooi zijn als haar leven bij alle zwaarte ook wat gelukkiger kon zijn door de troost van vriendschappelijke nabijheid. Misschien kon Rie, mede als aankomend therapeute in die zin inderdaad wel iets voor haar gaan betekenen. Rie was sowieso op haar gesteld; had zij immers niet heel veel voor onze dochter Maud gedaan en hield zij niet ontzaglijk veel van kinderen, meer nog zelfs dan hun eigen ouders? Ja, volgens Rie wel, maar Maud heeft een heel ander verhaal. Zij heeft geleden onder de niet aflatende druk van een stel begeleidsters om toch vooral een braaf, volgzaam en zedig modelmeisje te worden. Maar goed, het emotionele maanlandschap Monique, altijd op de rand van overspannen, zou mogelijk in Rie een echte en hechte vriendin kunnen vinden en weer was Rie present, weer was ze het meest beschikbare meisje van de klas. Weer koos ze met toewijding en overgave voor haar nieuwe roeping, nog voordat ze nee had kunnen zeggen. Het leek wel een lesbisch stel. En Adrie dan, wat vond die daarvan? Adrie had die ontwikkeling zeer wel in de gaten, hij mocht zelfs een enkele keer aanwezig zijn “aan het hof” in de privé huiskamer van de “Kern-leden”, een kamer waarin de vrouwelijke geur en grandeur van de oude adel nog voelbaar was, waarin iemand als Moniek zich, gezien haar afkomst, uitnemend thuis voelde. Hij zag het zich aan, begreep maar al te goed wat er gaande was, en liet het "gewaehren”. Rie zou toch niet af te remmen zijn. Of ze in de gaten had dat een dergelijke gearrangeerde toenadering tussen mensen ook complicaties zou kunnen geven, is voor mij een vraag. Al die vrouwelijkheid bij elkaar, met de figurerende verlangens en verliefdheden; het had wel iets van het overspelige hof van Queen Victoria. Niek, die zelf wel sexloos leek te zijn, moet er toch af en toe zeer zijn buik van vol hebben gehad als er weer eens iemand kwam klagen over verliefdheden en andere emotionele complicaties. Voor Adri hoorde dat eenvoudig bij het even. Goed, die sfeer dreef Rie dus binnen. De lange jurken en kapjes waren uit. Iedereen wilde ruimte voor een persoonlijke beleving van vriendschap en intimiteit, en wilde op de een of andere manier het baarmoedergevoel waar maken. Dat kan ook gemakkelijk ontsporen natuurlijk, zoals we konden zien aan de problemen bij twee andere communiteiten. Maar naarmate Rie meer gericht was op het overgevoelige, geëmotioneerde woelige leven aan “Het Hof” verschaalde haar eigen huwelijksleven. Daar was eenvoudig geen tijd, geen ruimte en geen animo meer voor.

Adrie had een hele moeilijke pubertijd. Hij zat in zijn jonge jaren geïsoleerd in een vrouwenhuishouden, tot over zijn oren in de onzekerheid en hij worstelde met angstige vragen over zijn onluikende mannelijkheid en over de driften die hem gingen beheersen. De schrik dat hij gezien zijn masturbatiepraktijken misschien wel eens homo zou kunnen zijn, een aangeprate associatie, was hem als een duivel uit het doosje naar de keel gesprongen. De schrik abnormaal te zijn en te worden verworpen, opgeklopt door de intolerante afkeer, vooral van zijn Pa, voor deze in zijn ogen vieze vuilakkerij, mede opgedrongen door een intolerante kerk, werd een obsessieve angst, die hem jarenlang gemarteld heeft. De overtuigende aanwezigheid van zijn jeugdige, zelfzekere Rie, en de registratie van zijn eigen lichamelijke reacties op haar vrouwelijkheid daarbij, is voor hem een enorme steun geweest. Sensitief en intelligent als hij was, werd hij meer dan gemiddeld geconfronteerd met indringende levensvraagstukken als lijden, sterven en dood. Het leven drong zich overweldigend aan hem op met de scherpe opmerkingsgave van zijn oplettende geest, die zich zeer bewust werd van de broeierige en begerige zompigheid en ontluikende lichamelijkheid bij zijn vrouwelijke speelkameraadjes, waarbij hij als jonge knaap, zich bewust wordend van zijn mogelijkheden, in zijn eentje zijn weg maar moest zoeken. Of hij ook ooit echt verliefd op Rie was? Het was voor hem niet mogelijk om daar in deze fase van pubertijd helder in te zijn. Zijn turbulente gevoelsleven had veel weg van een heksenketel. Dat hij daar toch nog redelijk onbeschadigd doorheen gekomen is, mag welhaast een wonder heten. Rie heeft later door haar natuurlijke zelfzekerheid veel van de zwaarte die hij ervaren heeft woordeloos mee helpen dragen, al heeft ze nooit begrepen wat hem in de diepte van zijn gemoed allemaal terroriseerde. Zo is toch via haar heel veel goeds van de landsaard van de Betuwe ook bij hem terecht gekomen. Och, hoe dan ook, door de jaren heen is hij echt wel van haar gaan houden.

De schitterende Japanse film “Vrouw in het zand”, van Hiroshi Teshigahara vertelt precies hun verhaal: Een man gaat zich hechten aan een vrouw voor wie hij in eerste begin niet heeft gekozen, maar bij wie hij opgesloten wordt in een diepe kuil. Hij blijft bij haar en blijft haar trouw in haar lot: te leven in de diepte, daar zand te winnen en omhoog te takelen. Toen ze beiden door een ramp, die het dorp trof, hadden kunnen vluchten, bleven ze alle twee op hun plek. De dorpsgemeenschap heeft ze daar nodig. Dat geeft hun leven zin, en dus blijven ze. Kijk, dat is dus levensechte trouw, al is het zonder vrije keuze. De keuze bestaat slechts in het bevestigend ja zeggen op wat er is: vrouw, kinderen, baan, milieu, omgeving.

<Jij denkt nu zeker aan de drie fasen uit het leven van de man waarbij hij telkens als partner een ander type vrouw nodig heeft?>

<Ja, eerst de hartstochtelijke minnares, dan de liefhebbende moeder en tenslotte de wijze vriendin en levensgezellin. Ik weet alleen niet meer waar ik dat vandaan heb. Ja, wacht van sociologe en schrijfster Margareth Mead.>

<Bij mij heeft Rie zich dus niet voorbij het beeld van minnares en moeder kunnen ontwikkelen?>

<Nee, en, dat “dankt me de stoep”, ze kon zich met al haar studie als gesprekspartner bij jou niet staande houden. Maar jijzelf wilde haar misschien ook te veel blijven zien als minnares, wilde je met haar alleen maar vrijen en nam je de moeder op de koop toe. Zit het zo?>

<Zij was wel degelijk gericht op totale levensvervulling en sex was voor haar een vluchtige beleving geworden, eigenlijk zonde van tijd en energie, iets waar ze eigenlijk ook geen tijd meer voor wilde uittrekken. Ja, zei ze wel eens: als we lichamelijk iets gaan mankeren en we niet meer kunnen vrijen, dan moeten we toch ook nog verder willen en kunnen. Maar waarom zou je daar nu al in je leven al rekening mee gaan houden, in plaats van dankbaar te zijn voor wat er nog is? Als het zover was, dan was het nog tijd genoeg om dat probleem aan te kijken.

De HB was haar knollentuin. Ze greep niet hoog, geen theorieën rondom het woordje “En” (.. God sprak…), maar ze was wel zeer grondig en waarachtig: ze had zo op haar manier een aandeel in de basis van de piramide. Ik zag uiteraard heel goed hoe zij een voorbeeld werd voor de jonge meiden uit “de hofhouding” die worstelden met vragen over hun toekomst en bestemming; af te rekenen hadden met de on-evenwichtigheid van verliefdheden en met de zich opdringende lustgevoelens van het grote spel van het leven. Ik zag hoe ze meer en meer werd ingeschakeld om met haar evenwichtige persoonlijkheid de onrust van onzekerheid en jaloezie en de onstuimigheid van reacties “aan het hof” te kanaliseren of te bezweren. Mijn persoonlijke betrokkenheid op de HB had veeleer het karakter van vrijwilligerswerk, en dat is nu eenmaal in principe meer vrijblijvend. Ik deed iets, zij was iets; ik moest iets doen, zij moest iemand zijn; ik zag mezelf instrumenteel, zij zag zich intentioneel. Dit zijn essentieel verschillende paradigma’s. De diepgang en de implicaties daarvan beginnen nu pas, dit alles overdenkend, echt goed tot me door te dringen. Ik weet langzamerhand wel, dat zo lang sex een hoofdrol speelt, je elkaar als mens niet kunt naderen, en dat dan de ware invoelende intimiteit van de agapè, de hoofse liefde van de troubadour, geen kans krijgt.>

Maar dan komt uitgerekend de volgende dag die brief, hard en zakelijk en die lijkt wel een directe uitdaging van de houdbaarheid van mijn conclusies. Rie wil kennelijk een strikt zakelijke aanpak; de brief laat zien dat ze in feite niets meer van me wil weten. De temperatuur van mijn gemoed zakt beneden het vriespunt. Goed, het zij dan maar zo. Ik zal zeer op mijn qui-vive moeten zijn, koel en zakelijk moeten zijn, realiseer ik me. Ze zal zeker krijgen waar zij juridisch recht op heeft, maar dan ook niets meer. Dat er van dit voornemen geen bliksem terecht zou komen, dat is later overduidelijk geworden. Ik ben nou eenmaal een softie; ik ben trouw aan mijn eerste liefdesindrukken en zal die eerste vrijage in mijn studentenbed nooit vergeten.

Het zal wel het lot van mannen zijn om alleen te staan. Je ziet het overal in de natuur. De olifant is een mooi voorbeeld. De vrouwtjes vormen met de kalfjes een kudde, waarin het mannetje niet geduld wordt. Alleen in de paartijd mag hij een paar weken komen feest vieren. Dan is hij meer dan welkom, wordt hij geliefkoosd en opgevreeën. Hij mag dan ook met zijn logge lijf naar hartelust op en neer dartelen; hoe meer en hoe vaker hij neukt, hoe liever. En dan na die paar weken rampetampen kan hij vertrekken. Dan zijn alle koeien zwanger en hebben ze hem niet meer nodig. Ik ben er van overtuigd dat het in wezen bij de mens ook zo is. Vrouwen zitten net als koeien ook liefst onder elkaar. Ze hebben hun vriend, man, vrijer in feite ook maar eventjes nodig. Voor de rest kan hij fijn de kost verdienen, en als hij geluk heeft, mag hij zich later af en toe nog eens bij haar komen inspannen. Dat wil zeggen, als ze geen koppijn heeft. Volgens de psychologie wordt een volwassen man nog altijd door kinderlijke verlangens naar moederlijke aandacht en streling gestuurd en blijft hij in zijn vrouw ook deels de moederfiguur zien die hij eigenlijk niet kan missen. Oh, zij wil hem ook graag een tijdje als haar knuffel koesteren. Ze biedt hem niet voor niets haar borsten aan. De man vindt die misschien nog wel aantrekkelijker dan dat vreemde spleetje daar beneden waar hij maar geen wegwijs in kan worden. Maar hij wil maar al te graag vertroeteld worden. Oh, klopt dat niet? Lees het boek “Intieme Vreemden” van Lilian Rubin, en bereid je maar voor op een cultuurshock. Maar het is een waarheid als een koe, dat een man die de last van de individualiteit en eenzaamheid niet op zijn nek neemt, nooit volwassen wordt. Hij zal eens een keer moeten maken van krijgen naar geven, van verlangen naar zijn. Je komt ze tegen, mannen die rondtobben met drijvende speurende ogen, gehuld in de hunker naar koestering en streling, die voortdurend ontevreden en gefrustreerd zijn, omdat ze dat niet meer krijgen en die intussen futloos en initiatiefloos op hun luie reet blijven zitten. Ze komen alleen te staan door scheiding of als weduwnaar en zijn dan nog maar op een ding uit: opnieuw een liefhebbende, zorgzame vrouw te vinden die zich over hen ontfermt en hen geestelijk en lichamelijk in de watten wil leggen en vertroetelen. En dat soort lui hebben opvallende genoeg ook zo weer een vrouwtje gestrikt. Hoe is het mogelijk kun je je afvragen.

Dat is allemaal niks voor mij. Ik wil zelfstandig en op eigen benen de wereld tegemoet treden maar wel graag op basis van vertrouwen en liefde; charmant en met begrip voor de pijn van de ander, die ik maar al te goed zie en herken, want het is ook mijn pijn. Al is het riskant om die pijn aan te wijzen en te benoemen. Dus, Adrie, jongen, ga door maar: Hide your brightness; Shield your sharpness.

>Ach , nee, ik weet het, je wilt weg. Je houdt er helemaal niet van overrompeld te worden en nog minder van onpersoonlijk vlezige gedoe.>

Het is best te begrijpen waarom harde seksblaadjes goed verkopen, al willen veel mannen geen sex om de sex alleen. Dat is vulgair. Al zijn de vrouwen nog zo’n schoonheden, het is meestal alleen zo naar den vleze. Die oppervlakkige fraaie welvingen zijn maar uiterlijk vertoon en dat staat maar al te vaak in schril contrast met het ordinaire van lichaamshouding en erger nog van gelaatsuitdrukking; die bij deze dames althans, meestal afstotend is. Het draait voor de kijklustigen denk ik voornamelijk om dat ene lichaamsdeel dat in sommige bladen ook wel heel brutaal open en bloot gepresenteerd wordt, terwijl eigenlijk tederheid en geborgenheid verwacht wordt, en niet zo’n grove indringerigheid. Maar in die blaadjes geven ze je wel degelijk ongegeneerd inkijk in het vrouwelijk vooronder. Als kijker kun je je dan als je wilt uitgebreid vergapen aan dat iets dat er paradoxaal genoeg eigenlijk niet is. Een penis is een positieve realiteit. Een vagina is een eerder een afwezigheid, een gat, eigenlijk een niets, een grot die pas iets wordt als je erin gaat. Met elegante slanke vingers trekken de dames voor de kijklustigen ook nog eens dat gat open, en steken er soms ongegeneerd nog een paar vingers, of wat anders in. Wat raar allemaal. Hoe kan het bestaan, dat dit onderdeel voor mannen zo’n aantrekkingskracht heeft. Wat vreemd ziet het er eigenlijk uit goed beschouwd; aantrekkelijk en afstotend tegelijk. Ik wil dat alles als man toch eigenlijk niet uitgebreid bekijken. Maar wat wil je de natuur neemt je mee. Er gaat in je mens-zijn een knop om, en je wordt een geil hongerig dier; zintuigen worden op een ander waarnemingsprogramma gezet. Hij, de Adam, wordt onweerstaanbaar aangetrokken en meegenomen door iets dat naar esthetische maatstaven eigenlijk helemaal zo aantrekkelijk niet is: sex. Dat streeft er ook alleen maar naar zichzelf op te heffen, en liefst zo snel mogelijk. Klaar! Kijk maar eens naar een of ander programma over sexuele voorlichting, of de een of andere schuine film op een of ander nachtprogramma, ja natuurlijk heb ik dat ook wel eens gedaan, en je ziet tot je verveling iedere keer vrijwel exact hetzelfde, compleet met de geluiden van ooohh’s en aaahh’s. Er zit geen greintje creativiteit in deze sneltreinvaart. Beleving van intimiteit is echter heel wat anders. Dat is verrukkelijk, want dat gaat gepaard met tederheid en liefhebben, met poëzie en proza, met natuur en cultuur, en het is een verrijking om die combinatie te kunnen beleven. Intimiteit is een charmant en creatief spel, een spel van samen gaan, een samenspel, en binding, een feest van eenwording naar lichaam en geest. Sex daarentegen is een puur driftmatige uiting, waarbij je slechts slaaf bent van je instinct. Bij iedere man en vrouw, naar ik aanneem, is er een diep oergenetisch bepaald weten dat bij het zien van sex of van geprikkelde sexorganen onweerstaanbaar zijn staart begint te roeren en het heft in handen neemt. Waarom zit ik hier zo over te redeneren eigenlijk? Mja, ik geef het toe, ik mis de intimiteit met een vrouw, en dat besef dringt zich met aandrang op.

Niemand had de moeite genomen om Adrie op de hoogte te brengen. Hij wist dan ook na een slapeloze nacht pas de volgende dag dat ze hem verlaten had, en niet meer terug zou komen. Inmiddels had hij wel alle moeite gedaan om te achterhalen waar ze was. Tot die finale ingeving: ah, verdomme, natuurlijk, ze zit in de HB. Dat was waarlijk een afknapper. Over schoon handelen gesproken! Nee, schoon was dit bepaald niet, mij zo in ongerustheid te laten zitten. Deze handelswijze heeft me zeer geholpen om van de HB los te komen. Er bleef wel een gapend gat achter, dat hoe dan ook weer gevuld moest worden. Helaas kon dat alleen maar met het magma van zijn binnenste, en daar kolkte het behoorlijk.

Later vertelde Math, een studievriend van Adrie, die probeerde te bemiddelen, hoezeer hij overdonderd was door haar vastberadenheid: “Naar Adrie terug? Oh nee, dat nooit.” Dat kon ze natuurlijk ook alleen zeggen met de veiligheid van de HB achter zich. Om Adrie heeft ze zich verder geen seconde bekommerd. Niet lang daarna zag hij haar, de wagen volgeladen met HB-wijven vrolijk lachend voorbij rijden. Ze zag hem goed, want hun blikken kruisten elkaar, maar ze negeerde hem compleet. En hij vloekte, vertelde hij, zoals hij nog nooit gevloekt had. Was het moeilijk voor haar? Ja, misschien om het gezichtsverlies dat ze moest lijden. Echtscheiding klopt in feite niet met haar mooie ideale plaatje. Maar ze zal vast haar leven met hem als zeer zwaar afschilderen, wat wil je ook, hij met zijn “manisch-depressieve aard”. Dat was dan dubbele winst voor haar: “kijk eens wat hij mij met zijn geestelijke wreedheid heeft aangedaan en hoe moeilijk ik het gehad heb, [traantjes], en kijk eens hoe ik nu toch nog doorzet, [bewondering]. Hij kan er misschien niets aan doen, maar ik kon het niet meer verdragen”. Arm schaap. Ga maar gauw naar je god de vader. Madeliefjes zullen op je neerdalen. En hij? Wat met hem? Met hem komt het wel goed, al zal er eerst nog heel wat water naar zee stromen, en hij zal wel moeten afzien.

“Das meine Sehnsucht nie mehr vergeht”, zingt het op de radio in het Stift. De toepers zitten met zondagse gezelligheid aan hun vertrouwde tafeltje; een veelbelovend jonkie staat gebogen aan het biljart, Gertie staat met al haar vrouwelijkheid achter de tap, en Adri zit aan een tafeltje apart met zijn psion. Na een gezellig babbeltje aan de tap is hij achterin het café gaan zitten.

“Ich will mich niemals mehr verlieben”, klinkt het. Dat is toch eigenlijk je reinste Sehnsucht naar het omgekeerde. Zou het leven nog zoiets voor Adrie in petto hebben? Verlieben, maar dan wel wederzijds. Is dat niet waar een mens bovenal naar hunkert. Het is beklagenswaardig, ja duivels, als één kant zich terugtrekt en de ander in de kou laat staan.

Dit is best een uniek café, echt een surrogaat huiskamer. “Ich will diese Nacht noch bei dir sein. Ich mach die Augen zu. Und es wird alles wieder gut.” Die vrouw, die zingt je het hart uit je lijf. Adrie is gauw ontroerd; hij heeft zo de tranen in zijn ogen staan. Ach, dat is geen slechte eigenschap. Zijn vriend Frans van de Berg, als kunstschilder zijn leermeester en grote inspirator, was ook zo iemand. Was? Ja was; hij is dood, jammer genoeg. Wat die niet allemaal heeft gemaakt, meegemaakt en door gemaakt, als getalenteerd portrettist, arme donderse kerel. Ook in dit café hangt een aquarel van hem: zicht op Thorn. Cadeautje voor Gertie. Het mooiste is dat zij er ook nog zo aan gehecht is. Hoe zou dat toen gegaan zijn? “Hier, dit is voor jou”; nonchalant, vlot uit zijn creatieve overvloed. Zo was Frans, een nonchalante, o zo trotse, bon vivant, maar arm als de mieren. “Och, het stelt niet veel voor hoor, het is maar een niemendalletje.” Je hoort het hem zeggen. Hij zal het wel gemaakt hebben terwijl hij met zijn groep bezig was, daar in het weiland aan de beek. Ze waren aan de andere kant van de prikkeldraad driftig in de weer met hun aquarellen. Adrie had wat beters te doen. Die was helemaal gefocust op zijn werk als vrijwilliger op het bejaardenhuis. Op vraag van de activiteitenbegeleider zou hij zich bezig gaan houden met het verzorgen van televisie-uitzendingen in het huis.

<Ja, ik heb een heuse eigen Lokale Omroep opgezet, alleen beperkt tot het bejaardenhuis hoor, dat wel. Het draait prima met mij als enige medewerker. Ik maak de opnames, doe interviews, presenteer de opnames in een live show op de TV binnen het huis. Als volgende stap wil ik een verbinding met de parochiekerk tot stand brengen, om rechtstreeks kerkelijke uitzendingen te kunnen doen. Dat lijkt goed realiseerbaar, maar alleen met enige professionele inbreng wat apparatuur betreft. Er is grote nood aan een parochiële ondersteuning van de bejaardenzorg. Ik ben er enthousiast voor.>

<Kon je nou maar eindelijk eens afrekenen met dat dreinende nare riedeltje in je achterhoofd dat maar blijft spelen: “eigenlijk ben je een looser; wat denk je, ben je een looser?”>

<Hier, in de setting van dit dorp is dat besef minder pijnlijk, hier kennen ze mijn inzet, maar wat ga ik tegenkomen als mijn vrijwilligersinzet meer structureel en groter wordt. Zelfs op de tekenclub was het op momenten een kruis voor me, als ik mijn medecursisten in de pauze gedreven over hun werk hoorde praten. Ik was zeker een van de twee meest getalenteerden van de club, en toch zo kwetsbaar. Daar was Frans ook duidelijk in. Hij vond het spijtig dat ik er mee gestopt was.>

<Je zou wat weerbaarder moeten zijn tegen die top dogs die heel genadiglijk van je diensten gebruik maken, maar die je ook je plaats wijzen en je zo onderuit halen als dat in hun kraam te pas komt.>

<Ik heb het meegemaakt, erg onaangenaam, dat zeg ik je.>

“Sjeih oet kerel”, klinkt het heel toepasselijk aan de toeptafel.

<Ja, ik zou wat harder moeten worden, maar ik voel hoe door de al die verwikkelingen eerder het omgekeerde gebeurde. Ik heb toch iets van “het geknakte riet.”>

Hier in dit dorpscafé is hij geaccepteerd, en kennen ze zijn inzet. Hier ontdekt hij ook weer wat het is om eenvoudig en goed te leven. Daar is werkelijk geen hoogdravende spiritualiteit voor nodig. Al die aandacht voor de bijbel is toch eigenlijk ook maar een hobby, een zichzelf bevestigend tijdverdrijf. Eenvoud, gezellig zitten in een buurtcafé als dit, en weten dat je leven wezenlijk iets gemeenschappelijks is, waarin je individualiteit organisch poreus is zodat je innerlijk ademt met je omgeving. De lucht die jij inademt heb ik zojuist uitgeademd. We zijn allemaal verbonden, en ieder brengt zichzelf in of hij dat wil en leuk vindt of niet. Dat zou het grondmotief moeten zijn, de draagbalk voor een veelstemmig levenslied. De problemen komen als die organische verwantschap, die fundamentele verbondenheid ontkend wordt. Als mensen aan stam-denken doen, en anderen om hun anders zijn buitensluiten, afwijzen, uitwijzen en wegjagen. Het kwaad is geen ding, net zo min als het goede. In het kwade wordt het eigene van het individu of van de groep verheerlijkt en aanbeden als superieur en wordt het anders zijn als minderwaardig gezien. Het vreemde andere wordt verketterd en bestreden. De legitimiteit van een dergelijke levenshouding wordt doorgaans gevonden in de godsdienst. We hebben dat kunnen zien in de ontwikkeling en de praktijk van de grote godsdiensten, en heel duidelijk ook in het Nazisme waar de ideologie van raszuiverheid werd verankerd in het Germaanse oergevoel. We zien het in deze tijd weer zeer actueel in het fundamentalisme dat van overal de kop opsteekt en ervan getuigt dat het fascisme niet dood is. Dit is zo langzamerhand een indringend besef aan het worden, ook naar aanleiding van gebeurtenissen in onze eigen cultuur. De ontwikkelingen in het Midden Oosten getuigen ervan.

Gebeurt leven niet daar waar het eigene het anders zijn kan ontmoeten, vrij en ongedwongen in gelijkwaardigheid, verwachting en vriendschap? Af en toe te kunnen meezingen, met een of ander nieuw levenslied zou een verrijking moeten zijn. De tienduizenden, veelal jongeren, die samenkomen in de kapel van Taisé worden precies daardoor aangetrokken. Er is daar niet uren zangles nodig om deel te nemen aan de dragende en inspirerende samenzang, noch zijn er lijvige zangbundels voor nodig. Een luisterend oor en een open mind is al wat gevraagd wordt.

Duitsers hebben toch een romantische gezelligheid, een warme bloedstroom door de hoofdslagader. Dat is wat ook deze vrouw Gertie, en haar zonen uitstralen. Daarom komen hier de lui van het dorp en daarom zijn die hier niet weg te branden. Aan de toeptafel liggen trouwens nu de kaarten even stil. De aandacht gaat uit naar een of ander “dorpsverhaal”, uit de onuitputtelijke bron voor boeiende toogpraat, het eigen dorp:

“Wat hed die danne? Hè? Epilepsie? God allemachtig.” Is er medeleven? Ja, op hun eigen maat. En net zo gemakkelijk gaat de zorgelijke blik vervolgens weer over in een gulle lach. “Èven goead. God nondedju. Hij is nooit verder gekomen dan de derde klas. Daet waes zun hoogste score. Joa, mar das logies aeste vier keer blieft zitte.” “Hij is toen wel naor de ambachtschoal gegange. Mar jong. Bie meeister Beunen zat dèèh. Dè krieg toen wael ‘n 7 voor schrieve, en un 6 vur zinge. Beste trouwens ooit oppe klompe nar schoal gegangen? Ich wael. Hahahaha. S’ il vous plait.” “Allez, seg, gè kent nogal een bietje frans.” “Joa, mar frans kent mich niet.” Het bekende platte onsamenhangende gelul, onbenullig, maar ach, ook best wel gezellig, voor eventjes, en vertrouwd onder elkaar. Nou tabee dan maar, ouwe-hoer- cafétje.

Ze is opgewekt, en lacht zelfs vriendelijk. Ze herkent me, overduidelijk. Deze vrouw zou extreem dementerend zijn? Wat een onzin. Ze is hier in het verpleeghuis op rust gekomen, dat wel ja. Hier heeft ze niet al die onrust om zich heen, geen als maar op en neer gesjouw in de rolstoel van hot naar her, met iedere keer weer andere verzorgsters en vaak nog zonder dat haar iets gevraagd wordt; niet zo veel goed bedoelde betutteling van energieke jonge grieten met hun verwarrende beweeglijkheid en hun hoge verpleegsterstempo, die wel vriendelijk zijn, maar soms te weinig basaal empatisch inzicht laten zien. Haar man heeft de situatie door: “Zag je dat. Ze ging zelf naar de WC om te plassen”. Het is ontroerend om te zien hoe deze kranige oude man met het wel en wee van zijn vrouw meeleeft. Vrijwilliger zijn op een bejaardenhuis is een zinvolle tijdsinvestering, maar het vraagt wel om terughoudendheid.

En dan volslagen onverwacht komt de dreun. De bel gaat. Hé, een man aan de deur?

Dit zit niet goed, voel ik meteen. De vent kijkt me te indringend.

”Ik kom uw inboedel opnemen”, zegt hij onaards beleefd, maar wel indringend en met autoriteit. Het is alsof ik een klap in mijn gezicht krijg. Hè, wat? Een deurwaarder? Ik sta de man niet begrijpend aan te kijken. Het voelt alsof iemand mijn privacy binnen wil dringen; als een parasitaire aanval. Dan steigert de impuls om hem de toegang te weigeren, en ik voel de stress van opkomende verontwaardiging en agressie.

“Er zijn gerede aanwijzingen dat U doende bent om goederen uit de echtgemeenschap te ontvreemden”, vervolgt de man. “Ik kom maritaal beslag leggen ter zekerstelling van de belangen van uw ex-echtgenote MevrB.” Verdoofd tast ik rond in de leegte van mijn brein; vergeefs zoekend naar houvast. De ambtelijke taal zegt me dat dit belangrijk is en dat ik tegenover een overmacht sta. Dan dringt tot me door dat dit een geplande, moedwillige actie is. Hier is iemand echt over me heen aan het walsen. Verdomde Rie, wat heb je me nu geflikt. Wat een stiekeme ordinaire egoïstische smerige rotstreek.

“Nee, nee, hier ga ik niet op in.”, breng ik er tenslotte afwerend uit, maar ik ben nog steeds aangeslagen en woede en diepe gekwetstheid strijden om de overhand.

“Ik wil eerst met mijn advocaat spreken.” Ah, dat had je gedacht ja, die poging om tijd te winnen gaat mooi niet op. De bedoeling was nu juist om onverwacht bij me aan de deur te staan, zodat ik als gewaarschuwd man geen kans zou krijgen om ”nog meer te ontvreemden.” Godverdomme, wat een gevoelloze trouweloze actie. Wat een belediging van mijn integriteit. Dit is gewoon een aanslag op mijn eer. Ik krijg een gevoel alsof ik dagen niet gegeten heb. Is dit maritaal beslag soms ook een suggestie van haar advocaat? Heeft Rie het weer eens comfortabel over zich heen laten komen als iets dat tot haar spijt nu eenmaal niet te voorkomen was en moest gebeuren? Hoe comfortabel, zo kan ze zelf weer buiten schot blijven, en de geprangde onschuld spelen. In een flits zie ik nu ook de doortrapte rol van de Hooge Berkt. Op de hoek van de Bogenstraat woont immers de groep waar we zo vaak te gast waren, GradG en zijn huisgenoten. Ja, sorry, maar ik ben nu echt pissig. Die hebben me zeker zien sjouwen met het “echtelijk” matras, “ons huwelijksbed”, dat na 33 jaar wel in de container gedeponeerd mocht worden. Bovendien wat moest ik of zij nog met een twee persoonsbed? Deze, mijn vrienden in Christus, hebben aan de bel getrokken, dat kan niet anders. Wat achterbaks, wat doortrapt gemeen. Met die mensen, allemaal religieuzen, heb ik dan intensief geleefd en vriendschappelijk contact gehad. Zo zie je hoe menselijke communicatie vergiftigd kan worden, nu “ik er niet meer bij hoor”. Dit is echt kwaad, een vergiftigde bron van Christelijke geest”.

“Nee mijnheer, U komt er niet in”, zeg ik, inmiddels weer terug bij mezelf. Maar mijn laatste restje zelfzekerheid moest nog oplossen.

”U kunt me de toegang weigeren, maar dan sta ik over vijf minuten terug aan de deur met twee politieagenten. Dat zal publiek trekken. Wilt U dat schandaal?”

Het begon nu echt akelig tot me door te dringen: ik was overgeleverd aan een macht die echt over me heen walste. Dat een advocaat dit zo maar in beweging kan zetten. Dat verraad van de Bogenstraat was natuurlijk de hefboom. Meewerken dus. Oké, dan naai ik hem nu een oor aan. Judo Adrie, de ingezette worp overnemen, en vloeren. Ik laat hem binnen, onderwijl me excuserend met bewust aangedikte emotie.

“Ja, sorry, ik moest dit even verwerken. U begrijpt toch wel dat ik me overdonderd voel? Mijn ex-vrouw schakelt volkomen overbodig uw hulp in. Kom maar kijken, en kijk alsjeblieft goed”, zeg ik, terwijl hij de huiskamer binnenstapt. “Ah, ja, kijk maar eens goed rond. Ziet het er hier uit alsof ik de inboedel aan het weghalen ben?” Hij bindt in, ook wel onder de indruk van mijn verontwaardigde expressie. Ik krijg hem op mijn hand voel ik. Hij is het met me eens. Deze actie lijkt nu ook in zijn ogen volslagen overtrokken en stompzinnig, maar vooral ook kwetsend. Hij volstaat met een vluchtige inspectie, en stelt zich dan tevreden met mijn verklaring dat ik niets ontvreemd heb. Beleefd en zorgvuldig was ik; livide werd ik. Hij heeft aan mijn bleke geschokte verontwaardiging gezien dat er niets aan de hand was. Dat zegt hij ook. Maar zijn begrip is hem later danig ingepeperd door mijn ex en haar kenau van een advocaat. Hij moest terug en tot mijn verrassing staat hij twee dagen later weer voor de deur. Maar nu blijf ik mezelf meester.

“Ah, bent u daar alweer? Iets vergeten zeker?” Nee hoor, hij moest en zou een complete lijst van de inboedel maken, was hem op het hart gebrand door de advocate. Arme kerel, zo je brood te moeten verdienen.

“Goed”, zeg ik laconiek dit keer. “Kom binnen, ik zal met je meewerken. Pech voor jou, want nu ben je nog wel even bezig en dat voor allemaal voor niks. Kop koffie? Ach, komaan, kijk niet zo treurig, jij kunt er ook niets aan doen. Maar ik verlang dan nu ook zelf een zorgvuldige controle aan de hand van de lijst die zij opgesteld heeft. Alles wat niet op de lijst staat is er niet, dat begrijp je toch wel hè. Alles wat wel op de lijst staat maar er niet is, is er ook niet. Ik heb ook spullen aangeschaft na de scheiding, en ik heb een paar dingen opgeruimd, bijv. de oude matras. Dit gaat u veel werk opleveren. En hen gaat het geld kosten. Eigen schuld.”

Ik heb het wel een beetje met hem te doen. Hij vertelt, dat de tegenpartij hem verweten heeft dat hij zich door mij heeft laten overdonderen en buiten spel heeft laten zetten. “Ja”, hadden ze hem gezegd: “hij is hartstikke intelligent en kan heel geraffineerd manipuleren, en dan is hij volslagen onbetrouwbaar”. Dit is Rie ten voeten uit. Laf en nu zelfs gemeen op de achtergrond orakelen. Dit is met een duur woord “karaktermoord”. Ja, ik weet dat dit erg scherp is gezegd, maar stel je ook eens voor dat zoiets over je gezegd wordt en dat door iemand met wie je 33 jaar geleefd hebt. Wie anders dan zij had zoiets over mijn persoon kunnen zeggen?”

“Oh, spelen ze het nu over jouw rug?, zeg ik tegen hem. “Dat klinkt toch niet erg flatteus wel? Jij zou je door mij voor het lapje hebben laten houden? Herken je daar iets in?” vraag ik hem. Wat een minderwaardige manier van doen, wat een asociaal ellendemens moet die Haverhoek zijn. Laat ik het ook maar via de advocaat spelen. Zoveel wantrouwen en zoveel onfatsoenlijke, meedogenloze hardheid.” Ah, als ik de kans krijg dan voer ik je een havermoutkoekje van eigen deeg dames, gromt het in mij. Hoe komt Rie aan zo iemand. Ach, natuurlijk, aanbevolen door een van de weekendgasten van de HB, ongetwijfeld: “Rie moet je horen, als je nog een advocaat zoekt, dan ken ik een hele, hele goeie; een vrouw, iemand die door dik en dun achter je staat; iemand die geheid alle kastanjes voor je uit het vuur haalt en er meer uithaalt dan er in zit.”

In de HB komen veel vrouwen met huwelijksproblemen en echtscheidingsproblematiek en heeft daarmee wel iets van een eerste-lijns opvanghuis. Ja en waarom ook niet. Die vrouwen komen inderdaad op rust, dat wil zeggen, als de financiën eenmaal geregeld zijn, want dat moet begrijpelijkerwijs wel allereerst gebeuren.

Het is overigens maar zelden dat het weer goed komt tussen de vechtelieden. Het huwelijk gaat in de meeste gevallen ondanks of juist dank zij dit helende klimaat toch naar de knoppen. “Kiezen voor leven” heet het dan, door de dood heen gaan, je kleine verdriet en je falen overstijgen en je invoegen in het verhaal van een groter spiritueel geheel, een nieuwe kerk. Zo krijgt je kleine leven zin. Dat grotere geheel is voor de HB uiteraard een natte droom à la Bodard. Ze zeggen er niet bij of voor hen na een aantal jaren samen leven binnen de HB, hun droom in vervulling is gegaan. Een interessante vraag is het of ze echt wel zo gelukkig zijn geworden met hun leven in dat grotere geheel.

In het begin is het natuurlijk een en al euforie, mede dank zij de verslavende aandacht die nieuwkomers krijgen, maar vroeg of laat klopt de realiteit met de stugheid van alle dag op de deur. Dan is het maar de vraag of de mensen van de kleine HB-leefkern in een van de particuliere huizen waar je als gast voor korte of lange tijd komt te wonen, ook elkaar voldoende ware vriendschap en warmte kunnen geven. En altijd is er een stricte gezagstructuur, waarin je je maar moet zien in te voegen. Soms lukt dat prima, soms ook niet. Maar veel keus heb je niet. Veel tijd om na te denken ook niet, want er is een overvol dagprogramma met activiteiten waar je verwacht wordt aan mee te doen, variërend van werk in TD of keuken, groepsbijeenkomsten, evaluaties, zangles, gemeenschappelijke maaltijden, en niet te vergeten drie maal per dag een dienst in de kapel waar je toch ook weer naar toe moet wandelen of fietsen en weer van terug moet komen. Je hebt gewoon geen tijd om met je problemen bezig te zijn. De dagen vliegen voorbij en als je geluk hebt nemen ze blijvend je vragen mee. Antwoorden heb je niet gekregen maar je hebt misschien kunnen leren om praktische oplossingen te vinden en de emotionele kant van je problemen te overstijgen. Nogmaals, zijn de HB-mensen inderdaad in staat om die nabijheid met elkaar te leven, en daarin gasten die vaak problemen hebben mee te nemen? Al die religieuzen zijn immers uitgetreden, hebben ellendige geschiedenissen achter de rug, omdat ze ongelukkig waren en het niet meer konden uithouden in het liefdeloze klimaat van het klooster, hun eerste ideaal, hun spirituele huwelijk met Christus. In feite hebben ook zij dus een scheiding achter de rug. “Zie de dienstmaagd des Heren” is dat nog steeds hun lijfspreuk? De grote vraag voor hen “wie is nu de Heer?” is gebleven. God, YHWH, Allah, Boeddha? Maar nee, dat is allemaal veel te ver weg, te afstandelijk. De Godheid wordt veel dichterbij ervaren, geïncorporeerd in mensen als Nada en paterJanB. De HB is met de toevloed van deze vaak ontredderde, maar in wezen nog altijd toegewijde religieuzen best wel gevaren. Aan hen kon immers met vertrouwen de organisatie van het gemeenschapsgebeuren worden toevertrouwd, de ogen net als vroeger gericht op het AlGoede.

Het echte leven in de maatschappij is anders. Dat beweegt zich rondom de keuze voor het juiste met het goede als inspiratiebron. Rie, je zit dus nu ook op de schoot van wat volgens jou het goede is. Hoe kun jij in je liefde daarbij zo in verval zijn geraakt. Maar soit, het is niet meer de moeite om bij stil te staan. Dan krijg je alleen maar gelul bij een open graf. Jullie zullen mooi voor de consequenties van je handelen moeten opdraaien. Ik heb immers niets ontvreemd. Ach, nee, dat is waar ook. Ze heeft een pro deo advocaat. Haar kost het niets. En mij? Driehonderd gulden per uur.

Ik ga Scheidegger afdanken: “ik ben door overrompelende privé-omstandigheden genoodzaakt me voorlopig terug te trekken als docent”. Klaar. Scheidegger is me te veel en te tijdrovend. Ik moet het anders gaan aanpakken.

<Ik snak naar een dosis ongecompliceerde levendigheid. Zal ik naar Heibloem gaan? Een kijkje nemen op het vrijgezellenbal? Misschien een ongecompliceerd lief vrouwtje oppikken? Als dat zou kunnen.>

<Ach man, doe nou niet zo gek en ga maar gewoon naar Baexem, daar ken je een hoop mensen en daar is het zeker zo gezellig.>

Ah, ja hoor, Toon roept me al meteen enthousiast tegemoet: “Ha die Adriaan”. Lambert, Hettie, Annie, ze zijn er allemaal. Natuurlijk ook mijn privé-paragnoste Mia uit Roermond, en haar vriendin; ik wuif ze van over de lengte van de bar toe. Ze lacht, en is blij me te zien. Wat een gezelligheid hier. Mensen die nog gewoon blij kunnen zijn met de open, spontaniteit van iemand als ik; mensen die ook niet alleen op eigen bevrediging uit zijn. Hmm, ik voel me welkom hier. Zo kom ik ook een beetje thuis.

Lekker gedanst zeg. Heerlijk, vrij en blij, los en zonder blos. Ik leer ook meer mensen kennen. Ik krijg nou eenmaal gemakkelijk contact en iedere keer dat ik met een andere dame ga dansen, stel ik ze ook voor aan ons groepje van Brabanders: Toon, Lambert, Hettie, Annie, Wim. Dit groepje breidt zich daarmee ook meer en meer uit. Zo bijvoorbeeld met Agnes. Een extrovert typetje zeg, zoals blijkt bij een stevige tango. “Pas op hè, ik ben een romantisch type.”, zegt ze als mijn rechterbeen ongezocht tussen haar benen schuift. Ah, verrassende zachtheid. Tja, de tango is nu eenmaal kantje-boord erotiek. Best een lekker gevoel trouwens, dat valt niet te loochenen. Verlegen ben ik er niet mee; zij ook niet. Maar hoe dan ook, ik blijf wel respectvol, alhoewel ik ook geniet van de reacties van de dames. Ik schijn met mijn danskunsten nogal op te vallen. Mia zegt het: “De helft van de zaal is verliefd op je aan het worden. Ik zit me dat zo eens aan te kijken, en je valt wel op.”, zegt ze. Nou prima toch. Ik zit daar niet mee; niet er op en evenmin eronder. Ze dansen goed de dames. Met wie heb ik daarnet toch ook weer zo lekker gewalst? Ik weet niet meer hoe ze heet. Och, wat doet het er ook toe.

Ene Marlies heeft gereageerd op mijn telefoonprofiel. Zou zij mijn eerste telefoon-date worden?

“Had je gedacht dat ik je terug zou bellen?”, vraag ik haar.

“Nou nee, eigenlijk niet. Je hebt me wel verrast”. We raken heel vlot in gesprek. Hmm, gezellig. Het mooiste is dat er ook een afspraakje uitrolt; om 21.00u, in De Tram. Ik geloof wel in een gezellig onderonsje na dit openhartige telefoongesprek. We gaan wat leuks doen, neem ik me voor. Wat zal het worden? Vriendschap, maatjes? Maar in elk geval niet als haringen in een te kleine ton. Nee, ruimte moet er blijven. Ik heb een hoop vragen. Zou ze er tegen kunnen dat ik rook? Ik wil het best laten als het moet. Wat zou ze vanavond willen doen? Misschien heeft ze ook wel een plannetje. Ik zou best willen gaan dansen, maar misschien wil ze liever praten. Ik moet wel duidelijk worden. Ze verwacht vast dat ik met een idee kom. Allez, er op af. Zorgen dat ik op tijd ben.

Daar komt ze. Ja, vast en zeker, dat moet ze zijn. Ze loopt rechtstreeks naar de bar en bestelt een glas witte wijn. Ik sta op, blij verrast haar te zien. Wat een leuke meid.

“Ben jij Marlies? Ik ben Adrie. Kom maar, mag ik je jas?” Ik geef haar mijn roos. Ze kijkt me aan, blij verrast zo te zien. Aan de bar kijken ze geamuseerd om. Een afspraakje tussen twee al wat oudere mensen, die elkaar nog nooit gezien hebben. Dat is niet alledaags. We gaan zitten en weer kijken we elkaar aan. Benieuwd, geboeid. Hé, opmerkelijk, er is al meteen een sfeer van vertrouwen. Mooie grote bruine ogen heeft ze zeg, en dan dat spitse wipneusje. Ze kijkt mij aan met een heldere oogopslag en zeker van zichzelf. We praten direct alsof we elkaar al lang kennen.

Ik had haar gevraagd of ik haar mocht komen afhalen aan huis, maar dat wou ze niet:

“Nee, mijn huisje is me heilig.” Ik versta het, en ik ben er blij om.

“Je hebt mooie ogen Marlies,” flap ik eruit. Ze is blij om het vertrouwen dat ik kennelijk uitstraal. Ik ben ook heel rustig en zeker. Hoe is het mogelijk. Dit is te gek om waar te zijn. Zij heeft mij gevonden, en ik haar. We hebben elkaar zo maar opgepikt langs de telefoonlijn. Wat een ongelooflijk toeval. Worden we dan toch geleid? Zij en ik, alle twee deden we dit voor het eerst in een spontane opwelling, op zoek naar iemand om mee te leven.

“Wat doen we Marlies? Naar Maasbracht gaan bijvoorbeeld? Oké. Dan komen we langs mijn huis. Mooi, dan kan ik even mijn fototoestel weg leggen. “Ja, kom maar even mee hè,” zeg ik haar. We zijn gebleven.

Ze kijkt belangstellend rond. “Gezellig hier. God, wat heb jij een apparatuur.”

We zijn in sneltreinvaart bij elkaar thuis aan het komen, meer en meer. Hoe kan dat? Is dit nog te stuiten? We praten en praten. “Zal ik eens een muziekje opzetten? We hebben geen haast hè, Marlies.”

We zitten naast elkaar op de bank. Zij haar been over me heen. God wat is dat lang geleden, wat een lekker gevoel. Ik streel haar, knuffel haar. Is dit allemaal werkelijk? We dansen. Ze geniet en kijkt me aan met haar grote ogen, kennelijk net als ik verbaasd om wat er gebeurt. We geven kusjes, nog zoekend de weg langs die neuzen van ons. Ik til haar op, druk haar tegen me aan; zij in niets ontwijkend. “Twaalf uur al. Jezus, de hond; och, die redt het wel, die slaapt wel door.”

Onze ontdekkingstocht gaat verder. “Wie ben jij toch”. We willen weten, horen, zien. We vertellen. Ik, vertrouw me toe en voel me veilig bij haar kleine uitingen van authenticiteit: gebaren, geluidjes. Ze zegt goede dingen tegen me. Ze is iemand naast me.

“Ik heb een vrouw nodig om mijn ex-vrouw te vergeten Marlies” Ze begrijpt het, maar is ook bezorgd. “Is dit niet te vroeg voor je Adrie? Jij moet ook op de eerste plaats van jezelf houden.”

“Ja, dat is waar, maar ik moet me kunnen uitdrukken; ik heb respons nodig. Ik voel het: ze is echt een vrouw naast me. Ik wil haar leren kennen. Maar het is tijd; ze wil ineens weg. Ik breng haar naar haar auto. Krab de ramen schoon. Ze kust me en ik schrik van haar plotselinge spontane tongkus. Ze voelt het en ze schrikt op haar beurt van mijn reactie. Even vallen we beide stil, maar ik haast me om terug bij haar te komen.

“Adrie, weet je wel zeker dat je dit wil?”, vraagt ze.”

“Marlies zo’n kus heb ik nog nooit gehad.” De volgende morgen bel ik haar op. Zij reageert blij, met weer van die kleine kreetjes. Verrukt hoor ik het aan. Hoe omschrijf je al die kleine uitingen van leven. Dat kun je niet, en dat hoeft ook niet. Maar ik hoor de levensstroom onder ons contact. Ze begint over mijn reactie op haar zoen. “Wou je dat niet?”, vraagt ze. “Marlies, ik stond even perplex ja, het kwam zo plotseling. Dit kende ik helemaal nog niet. Ik ben ook gewend om zelf initiatief te nemen. Maar ho, begrijp me niet verkeerd. Ik vind dat prima hoor. Je verraste me, dat is alles.

Ze is slank, teer, en toch stevig, en ze lijkt heel zeker van zichzelf. Ja, ze staat als een huis, een zelf, een eigen, een ik. Staat ze naast mij? Ze windt me op. Dit is allemaal te gek voor woorden. Ik snap het niet. Dit gaat wel erg snel allemaal. Zijn wij bestemd voor elkaar? We zijn beide tweelingen, wispelturige mensen naar het schijnt. Kunnen wij maatjes worden, dikke intieme vrienden die het leven kansen geven, elkaar tot leven brengen, leven geven, oproepen, uit de grond kijken? Vertrouwend, zonder krampachtig vastgrijpen, zelfs zonder houvast?

Het antwoordapparaat heeft een bericht. Marlies heeft tevergeefs geprobeerd me te bellen. Hoe zou ze zich voelen? Zal ik ze nog even bellen? Nee, nee, dat kan niet, het is al 2 uur. Een beetje teleurgesteld, en vol van Marlies, ga ik de nacht in. De volgende morgen bel ik haar meteen op.

“O, hai, Adrie.” Ze is opgewekt en ik ben blij verrast om haar spontane positieve reactie. We zitten zeker een uur te kletsen. Zij praat over haar dag samen met haar moeder. Ze heeft oude foto’s van haar gekregen.

“Ach, wat ontroerend, is ze misschien afscheid aan het nemen”, vraag ik. Marlies schrikt er van. Ik vertel haar over mijn ervaringen met mijn eigen moeder. We praten door hoe mooi dat geleidelijk afscheid nemen eigenlijk is. Als je zo zoetjes aan met je leven in het reine kunt komen. Als je zo alles lost kunt laten en af kunt geven, net als me die foto’s, is dat niet mooi? Geweldig toch. Ze begrijpt me, maar de schrik blijft een beetje hangen. ‘s Avonds belt zij mij. We praten door alsof we niet zijn opgehouden. Ze geniet ervan en ik ook. Ik vertel haar over mijn zondag: borreltje in het bruin café, mijn fotoreportage van het Sinterklaasfeest. Ik vertel over mijn idee om samen met een boer in het dorp het boerenbedrijf te gaan filmen. Daar gaat heel wat in om, van alles waar de gewone burger tegenwoordig geen weet meer van heeft. Die denkt dat de aardappels aan de bomen groeien. Ik ratel maar door. Heb ik niet teveel gepraat? Ja dus.

Die avond kan ik haar niet te pakken krijgen. Ik heb wel een keer op tien geprobeerd haar aan de lijn te krijgen, maar noppes. Eerst almaar een bezettoon. Ah, ze is dus thuis. Dan ineens gaat de telefoon over. Hé, het gaat dus toch nog lukken? Maar nee, tot mijn teleurstelling neemt ze niet op. Hoe kan dat nu? Ze is of thuis, of in elk geval thuis geweest. Hoe dan ook, ze neemt niet op. Ik heb er de smoor in gekregen, ze kan me wat Marlies. Adriaan, je bent hard op weg om gek van haar te worden. Nee, samen uitgaan zit er nu niet meer in. Ik ben dan tenslotte toch maar alleen gaan dansen, dit keer in Heibloem, in “De Troost”. Ik kom daar eigenlijk nooit. Het zal ook de laatste keer zijn, want er staat me een forse verrassing te wachten.

Ik ben nog steeds geïrriteerd. Ik merk het aan die stomme kerel aan de entree, met zijn gewichtigdoenerij en zijn kaartjes. Lul.

He, verrek, ahh leuk. Kijk nou eens aan, hoe heet ze ook weer? “Ma danseuse” achter de tap. Hier? Zij is echt een vrouw naar mijn hart. Ik ken haar van “de Postkoets”. Tjé, wat heb ik ooit fijn met haar gedanst. Ze begroet me ook met vrolijke herkenning. “Werk jij hier?”, vraag ik haar. Als altijd komt er een direct antwoord, eenvoudig en helder.

Ze heeft wallen onder haar ogen, maar ze is lief, en waarachtig. Mooie benen, hoor ik iemand achter me zeggen. Ja, die zal ze ook wel hebben, denk ik. God, wat een manvolk hier; veel jachtig kijkende kerels. Dan zie ik ineens tot mijn verrassing dat inmiddels overbekende blonde koppie. Nondeju, hoe kan dit nu. Marlies hier? En die vrouw naast haar; vreemd en wat komt die mannelijk over. Eigenaardig, en ze kijkt ook wat angstig, duidelijk niet op haar gemak. Wat vreemd. Is Marlies met dat mens hier? Hoe kan dat nu? Is ze soms lesbisch, bisexueel? Dit is toch werkelijk, ja wat? Duidelijk is in elk geval dat dit haar en mij enorm confronteert. Alle positieve indrukken van ons samenzijn lijken in een klap weggevaagd. Het ergste is, dat ze mijn blik ontwijkt. Ze doet afwerend, wil me niet kennen. Ah, dat doet de deur dicht. Ik ga er op af, ik moet dit onder ogen zien.

“Jij hier Marlies?”, vraag ik haar. Ik heb nog zo geprobeerd je te bereiken, en nou wil je me niet kennen? En wie is dit hier! Heb je iets met haar? Dit vind ik niet leuk. Snotverdegodver.” Ik kijk haar boos aan, haar onthutste compagnon verder negerend. “Dit klopt toch van geen kanten Marlies. Ja, natuurlijk heb je alle rechten aan jezelf. Je bent mij zeker geen verantwoording verschuldigd, maar je had duidelijker en eerlijker kunnen zijn naar mij. Je hebt nu wat met mijn voeten gespeeld.” Ze weet niet wat ze moet zeggen, en draait van me weg. Het is wel duidelijk. Ze zit verlegen met de hele situatie. Ach nee, dit heeft geen zin meer. Ik wil weg van hier. Allemachtig, hoe bestaat het. Hoe kan iemand zo dubbelhartig zijn. Ik trek me terug, onaangenaam getroffen door de situatie. Gelukkig is daar ook nog mijn danseuse. Ze ziet dat ik aangedaan ben. Ze heeft van achter de tap alles gevolgd zegt ze. “Blauwtje gelopen Arie?” Ik waardeer haar, al voel ik me gegeneerd. Dat ze zo bezorgd voor me is, voelt weldadig, maar tegelijk roept het verzet op. Ik voel me verneukt. En waarom heb ik niet de tijd genomen om het rustig op een rijtje te zetten. Waarom moest ik zo explosief doen? De paradox tussen ons samen zijn bij mij thuis en wat hier gebeurt, wringt en lijkt hopeloos bizar. Dat was het dus wel zeker? Wat een klotige ontknoping. Het was ook veel te mooi om waar te zijn. Had Marlies soms duistere plannetjes met me? Hm, nee, dat geloof ik toch niet, maar uitgesloten is het toch ook niet. Ik realiseer me dat het geen zin heeft om er verder nog over na te denken. Het ei is gebroken, het ijs ligt er, en de teleurstelling is compleet. Kijk om je heen Adrie, en leef verder, een ervaring wijzer; dat is de enige manier! En dat doe ik, en wel onmiddellijk.

Amai, god, kijk daar, dat is nou eens een echte kat! Zwart haar, gitzwarte ogen, overdreven ordinair kauwgom kauwend, en de haren los. Een zwarte panter. Ik ga met haar dansen. “Hoe heet jij, panter? Je bent net een panter”, zeg ik tegen haar met mijn beste grimas”. Ze kan dat wel waarderen zie ik. We dansen gedreven. God, wat een pit heeft dat wijf.

“Ik ben niet heet , ik ben mezelf” antwoordt de panter op mijn vraag hoe ze heet. Haar directe antwoord is amusant in de spraakverwarring, maar maakt ook indruk op me. Een hele doodgraversrevue trekt intussen voorbij, zoekend, naderend, ontwijkend en kijkend vanuit de ooghoeken, maar ik dans, dans, en dans en streel het leven, al is het met een cynische grijns. Uit mijn ooghoeken zie ik dat Marlies weg is; uit het oog verdwenen, met haar gezellin. Tabé dan maar. Tot nooit meer ziens. Ik wil hier ook weg. Even mijn danseuse achter de tap goeiendag zeggen. Ze is hartelijk naar me.

“Ik dacht al, zou hij zo maar weg gaan zonder me even gedag te zeggen.”

“God, meid, als je geen vriend had dan wist het wel”, antwoord ik.

“Wat geeft dat? Dan ben ik toch ook van de straat af, en verder doe ik toch wat ik wil.” Verrek, zou ze in mij geïnteresseerd zijn? Ze vindt me in elk geval aardig, dat voel ik aan haar reactie en aan de manier waarop ze me aankijkt. Ik vraag haar ten dans de volgende keer. Ze is ook echt mijn type. Maar ik ben zo’n verdomde intellectueel. Past zij wel bij mij met haar spontane eenvoud. Trouwens, ik mag wel uitkijken voor haar ventje. Is Marlies zo snel vergeten? Hoe bestaat het.

Mikkie voelt zich kiplekker in zijn papegaaienkooi op zijn nieuwe plek.

De Nationale Nederlanden heeft me toch maar mooi voor de rente een gespreide betaling gegeven: nu kan ik de rente maandelijks betalen. Hoi. Idem van Pro Civibus. Goed dat ik gebeld heb. Ik heb mijn situatie nuchter uiteen kunnen zetten. Ze zien geen probleem. Geweldig. Dat geeft me even lucht. Nu nog aan Vogels hetzelfde vragen. Het tikt ook idioot aan bij hem. Hij kost me nu al meer dan fl. 3000,=, allemaal veroorzaakt door de vertragingstactiek van mijn ex bij de boedelscheiding. Er zou nog menig duizendje bij gaan komen. Ik voel me eenzaam.

Pièrke, de timmerman, is in Thorn mijn enige vriend. We treffen elkaar altijd op zondag na de mis in de Zonnewiezer, waar we dan een paar borreltjes eenzaamheid wegdrinken. Meestal komen er wat later nog wat andere stamgasten bij. Ah, en daar is dan ook Mia. Mooi is ze weer. Ja, zeker, op en top vrouw.

“Hai, Mia.”

Kijk, dat is het voordeel van het leven in een dorp. Hier kun je als vrouw gerust in je eentje een bruin café binnen lopen. Wat wil Mia eigenlijk. Ook zij zoekt, maar wie of wat? Mij wil ze niet of toch? Ik denk aan Marlies. Wat een verschil. Ik volg het leven maar. Het? Wat is dat, het?

Ik sta weer eens verbaasd over SefR, “den ouwen bekker”. Jawel, mijnheer is in de negentig, maar hij is steevast van de partij met gezellige praat. Zoals altijd gaat het over het dorp, de muziek, over de Bokken en de Geiten[1], en uiteraard over vroeger, dé onuitputtelijke bron van verhalen. Pierre zit er vol mee, maar Sef ook hoor. Alletwee rasvertellers. Iedereen kent die verhalen natuurlijk behalve ik, en ik kan er gelukkig voor hen niet genoeg van krijgen. Mijn aandacht en de vragen die ik stel, vinden ze prachtig, vooral Sef. Zijn korte termijngeheugen laat hem in de steek, maar van vroeger weet hij alles tot op het bot. Ik ben dus niet te beroerd om hem voor een volgende reprise in het zadel te helpen. Zo gaat het dan door tot exact 12 uur, dan is het abrupt afgelopen. Afrekenen en naar huis. Ze leven hier stipt op uur en tijd, op de minuut nauwkeurig.

Ik moet onder de mensen blijven komen voel ik, en ik wil ook wel weer eens een vrouwtje in mijn armen houden. Haar lichaam voelen, haar borsten af en toe zachtjes tegen me aan strijkend. Ach, die verrukkelijke zachtheid, en die ronding. Gaat het wel ooit over voor een man, die hang naar het vrouwelijke?

“Hé, Adrie”, klinkt het opnieuw: Toon, Lambert, Wim. En de dames van de bar in Baexem: Mien en Agnes. Tju, we worden closer. Met Mien is er een probleemloze openheid. Rondborstig, en zacht is ze; ik voel het, ze danst graag met me. We praten wat af onder het dansen en daarna. Agnes is een stevige dragonder. “Jij hebt zware botten.”, zegt ze. “Heb je ook zonen? Nou dat zullen dan ook wel mannetjesputters zijn zeg”. De flemerij druipt hier wel van af. Ik, zware botten? Hoe verzint ze het. Toch is het een tof stel dames. Ze nemen geen blad voor de mond, en waarom ook. Het zijn hier geen van allen doetjes. Menige gewaagde opmerking gaat hier vlotjes de ether in. Ze vinden het prachtig dat ik daar spontaan in mee ga, goed van tongriem gesneden, en me dus zelf ook niet onbetuigd laat. “Och, schatteke, waarom gaan we niet een weekendje weg? Lekker naaktzwemmen; beetje kunstmatige ademhaling toedienen af en toe.” “Ahh, wat bedoel je, dat ik passief moet gaan liggen? Mooi niet. Heb je geen sandwich knuffel? Ik doe niet voor minder.”

“Ah, neeje, ik dacht eerder aan een broodje leverworst.”

“Hè? Wat..?”

Fijn gevoel als je merkt dat de dames ook graag met mij om gaan. Heerlijk vrij ben ik, en ik voel dat ik leef. Maar is dit genoeg? Voor eventjes, of voor af en toe wel denk ik. Maar is dit de intimiteit, vertrouwdheid, tederheid die ik zoek, die ik nodig heb ? Hm, tja.

Twee aardige dames komen later aan ons tafeltje: Carla en Claire. Claire danst verrukkelijk. We hebben wat afgewalst zeg. Jezus, we draaiden als gekken. Later walsten we op van alles. Dolle pret. Ik heb me rot gelachen. Zij ook. Ik op mijn wandelschoenen, dat moet ik de volgende keer toch wel even anders doen, of ik breek mijn nek nog. Verrukkelijk als je elkaar zo aanvoelt in je bewegingen.

“Toon, kom je op mijn verjaardag?”

“Hè, ben jij jarig?”

“Ja, 26 mei.”

“Maar kerel, dat is pas volgend jaar.”

“So what? Je moet er op tijd bij zijn toch. Weet je wat, we vieren het alvast vanavond.” Je moet nog maar afwachten of je volgend jaar haalt, of niet soms.

“Enne?” Nee, ik ben niet zo gek meer dat ik meteen op de mooiste van het dorp aan zou koersen. Dat wordt toch niks. Iedere vrouw is de moeite waard om een dansje mee te doen, houd ik mezelf voor. De rest komt vanzelf of helemaal niet. Ja, ze wil best ten dans, deze simpele vrouw. En ik dans. Probeer ik mijn vervelende ervaring plat te walsen? Goed zo Adrie, maar ga regelmatig terug naar de eerste, en de tweede, en ga dan pas verder op zoek. De vrouwen vinden het prachtig. Ja, ik dans tenminste. De meeste mannen hier zijn echte boerenkinkels. Ze hangen aan de bar, en hijsen pils. Voortdurend wel steelse aandacht voor de vrouwen; dat wel. Ik ben veel meer open en direct. Maar, zullen ze hier zeggen: “Dat is ook unnen Ollander”.

“Jos, drink je altijd rode wijn jong?” “Ja, meestal wel hoor. Nee, voor mij geen pils”. Jos is de oudste thuis. Komt van een boerderij, en is half Vlaams. Genoeg stof voor mij om adhesie te betuigen. Ik geef hem de ruimte. Hij wordt al gauw vertrouwelijker en vertelt over zijn papagaai, die hij heeft meegesmokkeld uit Curaçao! “Mooi excuus om eens naar dat land toe te gaan”. Zijn zusje wil wel mee. “Jij mee? Och, dat kan hoor. Voor de 1200 piek die ik anders hier zou uitgeven komen we wel met zijn tweeën op en neer. Als we voor de rest samen het bed houden dan zijn we goedkoop uit, toch? Wat jij?”. Gezellig gebadineer dus, probleemloze toogpraat. BroerF komt ook nog even langs. Hij is een van de bekenden in het dorp, is overal bij betrokken, en schijnt het gemaakt te hebben.

“Wat heb jij voor je raam staan?” vraagt hij me. Een lichtkrant? Wat staat er op?” “Alles wat ik doe.” “Wat is dat dan?” “Tja, lees zelf maar, daar is hij voor, weet je.” Steekspelletjes, dat kan best. De Hooge Berkt komt ter sprake. Ze willen me sparen aan de ene kant, maar zijn toch ook benieuwd. De HB wordt hier door deze realistische mensen een beetje meewarrig bekeken.

“Jullie mogen alles weten hoor. Vraag maar.”

“Allez, is het nou een sekte of niet”.

Vooruit meteen dan maar weer de hamvraag. Ik vertel over een open kloostergemeenschap, zo’n beetje tussen een klooster en een parochie in. Of het daarmee duidelijker is geworden? Waarschijnlijk niet. Maar meer willen ze niet weten. De HB-gemeenschap is en blijft een vreemde groep mensen apart. Maar dat was het Stift vroeger toch ook?

“Hij moet toch ook eens kunnen oetkallen.” zegt Piet. In het dialect. Dat raakt me. Het komt ineens zo sympathiek over. Ze hebben het kennelijk met me te doen? Weer voel ik dat ik bij deze mensen aansluiting gevonden heb. Maar ja, nu met die scheiding; dat weten ze hier allemaal. Ze beseffen dat ik het niet gemakkelijk heb.

“Jij hebt je tenminste goed aangepast.” zegt hij tegen me.

“Ik? Oh, nee hoor. Ik ben gewoon mezelf gebleven, maar ik kan het met de meesten wel vinden ja, dat wel”. Hmm, mijn antwoord valt goed. Of ik ook mosselen kom eten? Haring toe.

“Ik kijk wel uit, dan krijg ik weer een rotte vis in mijn tas zeker”. Piet:

“Oh, nee hoor, die lui komen hier niet meer”

“Die lui? Maar Piet, die hebben het niet gedaan, je denkt toch niet dat ik gek ben hé.” Piet schrikt, zet grote ogen op. Hij voelt zich betrapt, dat is duidelijk. Ik zie het terwijl mijn blik langs hem heen glijdt. “Nee Piet, inderdaad, daar praten we niet meer over.” Dit wordt wel gewaardeerd voel ik. Ik ben ontgroend, zonder dat ik het besefte.

Voor het eerst sinds jaren ben ik met Sinterklaas alleen geweest. Een flesje wijn opengetrokken; een plaatje opgezet. Mikkie moest maar eens in zijn kooi blijven. TV’ tje gekeken. Naar wat? Weet ik niet meer. O ja, ‘s avonds was er een vampierrrrfilm. Och, wel leuk, maar een keer is genoeg voor een heel mensenleven. Wat een onzin. Dokter Zjivago ligt klaar voor straks. Maar wanneer kijk ik daar naar? Verdomd waarom is mijn toetsenbord nou zo springerig. Irritant is dat. Zou ik toch maar een psion 5 kopen?

<Mijn ervaringen met vrouwen zijn de laatste tijd niet erg bemoedigend.>

<Hm, de laatste tijd Adri? Zit je eigenlijk niet gewoon je puberteit over te doen, of misschien in te halen? Ervaring opdoen, kijken, contacten leggen, laten lopen, aanhalen?>

< Ik weet in elk geval wel: begin nooit met een vrouw die op weg is naar een relatie of die er al een heeft.>

Het begon zo leuk met een spontane ontmoeting op het dorpsplein. Die avond bij haar thuis was ook heel plezierig. Wat een openhartigheid. Daarna ben ik nog een keer bij haar op bezoek geweest, en dat was het; over en uit. “Hij heeft je toch niet lastig gevallen hè”, had haar vriend gevraagd. Gelukkig is ze eerlijk geweest, anders had het nog een vervelend staartje kunnen krijgen. Ik vermoed dat ze in verwarring geraakt is. Ik ben ook altijd zo direct. Ik ga in mijn contacten steeds heel snel de diepte in. Een vrouw gaat er in mee; geniet van de intimiteit die ontstaat. Maar dan raakt ze later geheid in de klem met die andere al dan niet vermeende relatie en hup over is het voor mij. Ze had ook moeten zeggen dat ze een vriend heeft. Maar, ik ben te confronterend, kom te overweldigend over. Och, ik leer zo wel los te laten en te relativeren. Ik moet maar gewoon genieten van wat het moment te bieden heeft. GVD mijn heup doet zeer. Zit ik soms teveel?

Het is druk in de Oranjerie. Het concert is net afgelopen. Snel naar de leestafel dus, waar net een man op zijn donder krijgt van zijn echtgenote: Leuk om daar naast te gaan zitten. De ruzie gaat gewoon door. “Daar ben je nou al drie maanden over aan het kallen.” Lul, denkt ze er achter aan vermoedelijk. God wat een bitch. Tja, hij heeft nog steeds geen bevredigend antwoord gekregen blijkbaar. En ik? Ik zit weer achter mijn palm topje. Dat is toch wel plezierig hoor zo aan deze tafel, lekker mijn gedachten laten gaan, free wheelend, met een half oor luisterend en af en toe wat noterend. Het laatste slokje van mijn Bokbiertje, en, oké, dan ga ik nu naar het museum. Ik heb er zin in en begin spontaan te neuriën. Zou ik voortaan elke zondagmiddag er zo tussenuit knijpen? Even de benauwdheid van het dorp ontstijgen. Alhoewel, zondag ‘smorgens is het hier in het dorp ook altijd gezellig. Dan heb ik zo mijn vaste gang, naar de Zonnewijzer en naar Het Stift. Dat is belangrijk, want alleen als je regelmatig je gezicht laat zien word je vertrouwd en groei je er meer en meer in. Ik merk het aan Piet, de kastelein. Hij spreekt me tegenwoordig zelfs spontaan aan. Ja hoor, hij is nu ook als barkeeper wat meer op zijn gemak. Hij zweet niet meer zo en kijkt ook meer ontspannen. Ik ben benieuwd wat dat mosselen eten bij hem wordt. Twintig gulden, dat is niet te duur voor een avondje uit. Het zal wel niet bij mosselen alleen blijven. Dat wordt doorzakken, en So what?

God wat duurt het lang voordat ik weer kan gaan dansen. Ik zit er halverwege de week al echt verlangend naar uit te kijken. Laatst was het ook weer als vanouds gezellig. Weer een enthousiast onthaal: “Ha Adrie.” Eerlijk en heerlijk, ik geniet daarvan. Ik wil ook alle vrouwen even begroeten, en met de een na de ander zal ik gaan dansen. Zou ik echt aansturen op een vrijage? En wat gaat er om in de hoofden van de vrouwen? Wat verwachten die? Ben ik wijs genoeg als een van hen nou eens wil proberen mij te strikken? Dat kan ook gebeuren. Zou er iemand jaloers kunnen gaan worden als ik zo doorga? Ik ben nu vrij en ongebonden, maar wek ik geen illusies? En wat als ik ze teleurstel? Krijg ik ze dan tegen me? Wat als ikzelf teleurgesteld wordt? Verdomd, weer allemaal vragen. Ik moet wel helder in mezelf blijven. Ik heb nog niemand ontmoet die mijn inspanning echt waard is. Ik zal vrij blijven tot ik echt totaal op iemand val, en kan zeggen “Ik zie je graag”. En dan, we zullen wel zien. Ja, zien, want zo’n contact verloopt via de ogen. Misschien heb ik pech, net als met Mia. Ach, ja, Mia, dat is een juweel, maar goed. Ik zal opnieuw verstandig moeten zijn. Loslaten en charmant blijven tegen iedereen. Dat moet mijn handelsmerk zijn.

Een te jong blondje met fijn gesneden gezichtje zit wat somber te kijken langs de kant. Ik zie dat ze wel wil dansen, maar niet durft. Ik ga er naast zitten. “Ik kan niet dansen”, zegt ze. “Oh, jawel”, kom eens mee. Ik troon ze mee en we bewegen samen op een Engelse wals”. Beweeg maar mee op de muziek.” Ze gaat mee. Ik voel haar jeugdige vrouwelijkheid als we de passen van de Engelse wals maken. Ze gaat mee, en ze krijgt het warempel te pakken. Adriaan, jij bent me er ook eentje. “Ja, het begint te gaan.” Wat voelt ze? Of is ze teveel in de ban van het leren om ook de erotiek van ons contact te voelen? Ik ga haar nog eens vragen, maar ze durft niet. Ik zie uit mijn ooghoeken hoe een paar oudere dames gespannen maar vooral verontwaardigd toekijken. Ik voel de broeierigheid onder het gerimpelde perkament van hun oppervlak. Wie zal het eerst “Oude smeerlap” zeggen, uiteraard zonder te beseffen dat ze zelf al half gemummificeerd zijn. Vrouwen die sinds mensenheugenis hun maagdelijkheid kwijt zijn maar er zich nog altijd zorgen om maken. Mijn Roermondse is er ook. Aan de bar zoals altijd. We maken een praatje. Ze geeft blijk van een verrassende mensenkennis. “Als jouw ex zo’n stap zet, dan heeft ze er toch al lang mee rond gelopen.” Verdomd, ze heeft ongetwijfeld gelijk. Rieteke was al sinds jaren her aan het weglopen. Het klopt. Ik wist het in feite ook al lang, maar ik heb het niet echt onder ogen willen zien. Ik wilde dat mijn huwelijk zou slagen, tegen beter weten in. Echt struisvogelgedrag: kop in het zand steken; het niet willen weten.

Dan krijg ik bericht van de postbank dat ze op haar verzoek mijn krediet geblokkeerd hebben. Dat is vervelend voor me, maar nou kan ik haar ook geen geld meer geven. Nu zal ze moeten wachten tot de uitspraak van een voorlopige regeling. Ze krijgt hiermee eens een koekje van eigen deeg. Nu moet ze ook maar zelf geld gaan lenen. Maar ze jaagt me wel steeds meer op kosten, en ik denk dat ze zich dat heel goed realiseert. Mijn alsmaar stijgende advocaatkosten bijvoorbeeld. Zelf heeft ze een pro deo advocaat. Nee, het is onthutsend als de ware aard boven komt.

Zal ik Stan bellen? Nee, hij moet nu maar eens zelf bellen. Hij mag voor mijn part bij zijn moeder blijven. Hij heeft best veel van haar weg trouwens. Ook hij moest vanuit zijn zogenaamd beroepsmatige deskundigheid zo nodig een mening hebben over mijn psychische conditie. Alsof dat werkt bij je eigen vader. Maar het besef benauwt me toch wel wat: Adriaan je staat echt alleen op de wereld beste jongen. Maar, haa, ik heb dus ook alle mogelijkheden van de wereld om er wat van te maken. Ik hoef naar niemand te kijken. Ik sta in mijn geboorterecht. Speel en lach jongen, desnoods met een traan; nader en laat gaan, verbindt je als het wederzijds blijkt en als er vrijheid blijft, zodat je ook de ruimte hebt om weer los kunt laten; probeer nooit, nooit meer iemand vast te houden.

Het is niet altijd rozengeur en maneschijn. Op de dansavonden loop ik ook wel eens in een vervelende confrontatie. Neem nou die bekrompen stoeltjesmentaliteit. Onder het dansen staat een groot deel van de krukken minutenlang leeg. Ik weet wel dat die bezet zijn, maar soms ga ik eventjes naast iemand zitten om een babbeltje te slaan. Meer dan eens word ik dan plots bars gesommeerd om op te staan. “Hé, hier zat ik”, klinkt het dan verbolgen en soms ronduit agressief. Het ergst is het met die ene figuur, die mij vóór zijn vriendin langs ten behoeve van een tafelgenoot snauwerig sommeerde op te staan. De zak beseft niet hoe onhoffelijk hij eigenlijk is, ook jegens zijn gezellin. Ik peper hem zijn onbehoorlijke gedrag wel in. Maar het is voer voor een varken. Nee, voor mij behoeft er geen vaste plek te zijn. Jezus, overal kom je die starheid tegen, dat is wel het vervelendste wat een mens kan overkomen. En ze zitten bovenop hun vrouwtje, zo jaloers als de pest. Ach, ik denk dat de vrouwen in feite precies hetzelfde zijn: eng en bekrompen. Gek dat ik over vrouwen liever positief denk. Ik verwacht daar geen ordinair gedrag bij. Het is voor mij schokkend als ik dat wel tegen kom. Gelukkig zijn er ook leuke ontmoetingen.

“Wat? Ben jij een echte Vlaamse? Nee toch? Ah mai, wat krijgen we noe?” Leuk, aan te schuiven bij deze twee dames. De ene pittig, bruine ogen, van die fijne Franse lijntjes om haar mond. De ander gezellig, gevoeliger, rondborstig, vrij. Ze dansen alle twee verrukkelijk en zonder terughoudendheid. Wellicht? Zou ik ze nog eens tegen komen? Dat was mijn eerste kennismaking met Clair en Carla.

Oh ja, het kan ook gewoon gezellig zijn in de Oranjerie, als je genoeg hebt aan anonimiteit tenminste. Nou, oké, hier ben ik dan, mens tussen de mensen. Tegenover me is een intellectueel pratend echtpaar druk in gesprek. Ze staan net op het punt te vertrekken. Zij is duidelijk een echte lachebek; rond koppie, fijn brilletje. “Ha, haha,..Tot ziens, en nog een prettige dag verder hè.”

“Ja, hoijè hè.”, de typische Limburgse reactie, die ik me spontaan aangemeten heb.

Ze vertrekken. Hm, jammer, dat waren echt gezellige lui.

“Hij is fysiotherapeut”, licht een vader zijn zoon voor. “As du wat aan de knoken hebst. Dan mostde noar hem her”, zegt hij. Wat kan zo’n dialect toch belachelijk klinken. Nu, ineens is hij stil, en kijkt bedachtzaam in zijn portemonnaie. “aas du dit op hebst, dan goanne we.”

Zoonlief heeft intussen alleen een deel van de frietjes opgegeten. De lekkere groenten, komkommerschijfjes en sla, heeft ie laten liggen. Weg zijn ze, en weer een ander stel komt op de proppen: moeder en dochter. En daar aan een tafeltje apart zit een oude mevrouw met een opvallend grote doorgegroeide neus. Ze kijkt voortdurend rond en zit al een tijd aandachtig rond te kijken. Trouwens, hier kijkt iedereen, en kijkt en kijkt. Ook ik. We kijken allemaal naar elkaar. Soms openlijk, soms steels. Wij mensen schijnen er nooit genoeg van te krijgen om naar elkaar te kijken.

De oude mevrouw, heeft eindelijk aanspraak. Haar dochter is gearriveerd. Ook die laat haar blik rond waren. Is ze weduwe of gescheiden? Even blijft haar blik op mij rusten. Haar onderlip is minzaam omhoog gestoken. Wat doe ik hier eigenlijk lijkt ze uit te drukken? Met moeder mee nog wel. Ze kijkt wat verbaasd toe als moeder zo maar wat bestelt.

“Eerst ene cocktail moeder”, zegt ze vermanend. Ze speelt haar ontluikende levenservaring uit: “Eerst ene cocktail en dan gelijk bestellen, ratelt ze ineens door.” Haar eerste schreden op het maatschappelijke toneel.

Vanavond ga ik maar weer eens naar de Troost. Misschien is dat aardige vrouwtje er ook weer? Hè, dat vrouwtje? Ik lijk wel een feminofiel. Soms denk ik er niet bij na en vind ik het hartstikke leuk om te gaan dansen, en dan ineens dringt het tot me door hoezeer ik eigenlijk afhankelijk ben van anderen. Dansen in de Troost. Jawel schrale troost. Het is ook zo’n vluchtig tijdverdrijf. Ik besef het, ik ben eigenlijk op zoek naar iets duurzaams, een vrouw naast me, aan mijn zijde. Een alinea uit een Judaïsch leerhuis schiet me te binnen: de vrouw is de zijkant van de man, en omgekeerd ook waarschijnlijk, al wordt dat niet gezegd. Volgens de specialisten, vormen ze als paar de twee kanten van de tempel van de Heer, en dat is niet niks. Het Jodendom ziet de vrouw als gelijkwaardig aan de man dat is duidelijk, maar heeft ook een zuiver oog voor haar eigen aard en mogelijkheden. Zij is “de koningin van de huiselijke haard”. Dat zou ze misschien moeten zijn ja. Ik weet het van dat franse boekje over het Jodendom dat ik vertaald heb. Allez dan, op naar de tempel.

Ik was al vroeg daar. Te vroeg eigenlijk. Er is nog nauwelijks publiek. Dat geeft me mooi de kans om een babbeltje te maken met de mannen van de band. We praten over muziek, computers, en we grappen en grollen. Gevatte opmerkingen vliegen over en weer. Hm, dat was een gezellig onderonsje, maar het dansen was shit. Geen dames van mijn leeftijd. Te veel jong spul, niet opgewassen tegen zo’n ouwe man die nog zo charmant loopt te doen. Don Juan incarnatus est. Een wals en niemand op de vloer. Ze willen eigenlijk niet, of kunnen ze niet? Gelukkig is Mien daar. “Jij maakt heel mijn avond goed Mien. Ik vind het puur ongezellig hier.” Mien is echt heel leuk, een schat. We verstaan elkaar ook wel. Ze geniet ook van mijn vriendelijkheid.

Aan een tafel zit een hele club, ja wat, zigeuners? Staartjes en alles erop en eraan. Ze zijn overduidelijk aanwezig. Wat een trotse mensen. Zij dansen wel, en ook heel stijlvol, echt met inzet. En die vrouwen al idem dito. Moet je zien hoe ze de tango dansen. Ze hebben stijl. Het trekt me aan. Zou ik contact maken?

Ik richt me hoffelijk maar niet timide tot een van de ouderen. ”Mag ik je wat vragen? Niemand kan hier walsen. Ik zie dat jullie zo goed dansen, zou ik een van de dames mogen vragen of ze met me wil walsen?” Hij reageert positief.

“Vraag haar maar.”

“Ja, mag ik U komen vragen?” “Ja. Wat, heet jij Adrie? Das toevallig, hij hier heet Kadrie. En dan heet hij zeker Ka3.” De aangesprokene vind het niet echt leuk geloof ik. Hm, voorzichtig maar. Geen jaloezie oproepen.

“Hé, dat is geinig, ik ben dus in goed gezelschap”, antwoord ik neutraal. Het is op het nippertje. Ook een van de andere mannen ziet mijn toenadering blijkbaar niet zo zitten. He is een vierkante, fiere man. Donkere teint, grijzige baard, trots.

“Wat heb je gezegd?”, vraagt hij me op de man af.

“Nee hoor, ik heb niets gezegd, ik heb wat gevraagd.” Wat ik vroeg hield ik voor me. Was het zijn moeder soms?

Allez, ik ben er weg, even fier schrijdend; mijn pijnlijke heup is even vergeten. Het eerste contact is gelegd. Dat komt nog wel goed. Ze dansen weer langs. Ik hef proostend mijn glas. Hij voelt dat ik respect heb, en geeft een signaal van verstandhouding, en zo hoort het ook.

Leuk om een paar lui te treffen die ik al ken. Allemaal zijn ze uit op dat ene contact met dat enige vrouwtje dat voor hen bestemd zou moeten zijn. Wederzijds verliefd worden, zo maar om wie je bent. Het schijnt te kunnen. Vroeger ging het zo. Ik voel ineens dat ik hier outplaced ben. Ik hoor hier niet. Hier gebeurt ook niet waar ik naar verlang. Nee, ik ga hier niet meer naar toe. Te veel jong spul. Ze kijken naar me. Ze zijn in me geïnteresseerd, maar zijn tegelijk ook terughoudend. Nee, ik geloof niet dat het de leeftijd is. Ik denk dat ze uitgedaagd worden door mijn vrije manier van doen. Het trekt ze aan en stoot ze af. Ze snappen me niet. “Wat is dat voor iemand die zo daar in zijn eentje staat te dansen”, schijnen ze te denken, want dat doe ik. Onverstoorbaar. En ik heb grotelijks plezier ook. Zitten nou de zigeuners naar mij te kijken? Jawel, ik weet ook wel dat ik opval. Maar ikzelf zie intussen ook alle vrouwen, stuk voor stuk: één voor eén passeren ze de revue. Ik ben precies hetzelfde als iedere man: een hongerig mannetjesdier.

Dat vrouwtje is niet verschenen. Ik had ze best weer eens willen treffen. Nou ja, nou nee. Ach wat? Nee, ik kom hier niet meer. Naar huis. “Mientje.”, ik wuif naar haar. Blaas een kusje naar haar toe. Ze reageert verrast. Ze zijn hier ook niks gewend, zeg. Naar huis. Ik denk dat ik een volgende fase in ga. Ik begin genoeg te krijgen van dat kijken naar vrouwen. Waarom doe ik dat eigenlijk? Wat verwacht ik? Moeilijkheden kan ik krijgen. Een boze zigeuner in mijn nek als ik niet uitkijk.

Ik heb gemerkt hoe goed het is om een zekere regelmaat te leven. Ik moet nogal eens denken aan dat boek van Böhl, Biljart um halb Zehn. Ook ik merk maar al te goed de betekenis van een vast patroon en ritme, voor mezelf en voor mijn aanzien in het dorp. Ik houd me er ook zeer bewust aan. Het borreltje en babbeltje met mijn ouwe vriend SefR, den Bekker kan ik ook niet meer missen. Ah, daar komt hij alweer met zijn stereotype insteek:

“Arie, weet jij hoe het komt dat er hier twee harmonieën zijn?”

“‘tIs Adrie, Sef.”

“Ah, ja sorry Ari”.

“Ja, dat weet ik Sef, dat heb je me al eens verteld. Hij reageert wat teleurgesteld. Ik weet het, het is een hartstikke mooi verhaal”, zeg ik vergoeilijkend.

“De pastoor is van verdriet gestorven.”, begint hij aarzelend, en hij krijgt alweer tranen in zijn ogen. Gevoelige man, die Sef.

“Ik gun het niemand van verdriet te sterven. Dat lijkt me verschrikkelijk”.Ik moet dat verhaal toch eens gaan opnemen. De famR en de Koninklijke Harmonie; al 5 generaties zijn ze er lid van. Hij moet vanmiddag naar een concert voor de oud-leden. Hopelijk is er iemand die foto’s maakt.

“Wat? Arie, heb jij dat op film staan, onze gouden bruiloft? Hij doelt op zijn huwelijk. “Dat zou ik dan wel eens willen zien.”

“Ja Sef, dat kan, maar dan beleef je wel een hoop verdriet, dat weet je hè.” Hij snapt het. Zijn vrouw is niet zo lang na de bruiloft overleden. Dat gaf voor Sef een immense omschakeling. Hij sloeg zich er manmoedig door, maar zijn kinderen zagen het niet zitten dat hij zo alleen in het ouderlijk huis bleef wonen. Zijn korte termijn geheugen is grotendeels naar de vaantjes, en hij weet dat zelf ook. Dan kon hij toch maar beter naar het bejaardenhuis gaan? Ze moesten hem overreden, en ze hebben op hem ingepraat. Nu heeft hij er veel spijt van en hij voelt zich door het leven tekort gedaan. Hij kan er niet over beginnen of de tranen springen hem in de ogen. Ach, wat een gevoelsmens. Maar toch, zijn kinderen hadden het beste met hem voor. Ja, dat neem ik toch aan. Zo’n oude man alleen in huis, en dan koken en zo, dat kon toch niet. Hij zou niet de eerste zijn die het gas vergat uit te doen. Vroeger was Sef de beste van de klas; ja, en hij had een geheugen als een pot. Alles ging er gemakkelijker in dan eruit. Hij hoefde maar één keer een ellenlang gedicht door te lezen en hij kende het van buiten. Ik weet dat, want ik heb verschillende van die gedichten meerdere keren aanhoord. Net als dat verhaal over het ontstaan van de beide harmonieën. Niet erg hoor, want dat is ook werkelijk een prachtverhaal, en Sef kan meesterlijk vertellen. Allez, dat vind ik toch. Ook dat verhaal zit woord voor woord, en letter voor letter in zijn kop, en komt er woord voor woord, letterlijk hetzelfde met punten en komma’s, telkens weer uit.

Ik ben nog maar net binnen in Horn als Carla arriveert. Ze geeft me een kusje. En ik retourneer het van harte. De erotiek golft door me heen: was dat kusje echt? Men can’t help acting on impulse, gaat het door me heen. Ik besef plots dat een man als was is in de handen van een geraffineerde vrouw als Carla.

Toon is er, Lambert, Nico, Mia de astrologe uit Roermond. Vele anderen die ik zo langzamerhand goed begin te kennen. Carla lijkt heel lief en aanhankelijk bij het dansen. En toch, is ze niet naar iedereen zo? Of alleen naar alle mannen die ze graag mag? Dan zie ik zie toevallig hoe ze vertrouwelijk een hand op het been van Nico legt. Ah, amai, Carla. Met jou moet ik uitkijken, besef ik. Haar vriendin uit Maaseik is echt heel aardig. Een rondborstig, gevoelig, artistiek type. Eigenlijk iemand als ikzelf. Ze schildert, houdt van muziek, schrijft, tekent, speelt toneel. Verdraaid, en wat al niet. Ze is weduwe. Niet zo opzichtig opgemaakt als haar vriendin; wat een vrouw. Ogen die kijken met een diepe gloed, als het oog van een vulkaan.

“Mijn astrologe” wordt belaagd. De vent blijft aan haar kleven als een teek aan een pels. Wat een dondersteen. Wat een opdringerige pief. Jaloers en met jachterige geprikkelde drift-ogen kijkt hij rond. Hij is duidelijk met een begerige binnenkant behept. Ik zie aan de vent hoe onvrij je kunt worden. Maar ook hoe je anderen onvrij kunt maken, als je beheerst wordt door sexuele bezitsdrang. Hij stoot mij zogenaamd toevallig, maar in feite grof aan, als ze met mij aan het praten is. Wat een vilein creatuur. En kijk hem eens zijn best doen als ze dansen, niet bij machte de vrijheid te benaderen die zij en ik ten voeten uitstralen als we samen dansen. Ik zal hem in de gaten houden, want hier komt ellende van. “Mia, als je me nodig hebt, ik zal er zijn”, zeg ik tegen haar. “Wij zijn maatjes, en we dansen als gekken, met creatieve levenslust. Hij krijgt geen kans meer.”

Jong, Adrie, blijf toch vrij, blijf gezellig naar iedereen. Als je de pech hebt dat je verliefd wordt, tja dan is er niets aan te doen. Maar ga in Jezus naam niet lopen jagen. Dan kom je overal buiten te staan. Verliefdheid is alleen goed als het gevoel totaal en wederzijds is. Gebeurt het, tja dan moet het maar, dan heb je in elk geval kortstondig geluk in het verschiet, en dan mag je hopen dat er verder iets goeds uitkomt. Maar je kunt veel beter vrienden blijven, en af en toe een knuffeltje uitdelen. Dat is nog gezellig ook. Maar wordt alsjeblieft geen hunkerbunker.”

slank stralende, verrukking,

kan schoonheid ooit mooier zijn

dan toen die dag

ingehouden adem benemend,

om te zien, stil verlangend, ja

Herinnering tastbaar, als huid

op huid, teder stilte strelend

voel ik haar,

warme onderstroom van levend

besef ik: uitverkoren ben ik, ja

verte, zacht zeurende pijn om wij;

kan ooit onze diepgang vervagen?

zullen we vinden de bron ten leven

Het is te zeggen: Ge wilt mij? Ja?

De post. Tussen de stapel enveloppen vind ik het bericht van Vogels, die me de uitspraak meldt van de rechtbank. Hé, ik mag in de woning blijven. De alimentatie wordt voorlopig fl.2005,=. Met het belastingvoordeel komt dat op fl.1000,= per maand. Dat moet te doen zijn. Nu zal ze toch een huis kunnen gaan huren. Maar wie weet blijft ze wel in de HB wonen?

Het is een eenzatige kerst dit jaar, alleen thuis met John Denver. Wat een muzikaal talent is die man. Onovertroffen is zijn lied “home grown tomatos.” En dansen kan ik ook best alleen hoor, met Mikkie op mijn schouder. Die was ook al meteen opgewekt aan het mee kwetteren.

Er zijn van die menselijke ondernemingen die alle lof verdienen. Zo bijvoorbeeld de levende kerststal in kerk Weert. Wat een ongelofelijk prachtig geheel, levensecht en dus ook levensgroot. En die koningen: beelden gemaakt, geboetseerd door amateurs; werk van acolieten. Nou, nou, wat een mooie uitdrukking op die gezichten. Er zijn veel vrijwilligers bezig onder de bezielende leiding van Deken van de Valk. Interessante man. Ik heb hem aangesproken. Natuurlijk ging het ook even over Thorn en zijn nachtmis. “Nee, dat was jammer, maar ik kon daar niet naar de nachtmis gaan, met al die rijke opsmuk.” Met Kerstmis zoek ik eenvoud en betrokkenheid, en dat zie ik hier. Nee, deze pastor zal zich echt niet aankondigen als Dr Van der Valk.

Dit is hem dus. Van der Valk. Jezus, Adrie, je hebt dus weer zo’n verdomd vooroordeel gekoesterd. Je hebt je weer eens al te gemakkelijk op sleeptouw laten nemen. Maar er is misschien nog hoop voor je, als je dit maar eens inziet. Verdomme, hadden ze zo’n nachtmis maar in Thorn kunnen houden. Prachtige levende kerkgemeenschap hier. En druk. Wat een sfeer.

“Ja deken, ik ben blij dat ik hier terecht gekomen ben. Nu is het voor mij ook Kerstmis.” De deken vindt het best, hij laat niet in zijn kaarten kijken. Dezelfde warm-christelijke pretentieloze sfeer tref ik aan in het bruine café naast de kerk bij een kop hete chocolademelk met slagroom. Aangename kout. Ik zit aan één grote tafel met een hele familie: drie generaties uit Someren, speciaal overgekomen voor de nachtmis. Een probleemloze kerst dus, ook hier aan deze tafel.

Na enige aarzeling heb ik Stan toch maar weer een brief geschreven. Hij laat me mooi zitten. Ik heb niets meer van hem gehoord na dat laatste korte briefje, waarin hij zijn afspraak met me afzegde. Ja, ja, hij zou er nog een brief overheen schrijven. Ik heb laten uitkomen hoe ver hij inmiddels van me af is komen te staan.

“Waar ben je Stan? Ver weg vind ik. Ik moet diep graven om je tegen te komen. Ik zal maar gewoon beginnen met deze brief, en mijn weg gaan. Misschien dat mijn gevoel dan terugkomt.” Ik heb hem toegewenst, volwassen als hij is met zijn dertig jaar, zijn weg te gaan in een verscheurde wereld met zijn scherpte en tegenstellingen. Geen positie te kiezen aan de ene of aan de andere zijde: dat zou slechts tot verkramping en verstarring leiden. Hetgeen hij al ervaren heeft, gezien zijn onvermogen om te reageren naar mij. Ik sta er verbaasd over hoe gemakkelijk gevoel vervaagt. Het afscheid nemen en loslaten van Rie valt me veel moeilijker dan het loslaten van Stan. Hij is tenslotte volwassen, en hij moet een eigen weg gaan. En ik ben blij dat ik in strikte zin althans van de vaderrol verlost ben. Hijzelf wil zich ook als zoon van mij losmaken, daarbij “ter zijde” gestaan door zijn vrouw. Ik hoop voor hem dat hij zich in zijn bewondering voor haar naar het schijnt geweldige schrijverstalent, niet voor haar gaat wegcijferen, door haar te veel ruimte te geven. Ze heeft alles in zich om hem, zonder zich dat te realiseren misschien, voor haar karretje te spannen. Ze is al meer dan eens huilend thuis gekomen omdat ze het met haar kennelijk nogal tere hartje in weer een andere rotbaan niet kon uithouden. Hopelijk houdt hij naar haar voet bij stuk: studeren, schrijven, prima, maar dan wel consequent zijn en er aan werken.

Ik heb hem mijn gedicht Afscheid gegeven in een aparte envelop en hem gewaarschuwd, dat het niet iets was om zo maar even open te maken. “Maak hem open op jouw tijd, en als je alleen bent.” Ik heb ook gezegd, dat hij die brief met inhoud ook mocht terugsturen als hij er geen kennis van wil nemen. Eerlijke taal, maar het zal wel weer onverstandig zijn geweest. Je wordt in dit soort zaken toch altijd verkeerd begrepen. Als het hart niet ontvankelijk is, dan kun je het vergeten. Dan wordt alles wat je doet door een gekleurde bril gezien, en het beeld wat ze van me hebben kan dan alleen maar bevestigd worden. Tja, en ik sta nu te boek als “de agressieveling”. Daar heeft Rie voor gezorgd. O nee, niet in zoveel woorden, maar meer door te laten doorkomen dat ze bang van mij is. Ze heeft zich zo behendig een alibi bezorgd voor haar handelen. Kon ze anders doen dan weglopen? Ik hoop toch dat Stan later dit boek leest. Ik hoop het, dan kan hij lopend op mijn smalle paadjes zien wat mijn waarheid is en hoeveel ik, ook door haar, heb moeten afzien.

Het is er van gekomen. Ik heb nader kennis gemaakt met “een van de twee”, met Claire. Ze heeft me verbaasd doen staan: wat een vrouw. Ze kan van alles, heeft van alles gedaan ook: maakt kleding, bekleedt stoelen, schildert, maakt poppen, is reislustig, en heeft verdraaid ook een rijk en gecompliceerd leven achter de rug. Twee maal is ze getrouwd geweest. De eerste maal met iemand die niet tegen haar opgewassen was. Hij schoot om de haverklap van het ene uiterste in het andere, van helemaal voor tot helemaal tegen, en dat dikwijls op een en dezelfde dag. Dat is niet vol te houden. Ik had het tot haar verbazing al snel door. Jaloers, miskend, verongelijkt. Te licht voor haar.

Haar tweede man was zwaar alcoholist, zo een die agressief wordt als hij teveel op heeft. Niemand had haar vóór hun huwelijk daarvoor gewaarschuwd. Hij heeft later twee maal in een dronken bui het huis in brand gestoken. Ongelofelijk. Er moeten toch signalen zijn geweest. Blind voor de werkelijkheid was ze opnieuw het huwelijk ingestapt. De man is tenslotte aan zijn drankzucht kapot gegaan. Wat moet ze afgezien hebben. Nu woont ze in een mooi huis, sinds twee jaar. De man is op haar verjaardag het ziekenhuis ingegaan met een forse maagbloeding en is een paar weken later gestorven mede te danken aan twee kapotte nieren, een slecht functionerende lever en zijn eigen opstandigheid.

We hebben nog gezellig en stevig gepraat bij Claire thuis. Ze vond het goed dat ik met haar meeging. Ze vertelt geleidelijk aan steeds meer, voelt zich ook meer en meer veilig denk ik. “Carla is hard”, zegt ze. “Waarom laat je dat hondje van je geen spuitje geven?” had ze eens opgemerkt. Een beetje onbezonnen en loslippig, want ze had zich moeten realiseren hoeveel Claire om dat hondje gaf. En inderdaad later heb ik zelf mogen ervaren wat een schatje dit beestje, Fenny, is; lief, trouw en aanhankelijk. Het was daarmee wel duidelijk. Deze Carla heeft twee gezichten. Een harde kant en dan is ze echt lelijk, en een gevoelige, verliefde kant en dan is ze werkelijk knap. Maar hebben niet alle vrouwen dat? Ik heb dat zelf zo duidelijk in Rie ervaren. Op het laatst had ze de Killing fields op haar gezicht staan. G.v.d. als ze je verstoten uit hun gevoel, hard en lelijk worden ze dan. Laat maar gaan, en keer je af van een vrouw als ze niet echt van harte om je geeft. Want doe je dat niet, dan ben je genaaid meneer. Denk dan maar niet dat het wel weer goed komt.

Na een nacht doorzakken ben ik toch weer om negen uur op. Hè, hè, even rustigjes aan doen hoor. Wat een rot kop heb ik. Zal ik Claire bellen? Ja, oké, zo meteen, het is nu nog te vroeg. Nieuwjaar, dus handjesschuddag. Ik zal maar eerst naar Sterrebosch gaan. Dan naar de receptie bij de deken en dan naar de Gemeente. De scheiding kerk en staat is weer actueel geworden. De nieuwe burgemeester wilde niet met de Kerk samen. Hij is kennelijk zo’n principiële PvdA figuur, die de scheiding van kerk en staat strikt wil naleven. Gezellig druk is het hier op het stadhuis. Bij de Deken was het wat stijfjes met al die notabelen, maar hier komt anders dan je zou verwachten, meer het gewone volk en is de sfeer gemoedelijk en losjes. Allez, het rijtje af. Als eerste handjes geven aan de Burger en zijn nog altijd charmante vrouw. Ik zie mezelf tot hun verrassing een petit revérence maken. Dat dansen haalt toch iets aparts in me omhoog. Ik weet wat het is: “le mousquetaire”, de frivole, martiale, toegewijde, vrouwvriendelijke, hoofse verdediger van eer en trouw, maar wel met een erotisch ondertoontje. Alleen de elegante hoed met veer ontbreekt. Ik zie de verbaasde en gecharmeerde reacties van de mensen die vooraan in de rij staan, met vooraan de raadsleden. Tja, zo ben ik dus, in elk geval nu. Ik ga met vriendelijke overtuiging de rij langs.

Hier gaan de mensen in een rij staan, zodat de nieuwkomers maar langs hoeven te lopen om iedereen de hand te geven. Ze sluiten achter de rij aan Het is eigenlijk wel praktisch zo. Je behoeft nu niet alsmaar rond te speuren naar wie je nog niet gehad hebt. Op mijn gemak ga ik de rij langs. Sommigen wensen me een beter jaar dan het afgelopen jaar. Natuurlijk, het is bekend: “Zijn vrouw is er vandoor”. AnsvdB komt speciaal met me proosten op 1999. Het roert me, of moet ik zeggen “beroert me”. Nee, nee, dat is het niet. Ik wordt gezien en het steekt me een hart onder de riem om door te gaan.

Ik raak in gesprek met de dokter en zijn vrouw:

“En Adrie, teken je nog steeds?”, vraagt zij.

“Ja hoor, alleen geen portretten meer”. Het is te moeilijk om aan modellen te komen” lieg ik.

“Nou, ik wil best eens komen zitten hoor.” Ze lacht als ze mijn reactie ziet.

“JacobaG heeft me ook eens gevraagd.” “Oké, ik ben in blijde verwachting”. Zou ze het menen? Ze is een mooie vrouw. Koest Bello, af! Met mijn academische dorpsgenoot, praat ik intussen zoals te verwachten op wetenschappelijk nivo; kritisch en beschouwend. Hij vindt het heel plezierig zo even op universitair nivo te praten. Het appelleert aan ons beider wetenschappelijke inslag, en dat voelt prettig. “Ze zeggen hier dat jij gepromoveerd bent in de sociologie. Dat is toch niet zo wel?” Lachend: “Bijna waar, haha, dat moet ik onthouden. Nee, hoor grapje, ik ben bioloog. Ik ben gepromoveerd in de natuurfilosofie, om precies te zijn in de Ontwikkelingsbiologie.” We zouden alletwee graag nog eens een universitaire cursus willen doen. “Is de Open Universiteit dan misschien iets voor je? Of zo’n lezingencyclus van het Studium generale?” Hij lijkt interesse te hebben, maar we zullen zien of er iets van komt. Het zal wel blijven bij deze intellectuele small talk, de bekende afhangende voornemens van bij de jaarwisseling. Ik zou me aan hem kunnen spiegelen. Hij is ernstig diabeticus en is voor zijn werk als arts arbeidsongeschikt verklaard en dus afgekeurd, maar hij schijnt er niet zo mee te zitten. Waarom ik dan wel? Schaam ik me, omdat er bij mij een psychische component in zit? De mensen hier zitten er niet mee. Waarschijnlijk interesseert het hun zelfs niet, en zien ze het als strikt privé: “gaat me niet aan, en ik wil er ook niets mee te maken hebben”. Zoiets. Ik heb al meer gemerkt hoe goed ze er hier in Limburg in zijn om zich de meer problematische zaken van het lijf te houden. Ans is een uitzondering, maar dat is dan ook een kanjer.

Ik ben met Claire naar het nieuwjaarsconcert van een harmonie geweest. Best leuk vind ik, maar we zijn tijdens de pauze al weggegaan. Het boeide tenslotte toch maar matig. Bij mij nemen we een afzakkertje. Ik wilde graag bij haar blijven, en zij vond het goed:

“Nee Claire, ik heb geen condooms. Ik heb ze niet nodig ook. Jij bent pas de tweede vrouw in mijn leven; van mij is geen gevaar te duchten.”

“Nou, kom dan maar mee.” We hebben het reuze fijn gehad samen. Wat een vrouw. Wat een power. Ik voel me veilig bij haar, kan mezelf zijn. Ik ben geboeid door wie ze is, en hoe ze is als mens. Een glamour-schoonheid is ze gelukkig niet, maar wat een charmante levenslust en wat een directe oogopslag, wat een realistische kijk op het leven heeft ze. Werkelijk een autonoom inspirerend elegant brok leven. Echt een vrouw voor de derde levensfase: een wijze kameraad. Vreemd genoeg doet ze me aan ZrAnn denken. We raken niet uitgepraat, en ik heb me aardig bloot gegeven. Ik heb haar verteld over de HB, over Rie en mij. Ze is geboeid in me; voor mij is ze een geschenk uit de hemel.

“Claire, doe asjeblieft en beetje zachtjes met me. Ik heb last van mijn ballen.” Ze kan het maar nauwelijks geloven:

“Komt dat van mij?”

“Ja, nou, die eerste keer heb je me toch ook wel even stevig beetgepakt.”

“Een beetje passie moet er toch bij kunnen komen vind ik“, geeft ze terug. Maar ze luistert gelukkig naar me, en houdt rekening met mijn verlangens. Ik beleef nu werkelijk een nieuwe wereld. Dit ken ik niet van een vrouw. Zij wíl echt vrijen; ze is zelf actief, en hoe en ze geniet er van ook. Ik moet wel wennen. Ze is toch echt heel anders dan ik van Rie, de gestreken dienstmaagd des Heren, gewend ben. Maar ook lichamelijk is ze anders.

Volgens haar zou ik wel eens zoveel gerookt kunnen hebben dat mijn erectie er wat onder geleden heeft: bloedvatvernauwing, minder stijf, en eerder slap. Verdraaid, zou dat waar zijn? Dat pik ik niet, ik geef het roken er aan. Later kreeg ik door waarom ze zo gefocust was op mogelijke gevolgen van roken en drank voor de conditie van bloedvaten. Bij haar tweede man was het op die punten dramatisch fout gelopen. Vannacht was het een heel stuk beter. Haar tuintje is nu meer bekend terrein. Ik ben nu ook veel zekerder van haar, ook van mijn gevoel voor haar. Ik denk, godverdomme, “grrrr, ik ga nog van haar houden als ik niet uit kijk”. Maar dit engagement zal wel consequenties moeten gaan hebben. Ik kan nu niet meer losjes lopen flierefluiten. Daar kwam ik meteen de volgende dansavond al achter.

zoals altijd, kwam ik weer opgewekt binnen, begerig om alle bekenden weer te zien en te begroeten. Gelijk al over een afstand heen werd ik toegewuifd door Annie en haar vriendin die kennelijk ook de ingang in de gaten hielden. Och, dat is toch gewoon leuk. Ik er naar toe. Hartelijke begroetingen en nieuwjaarswensen alsnog. Zelfs mijn “vijanden” heb ik een hand gegeven. Een goed begin van de avond. Daarna naar de tafel van Claire en Carla, waar Nico weer probeert de honneurs waar te nemen; hij gedraagt zich alsof hij de tafelheer is. Een beetje komiek is het wel met zijn parmantig postuur. Hij is nogal klein van stuk namelijk. Hij brengt geen gezelligheid, maar trekt de gezelligheid eerder naar zich toe. Het zijn de dames die aantrekkelijk zijn, sfeer brengen en ons binden. Als vliegen komen de mannen op hen af. Ik ga verder met mijn begroetingen. Mijn leeuwin is er niet; ze heeft griep hoorde ik later.

Uitbundig en losjes, en zo ga ik maar door. Reuze gezellig allemaal, maar aan het eind van de avond wacht me een complete verrassing:

“Claire, zal ik met je meekomen?”

“Nee, dat denk ik niet. Jij bent nog zoekende.” Verrek, wat voor indruk heb ik dan gemaakt? Ben ik zo naar de vrouwen aan het kijken? Verdorie Claire, we moeten toch eens praten. Maar ik moet met een schok voor mezelf toegeven dat ik hier ook niet echt met Claire samen geweest ben. Ik realiseer me nu ineens dat ik ook eigenlijk alléén binnen ben gekomen, niet samen met haar. Ik begin te begrijpen waarom Claire zegt dat ik nog zoekende ben. Adriaantje zo zwart als roet…Ik heb geen goede beurt gemaakt.

<Nee, oké, dat zou ook niet goed zijn, maar dat verwacht ze ook helemaal niet. Ze verwacht wel dat ze een bijzondere plek inneemt en dat is wat anders dan dat je haar behandelt als een van de velen.>

<Claire moet begrijpen dat ik kennis met haar heb kunnen en durven maken juist omdat ik zo extrovert en vrijmoedig ben, en graag contacten leg.>

Die twee moeten elkaar nog helemaal leren kennen en dat kan alleen als ze elkaar ook echt tegen komen zoals nu. Het is wel te hopen dat ze hem ook ruimte geeft, en niet jaloers gaat zitten doen. Inderdaad, hij is doorgaans gezellig met iedereen, zo is hij nu eenmaal. Hij heeft uiteraard ook zijn voorkeuren, maar voor hem is de hele club, het samen, ook belangrijk. Hij gaat dansen om onder de mensen te zijn, om met mensen omgang te hebben. Hij heeft wel wat van een bon vivant, een Bourgondiër en hij heeft het graag te doen met mensen. Maar bij al de mensen die hij hier heeft leren kennen is hij, behalve dan nu met haar, met niemand verder gekomen dan een oppervlakkig contact. Zij is speciaal, met haar gaat hij het diepe in. Met de anderen is en blijft het gezellig pootje baden en wat met water stoeien. Dat zijn twee heel verschillende werelden. Zij heeft hem geroepen en hij luistert naar haar, reken maar.

Hmm, klopt dat eigenlijk wel? Zijn er echt twee aparte werelden? Hier en daar gaan toch zeker naadloos in elkaar over? Je bent hem aan het vrijpraten geloof ik. Ze heeft hem kennelijk in de directe aanwezigheid gemist. Hm, ik kan haar ook geen ongelijk geven. Misschien stuit ze hier al direct op zijn behoefte aan vrijheid. Nee, ik bedoel niet losbandigheid, maar vrijheid in gebondenheid. Het soort vrijheid van waaruit twee volwassen mensen elkaar met vertrouwen, en zich toevertrouwen, kunnen naderen.

Bravo, mooi gezegd, en ik denk dat het klopt. Maar Claire is voor hem in elk geval echt bijzonder. Hij ziet haar ook en hij leest haar binnenste. Zij spreekt hem direct aan en niet alleen in woorden, maar in haar fiere houding, haar souplesse, haar directe kijken en aanvoelen, haar dragende grond. Maar ik voel ook de wederkerigheid daarin, en dat is verrukkelijk.

Ik heb daar op de dansavonden nog niemand ontmoet die zo’n krachtige uitstraling heeft als zij. Is het nog maar een week geleden dat ze hem bijna de bons gaf? Niet te geloven. Er is toch zeker al een half jaar voorbij? Maar ze boeit hem en puzzelt hem tegelijk. Kijk maar, hij kan zijn ogen niet van haar afhouden. Ze is ongetwijfeld heel anders dan wat hij zich bij een vrouw voorstelt. Wat een stevige expressie, wat een kracht straalt die vrouw uit, en hoe aanwezig is ze.

Na die eerste keer dat we samen naar bed gingen, is ze zacht en gevoelig geweest. Tjé, wat een ervaring was dat om haar nagels over mijn rug te voelen gaan. Alsof ik het schoolbord ben, en zij de juf met het krijtje. Mijn verbijsterde, nauwelijks onderdrukte schrik van: “O jee, nou maak je het gelijk mee jongen, in een tevergeefse poging tot overgave. We daarna veel gepraat samen. Vrijwel elke dag hebben we elkaar gezien en gesproken. ‘s Avonds ging ik naar haar toe en bleef bij haar slapen. Oh, en Kareltje is weer wakker aan het worden. We vrijen wat af.

Adriaan houdt er een vrouwbeeld op na dat is getekend en gevormd door zijn leven met Rie. In de omgang met Claire kwam hij er alras achter dat hij dat vrouwbeeld weleens mocht bijstellen. Claire is in veel opzichten namelijk het tegenbeeld van Rie. Dat had Adrie al snel door; Claire heeft een stevig karakter en is zeer extrovert. Begrijpelijk dus dat hij ronduit vertederd was toen Claire hem vroeg: “Adri, zou je me wat steviger willen vasthouden?” Ja, bij vrijen gaat het om heel de mens. Maar rustig de tijd nemen om elkaar als mens totaal te naderen is het devies geworden. Daardoor is hij ook al snel over zijn angst heen geraakt dat zijn penis zijn stijfte zou kunnen verliezen als het te lang duurt. Helemaal niet erg, want hij weet, als dat al het geval is, het komt ook gewoon weer terug. Het is allemaal onderhevig aan het ritme van de oceaan. Als je ouder wordt, dan voel je dat beter aan, en heb je daar meer vertrouwen in. Gewoon maar volgen hoe het gaat: eb en vloed, een gaan en komen, wetend dat de branding blijft. En zo niet dan maar niet. Levenswijsheid komt door het doen met de jaren, maar ook door het kijken en luisteren naar elkaar.

Wat ben ik moe. Deze lessen hebben me totaal uitgeput. Nou maar gauw naar huis, naar Claire, relaxen, lekker een koel pilsje drinken, en hè hè, daar komt een mens van bij. We gaan vroeg naar bed, en warempel er is toch weer genoeg energie om wat te knuffelen. Claire was in de zevende hemel en genoot van de vele kleine kusjes die ik haar gaf. Ze is zo nieuw voor me. Zo spontaan en openhartig in haar reacties en uitingen. Wat een relevatie voor me. Je hebt een vrouw nodig om je ex te verdringen. Zonder Claire, zou ik ongetwijfeld een agressieve, wraakzuchtige en scherpe man zijn geworden.

Claire heeft me ertoe gebracht: impulsief heb ik de telefoon gegrepen en heb Stan gebeld. Ze vond het spannend en keek geboeid toe. “Ik ben er even niet hoor. Wat als ik moet hoesten?” Daar kon ik niet echt mee zitten, want inmiddels ging de telefoon al over. Stan is verrast. “Ja, ik zat er net aan te denken of ik niet eens contact met jou moest opnemen”, zegt hij. Is dat niet een beetje toevallig Stan? Ben je een diplomaat aan het worden? Hij hoort Claire:

“Hé, heb je bezoek?”

“Ja Stan, dat is Claire, mijn vriendin.” Hij is verrast. Ja jongen, “La vie coule, en wij kroele.” Ik weet niet of hij deze woordspeling begrijpt. En verder is het onze zaak. Claire zit warempel te blozen. Hé, dat is nieuw voor me. Toch vindt ze het ook leuk. Ze geniet er van dat ik Stan gebeld heb. Ik ben wel op mijn hoede. Ik ga hem geen dingen vertellen die financiële implicaties zouden kunnen hebben. Ik weet bijvoorbeeld niet of mijn baantje consequenties zou kunnen hebben voor de alimentatie. Ik vertrouw Rie voor geen cent meer, en ik kan Stan moeilijk verplichten tot geheimhouding.

Maud reageert heel anders dan Stan. Ze is spontaan en positief. Werkelijk, wat een verschil tussen die twee; Stan lijkt op zijn moeder, is behoudend, wat moralistisch en een beetje star. Maud lijkt op mij; zij is net als ik impulsief, en ongedwongen, creatief.

“Wat, heb je een vriendin? Wat leuk.” Ze heeft zelf net een nieuwe vriend, Ronald. Ze is ook al aan het verhuizen. Tja, prima, als ze haar vrijheid maar houdt. Ze heeft zo ongeduldig de neiging om zich totaal te verliezen, zich te identificeren met haar vriend, zijn gedaante aan te nemen, zijn geest in zich op te nemen. O, wel, daar zit ik niet op te wachten. Daar komt de beroerde herinnering aan de tijd dat ze in Tilburg op kamers zat weer terug. Wat een beklemmende confrontatie was dat, toen we bij haar op bezoek gingen om haar te feliciteren met haar verjaardag.

Maud en haar vriend zitten op de grond, allebei van top tot teen in het zwart. We kennen haar zo niet, wat een schokkende scene. Hem kennen we sowieso niet. Zij lijkt wel een kopie van hem te zijn. De benauwenis en naargeestigheid van de scene springt ons tegemoet. Overduidelijk, ze is totaal onder zijn invloed, en misschien ook onder zijn drugs. Ik voel hoe machteloosheid en verzet zich in me opdringen. Ik kijk Rie aan en ik zie hoe ook zij geschokt is en net zo onaangenaam getroffen is als ik. Bij haar zal de zorg domineren, en zij zal wel proberen tot iets van acceptatie en tolerantie te komen. Ze probeert als eerste een gesprek aan te gaan, maar de blijmoedigheid die ze ten toon spreidt komt vreemd over. Het besef dringt zich op dat de scherpzinnige maar tegelijk lichtzinnige Maud ons later net op dat gemaakte en op onze verwarring zal bekritiseren. Tevergeefs, dit gaat niet, we zijn hier outplaced. Als we hier blijven komen er vast moeilijkheden. Er zit niets anders op, we moeten maar weer vertrekken en onze dochter hier bij dit sujet achterlaten:

“Ik geloof dat we op het verkeerde moment zijn gekomen, hé Maud” zeg ik vriendelijk. Weet je wat, we gaan eerst even langs je Opa, en dan zien we daarna wel verder. Bel je ons even op als je ons kunt ontvangen? Dan gaan we nu, en dan heb jij alle tijd voor je bezoek.” Ze geeft een vaag teken van verstandhouding.

“Oké dan maar, tot later. Doeii.”

Een dag later kreeg Rie bij een telefoontje de zekerheid dat Maud in feite om hulp vroeg. “Ah, kom op Rie, we laten er geen gras over groeien, we gaan er meteen naar toe en onaangekondigd”. Rie had geen aansporing nodig. Hoe goed had ze Maud aangevoeld. Hier was hoge nood; ze wil deze kerel weg hebben. Hij had zich bij haar ingedrongen en zat nu genadeloos op haar te parasiteren en de baas te spelen. Toen we gearriveerd waren, was een half woord en een enkele wanhopige blik voldoende om ons in actie te zetten. Een geluk dat hij niet thuis was. Och, het had toch geen verschil gemaakt. Eruit ging hij. Resoluut hebben we al zijn spullen netjes achter in het schuurtje opgestapeld. We hebben nooit iets beters gedaan dan dit door te drukken en maar gelijk aan te pakken. Maud wou dat ook zelf, maar wat een angst en wat een paniek toen ik zijn computer loskoppelde en die rustig en zorgvuldig in een doos deponeerde. Ze raakte er zowat bij in paniek. Verbeten hoorden we dat hij haar kennelijk strikt verboden had om aan zijn computer te komen. Nu we zo gedecideerd deze beweging in gang hadden gezet, voelde ze ook het begin van bevrijding. Knap van haar, en wat een overwinning. Ze wilde het zelf met hem afwerken en dat heeft ze ook gedaan. De vent kon vertrekken en dat heeft ze hem zelf duidelijk gemaakt. Gelukkig accepteerde hij het zonder verdere confrontatie. Voor ons was het een zelfoverwinning om haar daarin te vertrouwen en haar de confrontatie alleen aan te laten gaan. We zijn echter wel voor alle zekerheid nog een hele tijd in Tilburg stand by gebleven klaar om toe te snellen als ze ons zou bellen. Dat deed ze inderdaad, gelukkig, en met een geruststellende boodschap. Hij was vertrokken en zou later zijn spullen komen ophalen. Nee, hij was ook niet meer binnen geweest.

Vanavond gaan we uit, maar we drinken eerst wat bij mij, aan de Wal. “Waar kijken we naar Clair? Film?”

“Nee hè, toch niet weer zo’n film over vroeger”. Claire geeft vlot een inswinger ten beste. “Kijk maar uit jij, zo meteen word je weer neerslachtig, net als gisteren bij die film over Stan zijn bruiloft.”

“Die beelden raken me steeds opnieuw inderdaad Claire, dat klopt. Dat jij dat gezien hebt.”

”Dat is toch niet zo gek of wel? Ik leef met jou mee, hè, Adrie.”

“Het gaat me niet zozeer om het onderwerp, maar ik wil je graag laten zien wat ik in mijn mars heb op filmisch gebied”. Probeer ik haar of mezelf iets wijs te maken? Maar Claire laat zich niet voor het lapje houden. Ze vindt het maar saai en vervelend. Ik snap het tenslotte. Deze familiekroniek kan haar niet boeien. Mij nog wel dan? Nee, in feite ook niet meer. Waarom draai ik die film dan verdraaid. Ik zal met nieuwe opnames voor de dag moeten komen. We gaan opgewekt uit in Maaseik.

Hoe zou Mia het maken? Zou ze nog verliefd zijn op haar Martijn? De laatste keer dat ik ze samen zag, waren ze nou niet echt een toonbeeld van gelukzaligheid. Ze zaten er maar wat verveeld bij. Moet dat een verliefd stel voorstellen? Willen ze te veel van elkaar? Of is hij zo’n droogstoppel. Mia is best wel duidelijk in wat ze wil. Ze is een gezonde levenslustige boerendochter, en ze verlangt overduidelijk naar liefde. Toch op haar leeftijd kun je niet zo maar nog maar eens opnieuw een gezinnetje stichten. Mensen van onze generatie hebben al te véél een eigen leven gehad. Is dat nog ooit weer samen te smelten met het leven van een lief, hoe lief hij of zij ook is? Ik hoop dat het kan, maar ik vrees van niet.

Ik ben gespannen. Dat komt vast door de brief van Vogels die ik gisteren heb gekregen. Ik ben daarna ook wat vreemd vertrokken. Die brief zit me dwars. Oude wonden, schrijnen en schuren.

<Nee, maar goed dat je dat beseft. Het is bovendien een dwaze hang naar esthetiek die je parten speelt. Het is niet gauw goed genoeg voor je. Ben je niet te veeleisend mannetje? Al ben je misschien afkerig van uiterlijk vertoon, het uiterlijk is wel belangrijk voor je. Een mooi huidje, elegante vormen? Verleidelijkheid? Een oud probleem. Maar verdomme kerel, waar gaat het je nu eigenlijk om? Wees verstandig en laat je niet zo door je zintuigen in de luren leggen. Verlangen naar het schone is immers nooit te bevredigen. Schoonheid is leeg uiterlijk vertoon, vergankelijk; het wordt vanzelf craquelé. Zinnenprikkeling is overal te halen of het dringt zich wel op, maar waar vind je nog een karakter als het hare?>

“Claire ik ga naar huis. Ik wil aan het werk, er wat van maken. En nee, ik kom ook niet eten.” “Nee?”

<Jezus kerel, wat is dat nu opeens, kan dat niet wat aardiger?>

<Je moet in elk geval naar Claire eerlijk zijn jongeman. Je mag haar niet voor het lapje houden door meer te suggereren dan er is.>

<Ja, ik moet de eigenheid van Claire echt eerlijk onder ogen zien. Claire die heel anders bezig wil zijn dan jij. Zij wil genieten: winkelen, naar de markt, haar tuin onderhouden, op vakantie gaan naar Spanje. Eigenlijk had ze een huis in Spanje willen kopen.>

< Hé, besef het maar goed, ze heeft dat voor jou opgegeven, remember! Jij wou niet.>< Ik wil creatief zijn, nog iets van mijn leven maken. Ik kan en wil me niet helemaal voegen naar Claire met haar recreatieve dagindeling.>

<Ben je bang dat je alleen kom te staan als je jezelf durft te zijn? Misschien wil je toch wel totaal vrij man zijn en wil je helemaal je eigen gang kunnen gaan?>

Ik heb toch bij Clair geslapen, en ‘s morgens na de koffie ben ik weer vertrokken, aan het werk zogezegd. Maar als ik haar ‘s avonds om een uur of tien opbel: “Zal ik nog even borreltje komen drinken?", reageert ze terughoudend. Ze had me al veel eerder verwacht bleek later. Daar hebben we het weer. Ik begrijp het. Als je de hele avond zit te wachten, wordt je humeur er natuurlijk ook niet beter op. Na wat luchthartige praat klaart de lucht op. “Nou kom dan maar.”Er zit nog steeds spanning, ik voel het. Het komt er uit ook. “Adrie, als je het nog niet weet, dan moet je dat zeggen.”

“Claire, ik denk dat we elkaar aan het verkennen zijn. Passen we wel zo bij elkaar dat een hechte relatie kans van slagen heeft? Wie zijn we? Wat zoeken we? We mogen elkaar niet onvrij maken, daar kan ik niet tegen, en jij ook niet”. Maar we genieten inmiddels wel samen van een natuurfilm op National Geographic. Wat fijn om zo kameraden te zijn. We gaan naar bed en vrijen met overgave. Ja, ja, kameraden hè.

Niek van de HB komt langs fietsen als ik op de Kloosterberg sta te praten met Bèr, een bejaarde vriend van me. En ja hoor, Niek is weer eens getooid met zo’n blij lachje op zijn gezicht, alsof hij er plezier om heeft dat het mij goed gaat. Ik zie het hem denken: “Kijk, het gaat hem goed. Die hebben we dan toch maar fijn op zijn bestemming gebracht.” Nou dubbel fout. Het gaat me helemaal niet zo goed. Ik heb de scheiding niet gewild, en mijn leven is een worsteling om te overleven, overeind te blijven en er iets van te maken. Bovendien pas ik voor dat gemaakte onechte gedoe, die geroutineerde vage glimlachende medemenselijkheid. Ik kijk hem dus neutraal en vluchtig aan. Zo, nu zal het wel duidelijk zijn. Geen steelse glimlachjes meer. Zeker niet meer na de oekaze met de deurwaarder, waar de HB overduidelijk zo’n kwalijke rol in heeft gespeeld door te fungeren als uitkijkpost. Wat? Spionagepost! Maar misschien weet hij dat niet. Hij is wel eerlijk en recht op de graad. Ik ben weer kwaad aan het worden merk ik.

Claire heeft meegekeken in de boedelverdeling. Ze is een grote steun voor me, en god, wat is ze meelevend en begrijpend. Maar wat wil je; ze heeft zelf ook een scheiding achter de rug en ze is weduwe na haar tweede verbintenis. Die weet wat het betekent als je moet scheiden, en los moet laten. Ik heb ook allerlei goede suggesties van haar. Je zou dit allemaal alleen moeten doen. God bewaar me.

Ik moet eens uitrekenen of het niet voordeliger is voor me om mijn levensverzekering af te kopen. Ik moet nu zo veel mogelijk geld vrijmaken. Ik lever dan wel veel in, want mijn levensverzekering is premievrij. Het verzekerde kapitaal zou vanzelf blijven doorgroeien. Dat heeft Rie ook allang bedacht natuurlijk, daarom is ze ook zo aarzelend met de boedelscheiding. Maar wat heb ik aan geld in de toekomst; ik wil nù leven. De levensverzekering zou aardig kunnen opwegen tegen de erfenis van Rie, waar ik ook mede recht op heb. Ik zal er nog eens met Claire over praten, die zal er wel een heldere kijk op dit hebben.

Ik was weer doodmoe na de lessen in Weert. Het is me teveel aan het worden geloof ik. Ik beheers het ook maar net voldoende en ik word tureluurs van het heen en weer switchen van probleem naar probleem. Bovendien waren er allerlei dingen die niet werkten. Verdorie, en ik iedere keer maar weer zoeken wat er nu weer fout zat. Het is wel duidelijk dat ik er niet genoeg in zat om er gemakkelijk les in te kunnen geven. Volgende keer zal het wel beter gaan. Nog eens goed studeren.

Het is zover. Ik heb een afspraak met Stan. We zullen elkaar ontmoeten in Eindhoven op het station. Hij ziet me het eerst. “Hoi Pa.” Verdomd, hij ziet er goed uit. Wat een kerel. We knuffelen als vanouds. Is er eigenlijk wel ooit echt een verwijdering geweest? We duiken meteen een café in. Stan lijkt goed de weg te weten hier. Praten, praten. De scheiding. Pijn komt en gaat. Mijn ogen prikken, en weer komen er tranen. Pijn om de pijn. Het is goed dat hij mijn pijn en machteloosheid ziet bij alles wat er is gebeurd. Het is ook goed dat hij ziet hoe ik me uit het moeras van het leven omhoog moest werken, wandelingen op smalle paadjes in de vroegte. Over mijn eenmans-zaak, waarom ik die opgestart heb. Welke risico’s ik heb genomen om zelfstandig te kunnen leven. Hoe ik heb moeten knokken om niet te verzuipen. Hoe ik alleen was komen te staan, en in feite alles had verloren. En, hoe ik door wilde leven; de keus gemaakt had in leven te willen blijven. Ik vertel hem hoe ik me er in heb moeten gooien, hoe ik heb moeten leren inzien en accepteren hoezeer mensen verschillend zijn, dat er geen objectieve waarheid is, ook geen heilige boodschap. We praten bij. Alles verzacht, er komt weer iets van eenheid.

“Kom Stan, we gaan even een frietje eten”, en we belanden vervolgens in een ander café. We praten verder. Over muziek, zijn bezig zijn. Hij heeft zijn apparatuur uitgebreid met een sampler en verzamelt daarmee geluiden, die hij in muziek kan verwerken. Prachtig. Ik adviseer hem om niet alleen in zijn kamertje te werken.

“Wat bedoel je? Het podium opgaan?”

“Ja, dat bedoel ik. Je uitzaaien, overstromen. Man, wat kan het je schelen, dat ze je muziek van internet afhalen. Wat wil je dan, alles op je plank laten staan?” Het zet hem aan het denken, hoop ik.

We praten over eerlijkheid, oprechtheid, waarachtigheid. Door alles heen komt regelmatig de HB op de proppen. “Als je maar lang genoeg blijft luisteren naar je eigen roepen, en blijft herhalen dat er iets moet gebeuren, ga je tenslotte geloven dat jij gezonden bent. Dan is het nog maar een kleine stap voordat je je laat verleiden ja te zeggen op de velen die zoeken naar de zin van hun leven, en ademloos luisteren naar jouw “openbaringsverhaal”. Dan trek je ook mensen aan die zoeken naar veiligheid, en die die zich gewillig voor jouw karretje laten spannen. Gods wegen zijn immers wonderbaar nietwaar?

“Er zijn overal praatjesmakers, ook daar, Stan”. Ik besef dat ik op hol geslagen ben. Ook hij kan maar moeilijk mee in mijn monoloog en zucht onder de druk van mijn felle betoog. Maar ik heb hen van dichtbij meegemaakt, de verhalen aangehoord die ze ook wel wat zelfgenoegzaam vertellen. “Stan, wat zou jij doen als er iemand in het water ligt te spartelen. Juist, je loopt niet door, maar onze eigen voorganger loopt wel door, en vertelt diezelfde avond aan zijn discipelen een sterk verhaal over wat hij nou toch meegemaakt heeft. Nee, hij kon er toch moeilijk inspringen, en er waren mensen zat die dat beter konden doen. En hoe kan hij nou zijn leven in de waagschaal stellen terwijl ze hier op hem zitten te wachten? Ja, zeg nou zelf, wat zou Monique zonder hem moeten aanvangen? Bovendien, hij moest toch ook op tijd zijn voor het lof. Nou hoor beste Niek, hier val je mij een beetje tegen, en jij jezelf ook denk ik.

Stan gaat ook niet meer naar de HB. Hé, daar kijk ik toch van op. Blijkbaar is er een hele leegloop aan de gang van jongeren. Blijkbaar hebben ze de jeugd van nu toch niets blijvends te vertellen. Dit, wat we met ons tweeën hier hebben, is Kerk van nu.

Opmerkelijk genoeg, houden we alle twee nog van religieuze muziek. Ik heb tijden lang iedere ochtend Grieks Orthodoxe muziek gedraaid als dagopener, vertel ik Stan. Tot mijn verrassing draait hij die ook regelmatig.

We beklagen ons over de kwaliteit van de biefstuk, met het verzoek om dat toch vooral vriendelijk tegen de kok te zeggen. Daarop vertrekken we tamelijk abrupt, maar onze ontmoeting was goed en krachtig. Ook de volgende dag is het nog goed. Ik heb Stan gebeld om het telefoonnummer van zijn moeder. “Ik heb weer eens de giro met alimentatie teruggekregen. Hij zal haar vragen om mij te bellen. Kijk, hij gaat kennelijk mee in het spelletje correct handelen van zijn moeder. Stan belt terug en zegt dat Rie inderdaad zelf contact met mij zal opnemen. Verrek, zou ze me gaan bellen? Ik hoor me al zeggen: dag meisje. Het ontroert me, en maakt me soft. Verdomme, hoeveel is er eigenlijk nodig om mij weer voor haar te openen? Maar nee, het zou gauw genoeg blijken dat dit droomdenken is.

Claire heeft met me meegeleefd, vertelt ze als ik ze vanuit thuis opbel. “En kom je nog?” “Ja hoor, graag, als je dat leuk vind; ik vind het tof”. Maar wat ben ik moe, ik moet oppassen dat ik niet te veel hooi op mijn vork neem.

Claire is wat stil.

“Ja, vind je het gek? Je hebt ook van die wisselende stemmingen. Vanmorgen dacht ik dat je wel op je knieën terug zou willen kruipen.”

Ik bestrijd dat ten stelligste, maar misschien wel iets te heftig. Natuurlijk zijn er allerlei positieve herinneringen. Claire zal toch wel begrijpen dat ik met die scheiding ook heel wat te verwerken heb. Ik had het me ook allemaal anders voorgesteld. Bovendien is het heel wat om onder ogen te zien dat er dingen gebeuren waar ik geen greep op heb. Die eisende houding van Rie bijvoorbeeld. Ze heeft recht op alimentatie maar op grond waarvan eigenlijk? Waarom zit ze als echtbreukpleger niet gewoon in de bijstand, zoals zovelen in de Hooge Berkt. Hoe ver zou ze bereid zijn te gaan met leugenpraat om maar vooral iedereen er van te overtuigen dat ze niet anders kon. Ik ben er van overtuigd dat ze me als overspannen boeman heeft neergezet. Daarom geeft ze me haar telefoonnummer natuurlijk ook niet. Dat past helemaal in een strategie: van ik kijk wel uit, want anders gaat hij me lastig vallen.

“Nee, Claire, denk maar niet dat ik haar terug wil. Maar ik geef toe dat al die verwikkelingen me niet in de koude kleren gaan zitten. Vanmiddag heb ik een hele tijd op de bank gelegen, doodmoe. Niets uitgevoerd. Tenslotte heb ik mijn filmrolletjes weggebracht en primula’s gekocht. Toen kreeg ik er weer wat plezier in. Op weg naar huis zag ik Monique en Niek lopen. Een en al grauwe tristesse stralen ze uit.”

“En wat dacht je?”

“Ik dacht niks, ik reed gewoon door”. Grauwheid, stugheid, allenigheid. Ik word hoe langer hoe nuchterder. Ik kan ze nu voortaan ontspannen voorbij lopen. Het zijn voor mij gewone mensen geworden, die niet meer zo obsessief interessant zijn. Ik zie onverschillig her en der het blije lachje van HB-gelukzaligheid. Ik zie de drager daarvan denken: “Hé, iemand van ons, wat fijn zeg dat ik je zie. Nu weet ik gelukkig dat ik niet alleen ben op deze aardkloot.”

Als ik niet uitkijk krijg ik nog een kop als een boei. Ik moet weer maar eens gaan wandelen, bewegen, zodat alles in mijn lichaam weer wat los masseert en soepel op zijn plek kan komen. Dit is toch ook wel een verdomd intensief jaar geweest. Al dat gedoe met mensen. Al die vervreemding, en uit elkaar gaan. Een hele stoet mensen trekt voorbij: John, Thijs, Chrétien, bestuursleden Vidoc, dat contact met Marlies, Rie, de hele HB. Mijn God, de beklemming dringt zich op dat ik misschien echt een moeilijk mens ben. Maar ik ben ook zo verrekte sensitief. Ik ben als een HiFi-antenne, ik vang van alles op, en dikwijls weet ik niet eens waar het nou precies om gaat.”

Claire lijkt weer gerustgesteld. We gaan naar haar huis. Ik wil hier ook weg. Ik heb allang afscheid genomen van die meubels hier. Ik zit in een kamer die niet meer van mij is, de ziel is weg. En dan ligt er die brief op de mat. Een brief, dus geen telefoontje. Ik had het kunnen weten. De inhoud? Zakelijk. Niets persoonlijks. Of ik zo snel mogelijk het verschuldigde bedrag wil overmaken, en maatregelen wil treffen zodat ze het de volgende keer voor de 17de heeft. Ik ben gedevalueerd tot geldzak.

Ik ben blij dat Clair mijn geboeidheid in Joseph Campbell deelt. Dat is voor ons beiden werkelijk enorm belangrijk, want wat Campbell te vertellen heeft, raakt aan mijn binnenkant. Het zit me in het bloed zo langzamerhand. In wat ik denk en voel ik me opgenomen in zijn verhaal. Vooral waar het gaat over tegenstellingen in het leven”.

“Heb je in de gaten, dat wij het daar samen het daar samen ook al vaak over gehad hebben?” vraag ik Clair.

“Ja, en wel vaker ook”, antwoordt ze lachend. Ik kijk verrast op. Clair kan onverwacht zo intelligent uit de hoek komen.

We praten heel wat af met zijn tweeën, Claire en ik. Veel over onze huwelijkservaringen. Zo brengen we elkaar in het reine denk ik. Ik vind het geweldig dat ze me de kans geeft om zoveel over mijn leven te vertellen. Soms stuwt de pijn over het niet gehaalde ideaal van samen door het leven blijven gaan met koliekachtige golven op. Dan heb ik ook pijn om haar die weg is. Zij moet het toch ook moeilijk hebben. Zou ze inderdaad weggaan uit de Gemeenschap? Ze moet toch wel het een en ander onder ogen zien, nu ook Stan de gemeenschap de rug toegekeerd heeft. Zou ze zichzelf kunnen worden? Misschien wordt ze wel zo’n sterke alleenstaande, lichtelijk vermannelijkte en vercerebraliseerde intellectueel; zo’n schrale vrouw zoals ik laatst in Roermond gezien heb in een snackbar waar ze kennelijk vaker komt om wat te eten. Ik zag haar en vroeg me toen ook af wat er van òns zou worden.

Zo’n ritje binnendoor naar Helmond is best gezellig. We zijn op weg naar Carlo en Annemie. Heel verschillende karakters hebben de kinderen van Claire. Hans is de oudste. Een stevige werkezel. Hij repareert auto’s, ja zwart natuurlijk. Hij heeft twee garages die hij heeft omgebouwd tot werkplaats. Klanten zijn er genoeg. Zijn vrouw is van Indonesische afkomst. Ze is goed gebekt, aardig om te zien, en bij de tijd. Leuke kinderen hebben ze, en er is een goede sfeer in huis. Een jong gezin in opbouw.

“Ik heb heel fijn met ze zitten praten”, vertelt Clair me op de terugweg. “Heel vertrouwelijk. Het is voor hen ook wennen, nu ineens een man erbij.” zegt ze. Daar heb ik nog niet bij stil gestaan. Verdraaid ja, ik ben de nieuwe man naast hun moeder.

We hebben bij mij thuis een tosti gegeten: ham en kaas. Lekker. Mikkie moest er nog even uit. Het beestje moet even kunnen vliegen dacht ik. Ja, een keertje de kamer op en neer en dan zit mijnheer bij me en wil vrijen.

Chaos. Het is chaos. Sodetju, ik verzuip in de administratie. Overschrijvingen van de giro komen terug, verkeerd ingevuld, te laat ingestuurde opgaven, waarop weer aanmaningen komen, ik heb te veel verschillende mappen om mijn paperassen in te stoppen, en ik zoek me rot waar ik ze gelaten heb. Er speelt ook van alles tegelijk. Godver, als ik niet uitkijk spoelt de boel over me heen. Ik ga maar niet naar Claire vandaag. Een paar dagen voor mezelf asjeblief. En dan zie ik ook nog gisteren Rie voorbij komen. Zomaar, ik ging net mijn overschrijvingen op de bus doen, en daar komt ze aanrijden, lachend en wel. Het treft me onaangenaam. De herinnering aan haar brief is nog vers. Haar schrijfsel was weer zoiets afstandelijks. Ik was even vergeten dat ze wanneer ze schrijft een heel ander mens is dan wanneer ze praat. Zeker als het regeldingen betreft.

Ze hoort nauwelijks wat ik zeg. Zo vol is ze van haar zolderverdieping die ze in Bergeijk gekregen heeft. Nu wil ze ineens praten over de inboedel. Ze komt vreemd over. Haar kin lijkt uit te groeien. Is ze aan het vermannelijken? Leuke jas heeft ze aan trouwens. Grijze plukken in het haar, grappig symmetrisch. Nee, mooi kan ik ze nu niet vinden. Ik heb ze wel eens met andere ogen gezien. Ligt het aan mij? Verliefde ogen zien alleen maar schoonheid. Ze wil een afspraak maken.

“Oké, laten we zorgen dat we er uitkomen.” Ze geeft me nu zomaar haar 06 nummer. En ik maar denken, dat ze me dat niet wilde geven. Ik heb het mijne ook gegeven. Zij belt vandaag nog terug. Nee, nu heeft ze geen tijd. “Ik moet om half vijf in Bergeijk zijn.” “Ja, Bergeijk gaat voor alles nietwaar?” zeg ik zuur, maar zij haalt haar schouders op. Is het dan toch niet meer zo helemaal Hooge Berkt?

“Goed, dan nu het ophalen van jouw deel van de inboedel. Ik wil niet zo maar allerlei mensen in mijn huis hebben”.

“Oké, zou FransdeKo voor jou kunnen?”

“Nee, in Jezus naam geen FdeK, en geen familie en geen HB”. God, wat heb ik eigenlijk een noten op mijn zang. “Ik moet wel een paar sterke armen hebben, want ik mag niet tillen”. Hé, is ze soms weer geopereerd? Ik slik de vraag in.

“Ik zou het ‘t liefste samen met onze Stan doen.”

“Nee, onze kinderen moet je daar buiten laten.”

“Is dat niet wat naïef? Onze kinderen zitten er sowieso in maar je zult wel gelijk hebben.”

Ik wil haar toch niet zomaar allerlei spullen meegeven. Ik wil het in een totaalplaatje bekijken. Van de andere kant wil ik ook niet moeilijk gaan doen. Ik moet eens denken hoe het georganiseerd zou kunnen worden. Alles klaar zetten beneden, zodat het snel is ingeladen?

Nog nooit is er een intelligentere First Lady geweest. Hillary Clinton, wat een persoonlijkheid. A rising star. Tested by fire for 5 years generated by powerful ennemies. En ze wordt al maar mooier. “I love You”, zegt de zak.

Een grof schandaal in Frankrijk: willens en wetens is met HIV geïnfecteerd bloed toegelaten voor transfusies; screening met een doeltreffende Amerikaanse methode werd geweigerd om Frankrijk de kans geven een eigen methode te ontwikkelen. Vijfduizend slachtoffers, nu al, waaronder veel kinderen. Drie mannen, die nog steeds op hoge functies zitten, zijn verantwoordelijk, maar moeten nu tenminste voor de rechter komen. Gvd mag ik even?

“Wacht Rie, ik sta bij de bakker. Ik loop even naar buiten.” De bakker hoeft het niet te horen. Ze is aan het verhuizen. Voor ik het me realiseer, zeg ik “Ik had je er graag mee geholpen.” Zit ze daar wel goed, daar op die zolder, en heeft ze hulp? Ik ben warm, invoelend. Er is iets ontdooid.

“Als je geld nodig hebt, laat het me dan weten.” Ik ken mezelf niet. Meen ik dit allemaal? Wat ben ik toch een oetlul.

Bij Barend en Witteman trekt een breed gebekte dame, fanatiek van leer met haar comateuze stelligheden. Ze is anti-Muskens, want hij heeft de paus opgeroepen om nou toch eens wat meer begrip te tonen voor de moeilijke situatie in Afrika: “toon eens wat meer begrip Pope en laat condooms en de anticonceptiepil toe”. De dame is irritant intolerant, triomfantelijk in haar zekere pro-Vaticaan weten: “het gaat om de totale zelfgave in de liefde” femelt ze. Wat is ze toch goed op de hoogte, ze praat er ook uit. Betweterig, weten doet ze genoeg, maar heeft ze ook een beetje gelouterd volwassen geweten of praat ze net als zovelen uit de rechtse hoek alleen in verticalen? Ook nog even een losse slogan ertussendoor: “Als de baby eenmaal in de pijplijn zit, dan mag je er niet meer tussenkomen. Pijplijn, potverdrieëenheid. Wordt dit mens eventjes luchtig? Boegeroep op de tribune. Gelukkig.

Wat een ijzingwekkend geloof in de eigen waarheid. Al zou Muskens paus worden, dan zou ze nóg niet anders gaan denken. Hé, toch verkapt antirevolutionair? Recht op de eigen leer, met een tong als een zweepslag. Nee, niet luisteren naar de bewogen verhalen van katholieke hulpverleners. Zogenaamd opkomen voor het belang van de vrouw, ja natuurlijk, de vrouw die is, denkt en voelt als zijzelf: uitgebuit als ze zich weet door die op seks beluste mannen. Ze is rechter op de leer dan de paus zelf. Vrouwe Justitia, zonder maagdenvlies en zonder blinddoek, en blind geboren. Ik ben verontwaardigd. Mijn gevoel ligt maar net onder het oppervlak blijkbaar.

Het openbaar vervoer tussen Weert en Thorn is een regelrechte ellende. Natuurlijk heb ik weer eens geen aansluiting in Weert; de bus is net weg. Dat wordt weer een uur lummelen. Dan maar even naar de boekhandel.

Ah, daar vind ik een boeiend boek over de grootste fotografen van deze eeuw. Verknocht, verkocht, en dus gekocht. Boordevol met prachtige foto’s. Dat is wat anders dan foto Sweegers. Maar nu? Claire opbellen?

“Zal ik je dan maar komen halen?”, vraagt ze. Wat nu, ik wou eigenlijk naar huis. Ik wil aan het werk, en niet alleen maar gezellig zitten kijken”. Hè, ben ik nou een beetje aan het draaikonten? Ja, dus: “Of zal ik toch met je meegaan?”

“Moet jij weten.”

Ze is teleurgesteld en kortaf. Ik moet en ik wil duidelijke taal spreken. Voordat ik ergens over begin moet ik weten wat ik wil. Ik kan haar niet gebruiken om helder in mezelf te worden. Oké, Adriaan, dat is niet erg, Maar trek daar dan ook de consequenties uit. Loop jezelf niet voorbij en ga niet net doen alsof ze dé vrouw voor je is, als je dat niet echt voelt. Je kunt toch ook gewoon vrienden zijn en laat de tijd het duidelijk maken. Wat ik nu gedaan heb, is leven alsof we echt een relatie hebben, en dan het leven nog laten uitwijzen of ik dat wel wil. Op deze manier gaat het nog pijn doen houd ik mezelf voor.

Rie is heel gelukkig met haar zolder. Onvoorstelbaar. Maar zo is ze. Ze gaat midden in de muil van de ellende staan, en dan ziet ze die niet. Ze is verziend weet je. Ze woont nu wel weer op zichzelf. Maar zij, zo’n trotse vrouw op een zolderverdieping? Is al dat enthousiasme niet erg opgeschroefd? Ze houdt me bezig. Het doet me verdriet te bedenken dat ze zich waarschijnlijk alleen maar groot zit te houden. Zij, op haar leeftijd. Zit ze haar best te doen om dankbaar te zijn, blij te zijn met dat wel erg bescheiden onderkomen. Ze heeft haar appartementje in de Hooge Berkt dus tenslotte toch moeten verlaten. Ze hebben natuurlijk die ruimte nodig voor een nieuwe gast. Ja, en dan kun je doorschuiven. Maar logisch ook wel. Ze zullen er best wel een mooi verhaal bij hebben natuurlijk. Deze mensen willen zo graag schoon handelen. Ik kondig je aan….. een zolderkamer. Een mooie kerstboodschap. Is dat niet prachtig. En ze heeft de zolder nog niet gezien? Allemachtig, laat ze zo alles over zich heen komen? Ze heeft dus blijkbaar geen keus. Een huis heb je ook niet zo maar. Kopen is er niet meer bij, en huren kan ze alleen in de vrije sector. Tja, als je het zo bekijkt, mag ze nog blij zijn dat ze die zolderkamer aangeboden heeft gekregen. Van wie eigenlijk?

Ze heeft een tafel, twee stoelen en een bed, zegt ze. Och de goeie god. Moet je dat horen. En trots en blij dat ze is. Ik voel het ergens knagen. We hebben aardig wat gepraat. Ik heb ook geluisterd, probeerde te horen. Ik ben verlangend te horen wat ze diep van binnen voelt. Hoop ik dat ze toch nog steeds van mij houdt? Ik zou eerlijk moeten zijn en toegeven dat ze zo bij me terug kan komen. Ik zou moeten kunnen zeggen “Kom maar meisje, kom maar gauw.” Zouden we nog terug kunnen? Nee, dat is onmogelijk. Maar zou er een gezamenlijke weg zijn naar verder? Wat zou ik het graag zeggen: “Rie, ik hoop dat er een opening komt om samen verder te gaan als mens naast mens. Een nieuwe weg”, maar die zinnen raspen op mijn gemoed.

Ik heb haar gezegd wat voor mij recht en rede betekent. Recht en rede: typisch van die nietszeggende intellectuele praat van Rie. Nota bene, nu zegt haar advocaat tegen haar geachte confrère dat ze hoopt op een schikking in der minne. In der minne? En dat zegt zij! We zullen moeten trachten over de frustraties heen te leven en elkaar weer stapje voor stapje te naderen. Misschien kunnen we zo ver komen dat we elkaar weer open kunnen aankijken, en dat de betonplaat op mijn gevoel verbrokkeld is. Pas dan kunnen we het definitieve van een boedelscheiding gevoelsmatig aan denk ik.

Vreemd, ik hoor hoe kinderlijk haar stem klinkt. Ik hoor dat het gewichtige, grootsprakerige van positie en aanzien is verdwenen. De ijzigheid van het eigen gelijk is ook weg, gesmolten en weggevloeid in tranen? Maar ik kan mijn gevoel niet meer uiten. Als ik weer wat zeg, klinkt het vreemd zakelijk. “Rie, je moet goed begrijpen dat ik me bij de boedelscheiding wil baseren op het maritaal beslag van de deurwaarder.”

<God Adrie, je kunt het ook niet laten. Maar ik snap het, je was ook zo ontzettend gekwetst toen je ineens een deurwaarder op de stoep had staan.>

Neen, samen wonen lijkt niet meer voor me weggelegd, ook niet met Clair. Hoe kunnen we in vriendschap blijven? Hoe koers ik daarin zuiver?

“Claire, ik wil me toespitsen op filmen. Alles wat er bij komt wordt afgesnoeid. Ik ga er tegen aan. Ik wil werken. Ik besef dat als ik me niet heel scherp richt, ik nooit meer iets uit mijn vingers krijg. Ik ben al 55. Nog maar een jaar of tien kan ik echt actief zijn. Het wordt de hoogste tijd voor een serieuze aanpak. Geen gratis carnavalsreportages, geen fotootjes meer hier en daar. Geen gezeur meer in al die cafés. Die tijd is voorbij. Dansen kan ik ook thuis. Al die contacten geven alleen oppervlakkig plezier en chaotische hunkering. De echte bevrediging ligt in het uiten van creativiteit. En daarin sta ik sowieso alleen. De paringsdans is over.

Afgelopen donderdagavond heeft het te verwachten vervolg gekregen. Het is uit met Claire. Het begon me zelf ook al duidelijk te worden. Ik ben geen man voor een vaste relatie. Ik wil vriendschap maar geen gebondenheid. O, ze is een bijzonder mens en ik waardeer ze, maar ze is op essentiële punten zo anders dan ik, dat ik me niet volledig aan haar kan binden. Ze is ook arrivé, heeft haar zekerheid bereikt: een mooi huis, een aardig spaarcentje, en verlangt noch slechts naar consumeren en een plezierig leven. Eigenlijk leeft ze al op herinnering. Energie heeft ze zat, maar het stroomt niet. “Ik heb heel mijn leven al hard gewerkt, nou wil ik genieten”, is haar slogan.

Ik hoorde het al meteen. Ze had haar mind al opgemaakt, er zelfs ook met haar kinderen en haar vader over gesproken. Hij had gezegd: “Er was geen liefde tussen jullie”. Hij is 92, en hij zal het dus wel weten. We hebben goed gepraat hoor. We kregen zelfs weer iets van de oude luchthartigheid; de zwaarte van de verwachting en verplichting, het dwingen naar “zo wil ik het als..” viel weg. Ik mag er weer zijn, zoals ze ook Carla accepteert zoals ze is.

Ze schrikt toch als ik zeg dat ik misschien niet meer ga dansen. Ik leg het uit. Ik wil me richten op het hoofddoel in mijn leven: ik wil nog wat opbouwen. De tijd vliegt voorbij en ik wil niet afgeleid worden door allerlei verwikkelingen met hunkerende mensen. Mijn eigen verlangen kan met dat dansen ook niet tot rust komen. Dat intieme contact met al die vrouwenlichamen roept teveel in me op, het zijn toch allemaal verbasterde paringsdansen”. En dat soort paring wil ik niet, of toch? Als ik iemand tegen zou komen met wie dat in vrijheid zou kunnen? Is er zo’n vrouw? Zou het mogelijk zijn om seks te hebben in vriendschap? Maar seks om de seks is ook niet veel meer dan een inspanning om niets. We zullen zien.

Ik bel Claire op. Ik wist al wel dat ze ongelukkig was met het feit dat ik na mijn terugkeer uit Tilburg naar huis wilde om te werken. Ik wist het al wel.

“Adrie ik wil er mee ophouden. Het is zo toch niets.” Godallemachtig wat ben ik toch tegenstrijdig. Ik wil best graag contact met haar blijven houden, maar geen relatie in klassieke zin. Kameraadschap. Maar of dat er nog inzit. Ik heb eigenlijk de bons gekregen Ik ben toch teleurgesteld. “Ik zal dus toch altijd alleen blijven” gaat het door me heen. Bittere gedachten over vrouwen trekken door me heen. Een stompzinnige optocht bergopwaarts van dansende silhouetten met tieten, zoiets als gefilmd door Ingmar Bergmann. Ik maak er niets van. Ik ben blijkbaar niet in staat om relaties aan te houden.

“Nee Adrie, je zegt wel tegen iedereen dat het aan de Hooge Berkt ligt dat het met Rie fout ging, maar ligt het ook niet heel veel aan jezelf?” Dat had ze gezegd. Nou ja, dat zou heel goed kunnen. Ik begin dat ook wel in te zien, maar ik ben ook een beetje verdoofd merk ik. Verdraaid dan blijf ik ook maar alleen, maar eenzaam zal ik niet worden. Het is tijd om verder te trekken. Contacten leggen die belangrijk zijn voor me: met ElcoS bijvoorbeeld? Zou hij niet ook een documentaire willen maken?

Ze heeft alles al bij elkaar gepakt en in een plastic zak gestopt. Een vaag idee van een hoopje vuil dringt zich in me op. Jasses, moet dat zo? In een vuilniszak?

Carnaval trekt als een kinderoptocht aan me voorbij. Als je er niet echt bij betrokken bent, dan is het allemaal maar een wat overtrokken bijna dwangmatig ritueel. Ik hoor de prinsenkapel en zittend in mijn stoel, kijkend door het venster, zie ik hoe de kinderoptocht aan mij en mijn huis voorbij trekt. Ik zie hoe Chrit met gespannen interesse naar mijn venster kijkt. Vraagt hij zich af waar ik uithang? Het doet me geen zier, en al helemaal geen zeer. Emotieloos zit ik in mijn stoel en kijk toe.

Post. Nee, hè, heb ik nou alweer mijn giro aan Rie teruggekregen. Alweer fout? Ik heb gewoon de verkeerde gegevens van haar, dat kan niet anders. Godverdegodver. Er is een systematische fout blijkbaar. Te veel aan mijn kop misschien. Nu moet ik het maar gaan brengen als ze dat wil tenminste. We zien elkaar woensdag, maar is dat op tijd voor haar? Ik kan niet zo maar een envelop in haar brievenbus doen. Ik moet een bewijsje hebben van storting. Nu is het sowieso niet mogelijk om nog wat te doen. Wacht, ik bel ze op. Niet thuis. Dan maar een berichtje op haar antwoordapparaat zetten. Wat klinkt haar stem zwakjes en twijfelend op dat bandje. Alsof er toch wel niemand op het idee zal komen om haar te bellen. Ik moet even een plaatje opzetten. Irish country. De volksmuziek brengt me weer wat bij mezelf. Ik ga toch maar naar de boerenbruiloft kijken.

Het is druk in de zaal. Chrétien is weer op zijn bekende manier aan het filmen. “Zal ik een lamp halen?” Nee, niet nodig. Uit mijn ooghoeken zie ik hoe ook PeterPaul naar me kijkt. Ik kom in de stemming. Amuseer me kostelijk. Wat heb ik lekker gedanst. Mia is er ook. We hebben een paar keer met elkaar gewalst. Ze is alleen, en praat druk met een vriendin, die me overigens niet aankijkt. Mia zal wel met haar over mijn vermeende verliefdheid gepraat hebben. Ze moet een paar keer naar de WC. Is ze toch opgewonden geraakt of is ze ongesteld? Haar Martijn zegt ze heeft niet zo´n zin in carnaval, en is thuis gebleven. Ik grijp naar haar tamboerijn, brutaal. Ze schrikt. Hé, wat doet die vent nou, zie ik haar denken? “Oh, Mia, neem me niet kwalijk, dat was lomp van me, maar ik grijp nogal eens mis de laatste tijd.

Ze was weer eens te zien in het nieuws, Whitney Houston met haar onovertroffen lied: "And I will allways love you!", uit de film “De Bodygard”. Adembenemend, wat een performance; wat indrukwekkend, maar voor mij tevens: hoe confronterend. Ze zingt me binnenste buiten. Als zangeres is ze voor mij de tegenpool van Barbara Streisand, die in Quilty met haar indringende: “Its over…” iets heel anders oproept, namelijk resolute afwijzing. Twee zangeressen, twee uitersten; twee kanten van mijn leven.

We dansen, Claire en ik, en ik voel hoe weldadig het contact met haar is. Ik heb haar gevraagd of ze mee wilde, en ze zei ja. Wat zijn we toch voor een stel. Zij en ik. Ik ben eigenlijk niet geschikt om samen te leven. Ik kan eigenlijk veel beter geen relatie meer aangaan; maar zouden we dan in vriendschap verder kunnen? Ik hoop het. Ik dans met Claire en ik denk aan haar, die uit mijn leven verdwijnt. Ik dans met Claire met tranen in mijn ogen, ontroerd, zowel om wat aan het opdrogen is, als om wat er zich hier misschien dan toch nieuw aandient. En als ik eerlijk ben, geldt voor mij toch ook: “And I…., will always love you.” ook voor haar, die ander. Ik zit in een onmogelijke spagaat. Claire kijkt me aan en dan zie ik dat ook zij aangedaan is. Leeft ze zo met me mee, of is ze ook zelf ontroerd? Wat een vrouw. Gaat het op een nieuwe manier misschien met haar wel lukken wat met Rie niet kon? Ik ben hartstikke blij dat we ons contact niet behoeven te verbreken, maar dat we in vriendschap met elkaar verder kunnen. En sex dan? Och wie weet, maar ik ben bereid haar vrij te laten. De hele dag heeft het door mijn hoofd gespeeld: “And I…..will always love you…” De tekst werd door die fabuleuze stem rechtstreeks mijn hart ingedragen en er als een keurmerk ingebrand. Jezus wat een zangeres is dat. En hoe graag zou ik ernaar willen leven.

“Maar, mijn God, Frans lig je op bed?” Ja, wat anders?”repliceert hij. “Er is hier niks te doen.” Nu ik er ben op het bejaardenhuis, wil hij maar al te graag mee naar de recreatiezaal. “ En, ja natuurlijk komt al gauw "Het bükske van ur Lѐve" weer op de proppen. "Oh, ja, ken je dat?" "Ja Frans, zeker wel, dat heb je me zelf geleerd." En daar gaan we weer. Omstebeurt, ieder een regel. “as ut bükske van ur lѐve, hillemoal is vol geschrѐve, dan verschient er op ut end nog ientje, dѐt gedrukt steht op un prientje, en…” Prachtig vindt hij het als ik dat gedichtje improviserenderwijs zing. "Nee”, zegt hij, “zingen, dat kan ik niet. Dat heb ik ook nooit gekund Ik hoor niet goed genoeg". Hij kijkt me bewonderend aan. Ja, ik weet het, ik heb een goede stem, daar sta ik zo langzamerhand om bekend. Maar hij blijft me ook verrassen. Nu draagt hij een gedichtje voor dat hij als kind met zijn zusje Lena heeft voorgedragen voor zijn Heeroom. En ja hoor: "En kenste dit gedichtje auch?" “Frans”, zeg ik vermanend, maar te laat, en hup, daar komt dat ellenlange gedicht weer: “Er waren eens twee ridders…”

Zijn korte termijngeheugen is naar de vaantjes, maar over vroeger is hij een wandelende encyclopedie. Mij maakt dat niets uit, maar zijn kinderen hebben daar moeite mee; die proberen steeds maar weer om die ouwe sokken weg te gooien, en willen hem bij de tijd brengen. Vergeefse moeite, dat ze dat niet beseffen. De man leeft grotendeels in het verleden, en dat is zo slecht nog niet. Frans is ook wel een verbijsterende tegenstelling van weten en niet weten. Hij zelf zit er trouwens niet mee, hoewel hij goed beseft wat hij mankeert. Hij vertelt het me vaak genoeg dat hij alles vergeet, en dat vergeet hij dan weer. Ook wel lollig eigenlijk. Ik kan er goed mee omgaan.

Zijn incasseringsvermogen en zijn humor zijn onverminderd en daarmee maakt hij zoals steeds diepe indruk op me. Het treft me ook nu weer dat hij mij zo goed kent, en zich ook korte termijn dingen over ons samen herinnert, en dat is op zijn minst opmerkelijk. Dat doet toch ook een beroep op zijn korte termijngeheugen. Gebeurtenissen die hem echt aanspreken zullen zich misschien hechter in zijn geheugen vastzetten, en die zal hij zich daarna beter herinneren denk ik. Ik zie hem vrijwel elke dag, en ik daag hem ook uit op een enthousiaste, positieve manier om zijn eigen inbreng te geven. Misschien stimuleert hem dat?

Zo is het ook met Sef den bekker. "Ah, dèh!" zegt hij als hij me op de gang ziet aankomen. Hij zat wat miezerig naar buiten te kijken, naar de cour, naar de “kinderboerderij”, of liever de “senioren-boerderij”. Somber wijst hij me op de cavia die buiten dood ligt. “Hij is ontsnapt en nou is hij doodgevroren.”

Dood roept altijd van alles op, en deze bejaarden klampen zich vast aan alles wat hen bindt aan het leven. Zo veert hij onmiddellijk op als zijn buurvrouw naar buiten komt en steekt tegen mij direct de loftrompet over haar prachtige borduurwerk. “Arie, daar moet je eens gaan kieken, dan kun je pas mooie foto’s maken.”, zegt hij. “Sef, het is Adrie”. “Ach, ja, sorry”. Hij leeft mee met mijn fotowerk, het bindt hem aan het leven. Sef op zijn beurt claimt echter ook een stukje van mijn aandacht en vertelt over de opnames die gisteren van hem gemaakt zijn voor de film "De bokken en de Geiten." Ze hadden hem gevraagd het hele verhaal van zijn jeugd te doen voor de camera. “Verrek ze hebben onder mijn duiven geschoten”, gaat het door me heen. Maar Sef begint alweer, nu dubbel enthousiast. Mevr. Schippers kijkt alsof ze het verhaal nog nooit gehoord heeft, wat hem blijkbaar nog meer activeert. Een rasverteller is die man. Hij herbeleeft als jonge knaap zijn eigen verhaal, maar vertelt het met de humor van de volwassen man die er het plezier van inziet. Je moet maar geluk hebben dat je net op het goede moment bij hem bent. Dezer dagen, met carnaval, is hij misschien wel in de beste stemming. Ik zal zien.

Ik heb telefonisch geld overgemaakt naar Rie. Ik ben blij dat ze er morgen de beschikking over heeft. Ik gun haar net als mezelf een goed leven. Ik realiseer het me nu eens te meer: ik ben een Eigenheimer, met mij is alleen maar samen te leven als ze me met rust laten. Ik heb dan wel de schuld voor onze scheiding op de Hooge Berkt gegooid, maar dat heb ik nooit gezien als oorzaak en gevolg. De HB heeft zonder het te willen de scheiding in de hand gewerkt, door Rie als individu te binden en te weinig de huwelijksband te respecteren. Het is wel dwaas te denken dat je iets kunt opbouwen terwijl je, al is het onbedoeld, intussen iets anders afbreekt. O ja zeker, je kunt ook iets afbreken door iemand in verleiding te brengen en die iemand daarmee uit een ander verband, het huwelijk, weg te trekken. Het is een vals trekje van de HB, dat ze dit niet inzien. Ze zijn zo overtuigd van hun eigen gelijk en eigen visie, en de kracht van het gezamenlijke leven is voor velen dusdanig verleidelijk, dat alles wat er niet in past verschraalt, gewoon omdat het geen zorg en aandacht krijgt. Het heeft iets van vergeten de bloemen in je eigen tuintje water te geven, en dat van de Gemeenschap rijkelijk te begieten. Uiteraard zit het in ons zelf dat we niet samen verder kunnen. Ook ik heb er een fors aandeel in gehad. Ik heb lang gedacht dat het wel het beste voor ons was om uit elkaar te gaan en apart te gaan wonen. Toen had ik nog de hoop dat we een vorm zouden kunnen vinden waarin we meer ruimte voor ieders eigenheid zouden kunnen creëren. Een eigen kamer, een LAT relatie misschien? Ze had een huis kunnen huren, of ik. We waren dan even duur uit geweest, en ook nog eens zonder advocaatkosten! Maar deze mogelijkheid sprong al snel af op de constatering dat de liefde dood was. Zonder liefde kun je niet creatief worden.

Over de dood heen leven? Dat wondertje had wellicht kunnen gebeuren als de HB er niet was geweest. Wellicht hadden we bij een vakantie met ons tweeën de weg naar elkaars hart weer weten te vinden. Die vakantie van hen is uiteraard geen succes geweest. De slogan “kiezen voor leven” is daar wel echt te kijk gezet. Tja, het mocht blijkbaar niet zo zijn. Teveel zwijgende bemoeienis van zogenaamd goedwillende, maar in feite zelf aandachtvragende buitenstaanders.

Claire! “Hé, wat zie jij er leuk uit!” Wat wordt mijn waarnemingsvermogen toch gekleurd door mijn stemming! We zitten meteen in een gezellige conversatie. "Zullen we dan toch nog even carnaval gaan vieren Claire?" Ik ga naast haar zitten, ondeugend. Hadden we ons niet voorgenomen om wat afstand te houden? Maar juist die afspraak roept de Don Juan in me op. Ik zit naast haar, en voel hoe ze reageert. We knuffelen en liggen dicht tegen elkaar op de bank. Zeldzaam ontspannen en rustig, veilig bij elkaar. Toch, het vlammetje flakkert. Het wordt duidelijk dat we straks ook de nacht samen zullen doorbrengen. Weer in haar riante bed, en twee lichamen die een eigen leven leiden en elkaar zoeken. Twee geesten die samenvloeien in gelukzaligheid. Alletwee weten we: dit hebben we nog nooit zo beleefd.

‘s Morgens gaat het in dezelfde sfeer door. Hoe kan dat? We praten alsof we elkaar al eeuwen kennen. Wat een fijnvoelende vrouw is zij eigenlijk. Ze kan zo werelds overkomen aan de buitenkant, en toch heeft ze zo'n invoelende binnenkant. En wat kan ze genieten! We roepen een voortdurende verrukking in elkaar op door een gemeenschappelijk ervaren van alles wat mooi is. Als ze nou maar genoeg heeft aan deze kameraadschap van man en vrouw. Ik vertel haar niet dat ik a.s. woensdag Rie zal ontmoeten. Waarom niet eigenlijk? Ach, zij kan er maar beter buiten blijven. Zij representeert het nieuwe; Rie het oude.

“We kunnen toch zo niet doorgaan” zegt ze. Oh jé, daar heb je het. “Ik heb een zwak voor je dat weet je, maar k wil gaan samenwonen Adrie”. Nu zitten we veel te veel op dubbele kosten. Dat gaat ons zo nog opbreken. Ik wil zo niet doorgaan. Jij wilt niet samenwonen zeg je, maar dan hebben we geen toekomst. En Adrie, ik ben al 59!"

Ik probeer haar duidelijk te maken hoe ik het zie. Rustig en overtuigd. "Claire, pas op dat je geschiedenis zich niet weer herhaalt. Dat je weer een paar handboeien koopt. Kun je niet genoegen nemen met af en toe echt intens geluk en je vrijheid behouden? Ik weet ook niet hoe we verder kunnen. Ik ben er inmiddels wel achter gekomen dat ik niets in de hand heb. Misschien kan het ooit zover komen. Geef ons de tijd." "Maar dat is niet wat Clair bedoelde. Ze was tot de overtuiging gekomen dat het onzinnig was om zo door te blijven gaan. Ik was vrijwel altijd bij haar, en feitelijk woonde ik ook bij haar. Wat had het dan nog voor zin om het huisje in Thorn aan te blijven houden? Alleen al om financiële overwegingen was dat verspilling. Was het mijn bedoeling om me af en toe terug te kunnen trekken?

"Jij moet oppassen dat je je niet helemaal terugtrekt”, zegt ze. Ik beaam dat ik die neiging heb, maar ik weet, ik zal nooit eenzaam zijn. Ik kan me verenigen met de wereld, de natuur, en iedereen in mijn kluizenaarsbestaan welkom heten. Misschien kom ik daar wel bij uit; ergens bij een huisje op de hei.

Ze lacht me toe, Rie. Opgewekt, maar toch terughoudend.

“Hoi Rie, een sherry? En ik? Ja, ik een Duvel, wat anders?”

"Ik heb het papier van de deurwaarder gekregen en ik ben wel geschrokken” begint ze." "Het is heel eenvoudig: wat er aan goederen op staat is er, wat er niet op staat, is er niet Rie!"

“Maar Adrie, ik mis heel wat!”

“Rie, dit is een officieel document van een deurwaarder. Daar zullen we bij de boedelverdeling toch van uit moeten gaan.” Ik leg mijn pijnpunten op tafel. We moeten dit uitspreken, dan pas kan ik verder. Waarheid en Vrede omhelzen elkaar” gaat het door me heen. Psalm 85. Het juiste en het goede. Het is juist om nu naar recht en rede te handelen, wat dat ook voorstelt.

"Rie, dat wou je toch! Jij hebt toch zelf een deurwaarder ingeschakeld!" Ik zal later de azijn weggooien en dan kan ik misschien ook weer eens een fles wijn open trekken i.p.v. een grote bek. Ik zie hoe ze verandert. Ze krijgt weer van die bleke ogen, en het dringt blijkbaar door wat ze ontketend heeft. Pas maar op Adrie, die wordt weer als graniet; ja, leer me Rie kennen.

Ze legt omstandig uit waarom ze een maritaal beslag wou:

"Je zou toch die kast over de helft zagen! En je hebt toch ons bed de deur uitgedaan!" Wat een kutsmoesjes. Dat bed stond immers op instorten en de matras moest hoognodig worden afgedankt. Oh, Rie wat heb je toch een egocentrisch en irrealistisch beeld van onze realiteit. Wat een miskenning van mijn integriteit en van mijn gevoeligheden. En jullie, stelletje schuinkijkers van de Bogenstraat! Achter mijn rug valse praatjes verkondigen. Wat hebben ze nog meer met je uitgehaald? Kilte daalt weer neer. Je hebt wat over je af geroepen Rie.

"Weet je dat de HB alles in Thorn gaat verkopen?", gaat ze verder alsof er niets aan de hand is.

"Natuurlijk, dat heb ik toch al lang geleden gezegd! Niets hebben ze opgebouwd, Nada. Geen spoor laten ze na!" Dat ze mèr kapot vallen!, de carnavalsspreuk van 1999 is mij op het lijf geschreven. Dat geldt ook voor jou lieve schat.

We bestellen soep. Ik zoen haar, me bewust van wie ik ben, tot leven gekomen met alles op mijn eigen nek. Ik zoen haar weer. Ongewenste intimiteiten zegt ze zachtjes, maar ze verzet zich niet. Wat is er nog nodig? Waarom doe ik dit? Zit ik een spelletje met haar te spoelen?

"Rie ik hoorde een lied van Whitney Houston." En ik zing halfluid "And I, I will always love you!"

"Sst, kan het wat zachter!", fluistert ze paniekerig. Er komt al een ober aangelopen. Maar de tranen springen haar in de ogen. Ik zie het zonder mededogen.

"Het is goed zo, Rie, al had ik het liever anders gezien”. Ik moet eerlijk zijn! In mijn eigen belang moet die betonnen plaat van de liefde af. Zo niet dan verplet ik mezelf en frustreer alle contacten die me resten”.

"Ik heb haar net een liefdesverklaring afgelegd", zeg ik tegen de dienster die de soep brengt. Ze lacht. Luisteroren alom?

We spreken af dat we a.s. maandag samen een kop koffie drinken na de rechtspraak. Staan we nog wel eerlijk in de realiteit, of spelen we alletwee nonchalant landjepik met onze gevoelens. Ik zou er achter komen.

Mevr. Verheggen ligt in coma; beroerte gehad. Moeilijk voor de man. Ik heb hem naar vermogen gesteund.

Mia groet me vriendelijk.

"En ben je nog uit geweest met carnaval?"

"Nee, Mia, als ik toch niet meer met jou mag dansen, dan heb ik er ook geen zin meer in!"

"Dat is zwak". "Nee, dat is trouw! Ik plaag je maar hoor, Mia. En jij? Ben jij nog uitgeweest?"

"Ja, maandagavond."

"Nou, dan is het maar goed dat ik je niet tegen gekomen ben!", plaag ik verder. Of misschien was het juist wel heel goed geweest. Ze zal het toch wel vernemen, het praatje over mij en Claire!

Er zijn nu drie dames in mijn leven: Claire, Mia en Rie. Ieder op haar manier houden ze me bezig. Och, het is een stuk gemakkelijker nu ik geen behoefte heb aan vrouwelijkheid om me heen. Maar toch, ik kan het ontkennen zoveel als ik wil, ik heb wel degelijk behoefte aan tederheid en intimiteit, zowel psychisch als lichamelijk.

“Claire, kom binnen meid. Waar is Fenny?”

“Die is je al voorbij, naar binnen.”

"Wat zie ik aan jou, Adrie? Ben je magerder geworden?"

"Oh, nee hoor, nee, dat denk ik niet. Ik weeg me elke ochtend. Hahaha. Ehh, nee, ik weet niet wanneer ik me voor het laatst gewogen heb.” Small talk? Nou, dat zal rap anders worden. Wat is er bij mij niet allemaal uitgekomen. Angst om alles te verliezen van dat beetje wat ik nog had. Claire te verliezen dank zij mijn eigen onvermogen en onzekerheid.

Vanmorgen schrok ik van mezelf. Jezus wat een ogen. Te diep geslapen jongen? Drank? Te veel gerookt! Ik heb tijd nodig, denk ik; ik moet even op mijn gemak wakker worden. Straks als ik mijn muziekje gedraaid heb, dan zal ik wel opfleuren.

Niks daarvan, er zit me een hoop dwars zonder dat ik het me realiseerde. Gedachten dreinen: Ik krijg het niet voor mekaar. Wat een papierwinkel. Balans maken, ja afmaken. ABP bellen. Computer installeren. Verrek eerst mijn agenda raadplegen! Ronddwarrelende gedachten. Was het maar waar; had het op mijn werk maar wat beter uitgepakt met die laatste publicatie, en dat had ook best gekund. Het was allemaal zo slecht niet. Verdomd wat een boel, wat een papieren rotzooi. Wat moet ik er allemaal mee? Eruit? Weg? Rie, wat zei ze ook weer, wat voelde ze eigenlijk? Wat was haar ontroering toen ik dat lied zong. Ach wat, ik zal haar die stoel en dat knielbankje maar geven. Moet ik nou ook beslag laten leggen op hun familiehuis? Waarom laat Vogels niets van zich horen! Zeker niet urgent genoeg.

"Is de koffie bruin?", Claire, fris als altijd.

“Zeer zeker, en opgeruimd heb ik ook”, de melk staat klaar; de suiker, waar staat die suikerpot ook alweer.

"Hai Mikkie", leuk dat je er bij bent jongen.”

“Adrie en zijn vogeltje”, zegt Claire opgewekt.

“Zal ik koffie inschenken”.

"Wat is er vandaag met jou?" vraagt ze dan.

“Ik voel hoe er een hoop treurigheid in me opengetrokken is.” Waar komt dat van? Roept Claire dat op? Komt het naar buiten juist omdat Claire er is? Ik heb heel mijn gevoelslaag blootliggen, ik voel het. Gvd wat gaat er gebeuren, wat gaat ze me zeggen. Adrie, ik heb er nog eens over nagedacht en ik vind dat we …; Oh, goedheid.

"Ik wil naast je zitten Claire. Ik moet contact me je maken. Ik voel geen contact!". Ze schrikt op. Mooie ogen heeft ze, wijs, diep, peilloos. Haar vader! Kracht voel ik en zachtheid. We knuffelen, op haar bank. Rie toch, kale zolder!

"Ik heb Rie gesproken van de week.", “Oh? En was het goed?"

“Verrek, Claire toch. Voel je zo met me mee? Ja het was goed. Hard in het begin, zachter daarna. Wat een verdriet, wat een pijn. Ik had echt pijn om haar pijn. Claire, begrijp jij dat nou?”

"Allicht heb je het met haar te doen. Dat heb ik nog wel als ik dit allemaal hoor!" Hѐ? Kan Claire dat opbrengen? Hoe is het mogelijk.

"Adrie, maak je niet ongerust om mij; ik zal altijd jouw vriend blijven!" Geraakt, raak, vochtige ogen, ik word rustiger. Ze meent het.

"Van de week dacht ik, dat je wel op je knieën terug zou willen naar Rie. Dat zou misschien ook nog wel het beste voor je zijn!" Ik kijk haar verdwaasd aan. Claire die zo voor mij aan het denken is. Ze kijkt naar me met haar ogen als meertjes.

"Wat doe jij als Rie bij je terug wil komen?"

“Rie bij me terug? Maar Claire, dat kan toch niet meer. We kunnen niet meer terug, en ik wil niet terug. Rie is verleden tijd, en dat weet je dondersgoed. Goeie genade, dat zou toch niet werken."

Ongewenste intimiteiten, zei ze. Ze zal me toch niet aangeven? Dat zou wel de grootste mop zijn." Misschien houd ik ook nog wel van haar. Ach nee, dat wordt ingegeven door de herinnering aan het mooie wat er óók geweest is. Het gevoel daarbij zit in me, en het is authentiek. Het sluit alleen niet meer aan bij de realiteit van nu.

De liefde moet door kunnen stromen, al was het alleen voor je kinderen. Je houdt toch ook nog van je werk, van al die mooie dingen die je hebt mogen zien. Ook dát is herinnering. Het is geen realiteit meer, geen onderdeel van het nu. Jongen, als je niet een weg vind waarop het goede verder kan stromen, dan stik je er in. Je kunt een dam gaan opwerpen, maar die zou je steeds hoger moeten maken want er komt een heel meer aan gevoelens achter te staan. O wee als zoiets doorbreekt. Er komt net als in de natuur een modderstroom die je meesleurt.

Ik zie me al spartelen; in modder kun je niet zwemmen. Nee, je wil in vrede kunnen komen, vriendschap kunnen leven, elkaar een nieuwe toekomst gunnen. Ik wil leven mogelijk maken. Maar hoe doe je dat?

“Adrie, ik houd van je, snap je? Ik wil het beste voor je." Ze raakt me diep met haar meeleven.

“Nondeju, Claire, zou jij terug gaan staan om der wille van mijn geluk? Dat kan toch niet!”

Wie zei dat ook weer: terug gaan staan en ruimte geven aan je vriend, terwijl je zijn vriendschap zelf broodnodig hebt. Ik schiet vol. Wat een vrouw. Dit is eigenlijk niet mogelijk. Zo veilig heb ik me nog nooit gevoeld. Ik, eeuwige twijfelaar. Altijd diep in me de angst dat er niet van me gehouden wordt. De arrogante afwijzing die dat van de weeromstuit in mij oproept, en nu dit. O, wat loop ik te dwalen, en wat een voortdurende beproeving ben ik zo voor mensen die als maar hun liefde moeten bewijzen, moeten laten zien dat ze van me houden. Ik heb het Rie ooit eens gezegd: later als je echt van me houdt, dan pas kan ik het je vertellen." Maar al had ze weet ik niet wat gedaan, ik kon sowieso niet zeggen wat mij een voortdurende kwelling was. Mijn zelftwijfel, angst en onzekerheid. Dat ik nog leef!>

<Goeiendag, zeg, ik moet proberen dat te laten rusten. Dat moet kunnen, die fase ligt achter me. Gelukkig heb ik bij Claire de zekerheid, en ik geloof haar, dat ze altijd mijn vriend zal blijven, dat ze van me houdt. Ze zegt het toch! En Claire ziet de dingen helder.>

<En, kun je nu wel van jezelf houden? Kun je nu spontaan de liefde van anderen accepteren zonder buitensporige eisen? Kun je nu eindelijk de rancune laten varen, harmonie krijgen tussen je verlangen en je afwijzen.>

Claire’s levenspad is niet over rozen gegaan. Teruggekomen uit Australië mochten ze voor tijdelijk bij haar tante komen inwonen. Ze hadden toen geen andere keus, er was niet zomaar een woning, maar ze kwamen er al snel achter dat ze het niet getroffen hadden met dat mens. Ze wilde het huis verkopen en daarom moesten ze er zo snel mogelijk weer uit. Ze begon het hen moeilijk te maken, en het mens probeerde serieus hen weg te pesten met draconische maatregelen. Claire was in verwachting, maar even goed werd ze door het vrekkige kreng afgesloten van water en elektra, en behoeften moest ze doen in de kou, in de tuin!

“Hè? Mijn God, Claire, het is toch niet voor te stellen dat iemand als jij dit overkomt. Jij, die zo graag tegen alles en iedereen inging, desnoods zelfs op de vuist ging?”

“Wacht, Kees, ik was in verwachting en ik was een heel ander mens.”

“En Hans dan? Deed die niks?”

“Hans was er niet, en ik wou hem er niet mee lastig vallen”

“Goeie genade! Had het mens bij de strot gegrepen.” Maar nee, ze kon het niet. Haar wezen stond op nu een ander programma: leven geven, niet afbreken. Gelukkig konden ze tenslotte met urgentie een flat krijgen. Het kreng, haar tante, de vleesgeworden Scaramouche, scheurt aan het eind van haar leven, dat genadiglijk niet zo lang daarna kwam, uit pure vrekkigheid haar stapeltjes bankbiljetten kapot en spoelt ze door de WC, om ze maar vooral niet af te hoeven geven! Rust in onvrede bitch.

Ongelofelijk, Claire heeft toch wel af moeten zien in haar leven. En wat een teleurstellingen.” Naar Australië vertrekken met je man, een avontuurlijke toekomst tegemoet, en dan na twee jaar van strijd met hem tot de conclusie moeten komen dat hij heimwee heeft en wel terug zou willen zwemmen! Weg avontuur, weg hoop, weg toekomst. En het hield niet op, jaar in jaar uit in allerlei varianten, steeds hetzelfde laffe thema: veel mooie ideeën, je vrouw enthousiast maken, tot je eigen schrik moeten ervaren dat je meer dan serieus wordt genomen en dan met een dun gevoel in de broek terugkrabbelen. En dan uiteraard allerlei smoesjes verzinnen om fluks het zelfverwijt in te pakken en het als venijnig cadeautje vol ergernis weer bij haar op het bord te leggen. En kon hij anders? Had hij gewoon teveel impulsieve, wispelturige fantasie, en zij te veel driftige dadendrang? Kwamen bij hem spontaan en ongeremd gedachten op van wat hij wel/niet allemaal zou kunnen en willen zijn en willen doen. Overmoedig, nonchalant om de consequenties niet behoeven te overzien; genieten van je eigen grootspraak. Ja, en als je dan aan je woorden gehouden wordt, en je voorbij wordt gelopen door je eigen vrouw, die tot je schrik alles meteen aanpakt, en jou daarmee uit je droom helpt, wat dan? Wat doe je dan, als blijkt dat ze je in jouw kaartspel overtroeft, en je er uit speelt? Het doet je wat als man, als je onverwacht in een dans verwikkeld raakt waar je tot je ontsteltenis niet meer uit weg kunt. Dat wordt een Danse macabre.

<Wat? Of ik er iets in herken? Ja, ik denk het wel, maar bij mij heeft het meer met mijn hele leven te maken. Ik ben met Rie in een voor mij vreemd soort levensspel terecht gekomen, waarin ik eerst dacht een hoofdrol te hebben als een kroonprins, gewaardeerd, gerespecteerd. Ja, ze hield zeker van me en ik van haar. Maar bij alle fraaie entourage bleek alras dat ik na een idyllisch begin niet langer de hoofdstroom was van haar leven. Ik heb onder ogen moeten zien dat zij in feite minstens in sociaal opzicht de levensstroom was en dat ik daar op ben meegedreven.>

<Ja Adrie, je dacht in het begin dat jij de bruisende en ruisende bergstroom was en zij een beetje de saaie oever waar jij minnekozend langs stroomde. God, dacht je, wat is ze afwachtend, wat zit er weinig beweging in? Je wilt haar mee laten stromen, driftig spoel je langs en over haar heen. En dan wordt je bang want het lukt niet om haar mee te krijgen, bovendien de oever is overal. Je wilt dan het liefste een dam opwerpen tegen je eigen geweld, om er tenslotte achter te komen dat daarmee de overstroming compleet wordt.

Moerassig en drassig wordt alles. Tot je teleurstelling kom je erachter dat je met al je levensdrift met de oever ook haar weggespoeld hebt. Een dam dacht je op te werpen? Arme jongen, wat een ontgoocheling te moeten merken dat jouw moeras al weer begon op te drogen, en dat er ondertussen ergens anders een nieuwe stroom op gang is gekomen; helder water dat zich een weg zoekt.>

< Ben ik dat ook, vraag je je af? Nee, dat ben je niet. Als je dat onder ogen moet zien Adrie, ben je pas echt de klos! Dan moet je wel inzien dat er van al je onstuimigheid alleen nog drab over is, en dat je eigenlijk nooit de stroom bent geweest, maar minstens voor een deel de rotsooi die er op meegedreven is. Bereik je dan nu nog de oceaan waar je had willen komen, die je misschien wel had willen worden?>

Ik ga Rie bellen. Voor de derde keer het antwoordapparaat. Haar stem. "Dan kunt U na de piep inspreken." Rie, ben je weer aan het verharden? Wat gaat dat worden morgen? Elkaar weer negeren? "Ongewenste intimiteiten!", dat zei ze! Je bent ver van me weg, als je zoiets kunt zeggen. Heeft ze door dat ik de vorige keer dat we elkaar ontmoetten, half en half een verleidingsspelletje gespeeld heb? Wat zal ik doen? Mijn gevoel volgen en haar alvast haar stoel geven? Hoe moet dat verder met de boedelscheiding? Moet ik nu ook beslag laten leggen op haar ouderlijk huis? Tot nu toe is zij de eisende partij geweest! Moet ik niet in de aanval gaan? Stoppen met afwachten? Wat gaat mijn advocaat doen? Godverdomme, wat kan ik doen? Wat moet ik doen om mezelf te beschermen, want ik heb met een koele vrouw te maken, die keihard voor haar eigenbelang vecht, tegen mij. En ik zit hier een beetje halfzacht te doen? Maar kan ik anders?

Vroeger was ze een gezellige lachebek, een beetje naïef misschien ook wel, maar ze zat vol van spontane levenslust. Hield dat op toen ze de consequenties van de relatie met mij begon te ervaren? De confrontaties tussen ons, met de tegenstelling tussen milieus als achtergrond: zij middenstandsdochter en ik arbeiderszoon. Zij met de grondzekerheid van de oudste dochter van de Chef; ik met de arrogante zelfzekerheid van een te scherp intellect. Ook zij was arrogant vanuit haar zelfzekere positie. Het maakte haar tevens doelwit.

"Ja, maar wij werken er voor, en wij verschaffen hun werk! Het risico is wel mooi voor ons.”, was de voorgekauwde redenering. En: “Maar voor arbeiders, onze werknemers, moeten we goed zijn, ook al hebben ze het beter dan wij! Die hadden eerder een televisie dan wij hoor!"

Wat heeft Vaderlief haar aangepraat met zijn beschouwingen over arbeiders èn arbeidersvrouwen. Zijn mensenkennis had hij voornamelijk opgedaan bij het ophalen van de vuile onderbroeken op de bakfiets. Wat voor bril had haar vader, deze man uit de Betuwe, op als hij, met ogen op steeltjes en de oortjes gespitst, `smorgens in alle vroegte de was moest gaan ophalen? “Ze moesten volgens hem echt wel verkeerde bedoelingen hebben hoor die vrouwen, anders zouden ze toch niet 'smorgens de deur opendoen. En zeker niet als ze nog niet aangekleed waren en kwamen opendoen in zo’n dunne halfdoorzichtige nachtjapon. In zijn ogen was dat allemaal berekening.” Dat sommigen onder hen best wat wilden dolden met die wat hitsige, nieuwsgierige levenslustige wasophaler aan de deur, is nooit bij hem opgekomen. Maar deze wat bevooroordeelde postpuber heeft naar zijn verhalen te horen heel wat gezien aan de voordeur.

Eindeloze verhalen had hij later, als hij aangeschoten thuiskwam en ma al naar bed was. En maar praten tegen zijn dochter, die een gewillig en liefhebbend maar ook leergierig oor was. Ja natuurlijk was ze ook nieuwsgierig naar zijn levenswijsheden. Wat heeft zij zo aan mensbeeld en aan vrouwbeeld ingegoten gekregen? Ze was toch niet meer dan een mal voor hem met zijn oververhitte fantasiebrons. Kon hij zijn hart eindelijk eens veilig uitstorten tegen een jonge vrouw, zijn eigen dochter nota bene, die alles voor zoete koek aannam. Hij heeft haar eigenhandig een psychologische maagdengordel aangedaan. "Zal ik hem opgraven Claire? Zal ik hem alsnog door mekaar rammelen om al dat gezwets?" Ik zie hem nog praten, heel verlekkerd, Betuwe-zelfvoldaan, babbelend over de coryfeeën van zijn levensverhaal: JozefvB uit de Korenbloemstraat, bijvoorbeeld. Opvallend hoe beweeglijk los zijn hoofd dan op zijn romp staat. Het rolt genietend van links naar rechts en vice versa om al die aandacht die hij toch maar weer krijgt. "Pas op Rie, laat je niet gaan! Houd jezelf en niet zijn penis in de hand! Jij als vrouw moet de controle houden. Mannen kunnen dat niet! Pas op, anders roep je verkeerde impulsen op bij mannen en bij jezelf misschien ook!” Hè, kan dat ook dan? Zou hij dat hebben durven zeggen? Heeft hij haar peilend aangekeken?

"Neem nou je moeder. Ik ging op de fiets, hoor je, op de fiets ging ik naar Dongen, en er mocht niets van haar, ja, een kusje mocht ik haar geven! Die wou niets tot ze getrouwd was.”

Moeder was een trotse vrouw; kuis, eerlijk, recht door zee, betrouwbaar! Altijd aanwezig als er iemand in de familie in nood zat. Maar ook koel en moeilijk tevreden te stellen. Ze had ook nog een paar druppetjes adel in haar bloed. Oude Adel van de kant van de Kortenbachs, ergens in Duitsland. En Vader? Had hij opdringerige fantasieën op de terugweg naar huis? Het was toch maar een ongemakkelijke zit op dat harde zadel met een welgevulde prostaat. Gauw de kroeg in, waar altijd wel een paar meer wulpse dames rondhingen, met volwassen extroverte levensvreugde. Nog meer vulling in de prostaat natuurlijk, want die waren altijd in voor een geintje. Daar had hij trouwens evenmin iets te halen. Hij kon er wel mee gekscheren, maar, och, die waren toch te min voor hem. Heel geschikt overigens om de overtuiging levend te houden, dat hij het met zijn eigen maagd toch maar heel goed getroffen had. Daar hoefde hij tenminste niet over in te zitten!

Rie heeft nooit uit eigen beweging, spontaan aangegeven dat ze zin had om te vrijen. Altijd had ik het gevoel dat ik haar met mijn passie overrompelde. Wel was ze altijd gewillig, tot de laatste paar jaar dan. Ze heeft voor zover ik weet ten minste 1 keer een orgasme gehad. Ik stond er verbaasd van, zij ook trouwens. “Hé, wat gebeurt me nou”, hoor ik haar op een goeie dag tot mijn verrassing zeggen. “Ja, Rie, vertel, wat gebeurt er je?” Heel veel als ik de verhalen in de vrouwenblade moet geloven. Soms denk ik dat een orgasme voor een vrouw eerder een soort fata morgana is; meer fictie dan werkelijkheid, met een droge dorst die niet te lessen is. Ik stel me achter het geheimzinnige vrouwelijke orgasme werkelijk vraagtekens. Bestaat dat wel? of zouden de vrouwen willen dat het bestaat. Het zou wel eens een ware mystificatie kunnen zijn. Ik denk aan mijn eigen ervaringen hoor. Ik heb een tijdlang omgang gehad met Marita, een fantastisch mooie vrouw, en echt overrompelend zwoel. Bij onze eerste vrijage had ze naar haar zeggen voordat ik zelf zo ver was, al 6 keer een orgasme gehad. Ik heb haar verbaasd en geïmponeerd aangekeken. Ikzelf was in een keer zo klaar als een klontje en ik was totaal uitgeput. Maar Marietje ging vrolijk door. Kijk, dat was het moment waarop me duidelijk werd dat als dat vrouwelijke, orgasme al bestond, het waarschijnlijk net zo kleintjes was als het kietelorgaantje dat daar zorg voor moest dragen. Maar who cares?

“Adrie! Adriaan, we hebben de wekker niet gehoord!"

"Verrek! De rechtbank!” Nog nooit heb ik met zoveel aandrang geprobeerd om de cijfers van mijn horloge scherp in beeld te krijgen.

"Verdomme, Claire, ik moet als een haas weg!" Eruit, even door het gezicht, oksels ook maar, aankleden. "Och het lukt nog wel, als de auto geen problemen geeft tenminste." Een paar slokken koffie. Verdomme, wat ben ik winderig, en wat hebben we vannacht lekker gevreeën! Ik ben wakker geweest, een paar keer zelfs. "Och, tijd zat", en ik ben weer tegen Claire aangeschoven! Verdomme, verdomme. Als de auto het maar doet. Gelukkig, het vertrouwde geronk van mijn dieseltje, braaf beestje, brave jong. Op naar het Gerechtshof in Roermond.

Rie zit er al. Wat, lacht ze! Ze lacht? Ik geef haar een hand, en dan ook een ongewenste intimiteit. Geen afweer deze keer. Gretig? Haverkoek arriveert ook.

"We zullen wel even moeten praten." Nou, maar goed ook. Zucht, wat ingewikkeld allemaal. Vogels! Ietsje slordiger gekleed deze keer jongen? Doorgezakt gisterenavond zeker. Wat een gedoe.

Naar binnen. Hé, een andere rechter, een man dit keer. Er is geen continuïteit dus. Haverhoek spreekt namens Rie. Ah, ze laat haar aanspraken op de woning vallen? Dat is mooi. Maar wat wil ze als compensatie? Is dit bedoeld als sfeermaker? Voor de rest gaat het allemaal over financiën, geld, geld, geld.

De vrouw heeft niks en kan niks, en de man moet dus afschuiven. Daar komt het op neer.” Och dat wil ik ook wel, als het nodig is. Ik zit te bibberen merk ik. He, wat zegt dat mens nu? Ik, manisch depressief? Rie, mijn hemel, wat doe je nu weer. Dat meen je toch niet. Dat is zo vals als de pest. Rie, Rie, godverdomme, trut dat je bent! Je hebt ook echt geen respect voor mijn persoon. Zij, heeft met haar college-jaaruur psychologie eens even de diagnose gesteld dat ik manisch depressief zou zijn. Wat een hoogmoed. Mij zo leugenachtig te kleineren om haar eigenbelang te adstrueren. Ze wil dus door mij zò neer te zetten, kennelijk beargumenteren hoe moeilijk ze het gehad heeft? Hoe ze zich heeft opgeofferd? Wat? Geestelijke wreedheid? Die Haverhoek probeert keihard het onderste uit de kan te halen, maar schiet gelukkig zo door dat het zich wel tegen haar moet keren. Ze wil de rechtbank na dit alles ook nog eens een gedeelte uit mijn goedbedoelde brief overleggen. Vogels protesteert terecht. Hij heeft een makkie. Er is van medische kant geen enkel argument voor haar bewering over een psychische aandoening. Dit kan worden gekwalificeerd als kwaadwilligheid en karaktermoord, een infamie. Verder wat zijn brief betreft, de man heeft uit de goedheid van zijn hart gesproken, maar heeft zich niet gerealiseerd wat de konsekwenties zouden kunnen zijn, zoals nu blijkt. Die brief is in een emotionele toestand geschreven en kan zo geen rol spelen. In elk geval kan er niet zo maar een gedeelte uit gelicht worden! Vogels heeft de brief niet zo gauw tevoorschijn, en excuseert zich voor zijn geblader. Ik kan hem ook zo gauw niet vinden. Ik fluister Vogels in dat de brief vol staat met onvervulde voorwaarden. Vogels: “Inderdaad, maakt U zich maar niet ongerust.” Maar ik maakte me wel ongerust, en dat blijkt nodig ook. Verdomd Vogels, ik had je nog zo gewaarschuwd om de onvervulde randvoorwaarden scherp te adstrueren. En nu dreigt de uitspraak gebaseerd te worden op een, niet bestaande, wilsovereenstemming.

Ik ben direct na de zitting vertrokken, de buik vol. Nee Rie, deze “manisch depressieve jongen” hoeft nu echt geen kopje koffie meer met je te drinken. En dan, mijn GSM, Libertel, "bericht voor U". Hoe werkt dit in verdomde ding in Jezus naam. Nog meer kutgedoe. Een bericht. Hè, wat, van Rie? Dit is toch niet mogelijk; nu sta ik werkelijk perplex. Dat ze mij nu nog durft te bellen. Ja hoor, ze heeft me nog gezocht. Hoe bestaat het! Ze is zelfs nog naar de Oranjerie geweest in de verwachting dat ik daar zat. Vooruit Adrie, houd de boel open, en bel ze maar terug. “Manisch depressief” zei ze. Beseft ze eigenlijk wel wat ze zo ook haar kinderen aandoet? Met deze flagrante mistekening zadelt ze haar kinderen op met het vermoeden van een ernstige erfelijke belasting. Dank je wel ma. Godverdegodver. Vier pogingen, geen reactie. "Rie, je kunt me wat, bekijk het ook maar!" Het is ook beter zo. Het was toch op een vervelende confrontatie uitgedraaid.

Eerst naar Albert. Ha, gelukkig, hij wil me helpen. Ik moet zo snel mogelijk mijn computersysteem aan de praat krijgen! Ik zie het wel zitten met deze jongen. Misschien kunnen we samen iets goeds gaan doen. Hij ziet dat ook best zitten. God, ik ben moe. Ik tol af en toe. Heb ik wat onder de leden? Manisch depressief!? Godverdomme, hoe waagt ze het. Dat is dus toch het beeld dat ze met zich mee draagt. Wat een eigenwijze kuttekop. Van medische kant is dat nooit gezegd. Psycholoog Bremer, waar ik in therapie ben geweest heeft eens ooit die mogelijkheid geopperd. De man was daarvoor noch bevoegd noch gekwalificeerd. Hij is trouwens later uit zijn vak gezet wegens wanpraktijken. Bijvak psychologie; nondeju, wat een eigenwijze waan. Stenisch is ze; heeft er zich bij haar eenmaal een mening postgevat, dan is die er met geen hersenspoeling uit te krijgen, en vooral niet als die mening in haar kraam te pas komt.

"We couldn`t wait for night to come!" zingt het op de CD. Dansen, dansen. Heerlijk de beweging te voelen op "the blanket on the ground!". Mikkie op mijn schouder doet enthousiast mee. Geweldig Mikkie. Val er maar niet af. Leven! Leef Kees.

“Verrek, Math, ha, ben je daar eindelijk? Ik heb naar je uitgekeken”. Met hem is er stokoude vriendschap! Claire, dit is nou de vriend uit mijn studententijd. Math, jong, kom zitten, wat wil je! Een pils! Dat wordt dan dus een Palm! Aarrgh, ken je die niet! Mama mia, Math die een Limburgs bier niet kent!” We zijn meteen in gesprek. Als vanouds, zitten we midden in de hot topics van de samenleving. Hij vertelt over zijn broer, de huisarts, die op zijn donder geslagen is door een boze klant. Hoopt Math op begrip, zo van “God, god, het is me wat?” Hij krijgt het omgekeerde. Dat had hij kunnen weten ook. We zijn altijd scherp, openhartig en confronterend naar elkaar geweest, zoals dat alleen tussen vrienden kan.

"Kennelijk geen professionele houding bij je broer Math: misschien was er te weinig beschikbaarheid en te veel autoriteit? Als je broer werkelijk de hulpvraag ten volle had verstaan, dan was dit toch nooit gebeurd." Dit is een onverwachte reactie voor Math.

"Kijk Math, ik ben er tot mijn scha en schande zelf ook achter moeten komen hoezeer ik autoritair overkom, zonder het te beseffen! Dat ik daar werkelijk soms ook agressie mee oproep. Misschien roep ik zelfs nu op dit moment wel agressie bij jou op?" Het stemt Math tot nadenken. Hij vertelt over klachten van ouders die, heel shockerend, in tranen, namens hun kinderen, hun beklag kwamen doen. Het praatje ging rond: "Ach, laat toch, bij die Dassen, daar kun je toch niet terecht. Die is zo hautain en uit de hoogte! Die luistert immers alleen naar zichzelf!" Ik vertel Math over mijn indruk over ons bezoek aan zijn thuis tijdens de floracursus in onze biologiestudie:

"Math, het viel me toen zo op hoe jij je vader een burgermannetje vond, autoritair en ontoegankelijk. Word jij nu ook zo? Zo vader zo zoon, terwijl je dat juist niet wil!” Math is geraakt. Ik vertel hem hoe ik met precies hetzelfde worstel, maar dan wel in omgekeerde zin." Ik ben een rebel, nog steeds opstandig tegen elke vaderfiguur!"

Claire snapt me goed op dat punt. We hebben daar trouwens alle twee het nodige mee te stellen gehad, en nog. We roepen onbedoeld en onbewust reacties op, en krijgen het op ons brood. Bloed, aarde en schande. Het verbreken van die oude incestueuze banden vereist misschien wel levenslange strijd. Pijn, pijn van oude herinneringen. Liefde en begrip, en de vaste wil om het bewust anders te doen; dat is de enige remedie.

Houd ik daarom zo veel van die oude mensen op het bejaardenhuis?. Ben ik soms op zoek naar de goede vaderfiguur? Zie ik daarom ook zo scherp hoe Rie aan haar vader vast hangt. Daar zal ik dan ook wel in overreageren vermoedelijk. Rie en haar god de vader. Ik heb haar zeker wel pijn gedaan met mijn felle reacties naar hem. Maar ze weet ook dat ik hem op een bepaalde manier ook bewonder.

Mijn verjaardag. Nee, ik ga niet naar de Zonnewijzer. Ik heb eens geen zin. Ik blijf rustig mijn volkskrantje lezen. Ik geef de volgende keer wel een rondje. Daar wachten ze nu op, dat weet ik. Claire komt straks. Ze blijft bij me eten. Dat wordt dus koken. Ik heb er zin in: aardappelen, boontjes, sla, en een varkenshaasje. Ik ga haar eens een lekker dinertje bereiden.

Daar zit ze dan weer, aan een tafeltje: Rie. Ze ziet er goed uit. God, wat is ze me vertrouwd. Ik kijk haar aan, en ik weet het, diep in me zal er altijd iets voor haar blijven gloeien, maar ze is geen vrouw meer voor me; de vulkaan is vrijwel uitgedoofd.

Koffie?"

"Ja en met een cognacje!" Zij wil geen drankje, ze kan er niet meer tegen, zegt ze. Er zijn van die momenten dat je al je charmes van een 55 jarige in de strijd gooit. Dit is zo'n moment. Ik ben weer eens mijn eigen vrouw aan het versieren. Hè? Ze lijkt wel jaloers op de jonge meid die ons komt bedienen.

"Ja graag, een lekker broodje met kaas van je!" Rie wordt er niet goed van. Net als de vorige keer komen de traantjes. Het mag van me. Ik heb begrip voor haar pijn. Ik sta er dan toch ook nog versteld van dat het maritaal beslag wel degelijk op haar verzoek heeft plaatsgevonden.

"Rie, ik ga echt uit van wat de deurwaarder heeft beschreven!" Jij krijgt je portie pijn ook meid, daar is niets aan te doen.”

"Die Veldhuizenstoel, die we hebben laten bekleden?"

"Die is weg. Afgegeven en ze waren er heel blij mee.”

"Maar, dat was de stoel van het begin."

“Ja, maar dat begin bleef niet duren Rie.”

“En,die…”.

"Ja, ook weg, dat was rommel, niets van ons zelf! Ja, inderdaad, ik heb het een en ander weggegooid, ouwe rotzooi! Maar de commode, waar Stan en Maud op gelegen hebben, is er natuurlijk nog! Ja en die mag je hebben. Ik wil hem nog wel voor je opknappen ook!" Grootspraak? Nee. Ze krijgt het te kwaad. Rie hecht aan de symboolwaarde en ik ook.

We nemen mijn lijst door. "Nee, die stoelen houd ik. Die heb ik met mijn eigen handen opgeknapt. Alles waar mijn creativiteit in zit, dat houd ik! Dat gaat de deur niet uit. No way!"

"Maar die heb ik uitgekozen! Die zijn nog afkomstig van Grad!" Nou trapt ze me echt op mijn staart! Verdomme van Grad? Wat kan mij die oetlul schelen! Die flutfranciscaan, die hobbyist, die zo mooi kan fluiten en zo begeesterd de mis kan voordragen? Ja prachtig vindt ie het dat ik die afgedankte stoelen heb opgeknapt, en hoe. Prachtig vindt ie het, dat hij daar bij ons in mocht zitten! Weet je hoeveel uren ik er in heb zitten om ze te restaureren?” Weer woedt de kritiek op de Hooge Berkt. Dimmen Adrie.

"Dat alles zegt me totaal niets meer meidje; het wekt eerder mijn agressie op. Ik ben blij dat ze vertrekken uit Thorn. Ik word niet goed van die lui, die maar blijven doorlachen alsof er niets aan de hand is. Man, denk ik dan, trek je smoel af en realiseer je je aandeel in onze kleine ellende! " Nee, dit zijn harteloze, mensen zonder tederheid, zonder intimiteit, met al hun uiterlijk vertoon en al hun inzet, zijn het tenslotte liefdeloze holle vaten." Net als jij, denk ik er bij.

We nemen afscheid, en de oude vertrouwdheid van haar lichaam roept reacties op. Daar sta ik dan. Ik druk haar tegen me aan. Ze wil wel en niet, ik voel het. Mijn penis schiet aangenaam stijf door de gulp van mijn onderbroek naar de buitenlucht. O jee! Nee, mijn gulp staat niet open gelukkig! Merkt ze het? Zal wel, dat moet wel. Ze heeft het maar al te vaak mee gemaakt. Ik heb wel eens uitgerekend hoe vaak. Nou daar schrik je van. We zien elkaar volgende week weer. Zou ze nog met me naar bed willen? Wat zou ze doen, als ik er op aan zou sturen? Kamertje huren? "Men can't help acting on impulse!", heet het. Zou ze weer de sterke maagd uithangen? Ze is dan wel zoetjes vergiftigd, door de schone verhalen over de rol van de vrouw als draagster van wijsheid, maar tegen de natuur is ook zij niet bestand. Die wijze Salomo wordt in de HB ook alleen aangehaald, als het in hun kraam te pas komt. Sheba valt trouwens in het niet bij Ester. Nee Rie, bekijk het! Ik ga Claire bellen. Die komt vanmiddag thee drinken. Ai, ik kom wel in tijdnood. Ik heb mijn internetles van morgen nog voor te bereiden. Ontspannen blijven, Claire komt helemaal voor mij hier heen! Ze heeft met me meegevoeld natuurlijk.

Potverdorie. Weer hetzelfde gelazer. De helft van de computers geeft de melding dat de a: drive geen toegang heeft. Waar ligt dat nou toch aan? Jos Penders bellen! Waar is die handleiding van hem? Jezus wat een rotsooi overal. En die zaal, fed up met computers. Ik vond het vorige week zo imposant, maar nu? Overvol en rommelig. Paniekerig word ik en boos. Gelukkig doet de on line computer het wel. Naar beneden, drie verdiepingen! Verdraaid, ben ik ruim op tijd hier, en nou krijg ik de zaak niet aan de praat. Mopperig terug naar boven. Niks wijzer geworden. Dan maar centraal. He, ik ben nu al vermoeid.

De helft van de cursisten is niet komen opdagen. Hebben ze er al genoeg van? Werken ze liever thuis? Ik kan ze geen ongelijk geven. Een beetje intelligent zelfstandig denkend mens kan het met de handleiding ook best zelf af. Maar dat is uiteraard niet echt de bedoeling. Geen lessen, geen inkomsten. Die man daar zit me trouwens opvallend aan te kijken. Weet hij er al heel wat van, of denkt hij dat maar? Ik zal hem in de gaten houden. Misschien is het weer zo'n overkritisch figuur? Rustig Adrie. Hmm, het valt mee. Hij is gewoon snel, slim en zelfstandig. Ja, dat is er zo een; die kan het inderdaad best zelf. Vriendelijk blijven jongen! Ik heb in Weert ook al eens te snel uitgehaald met "Dat is ouwe lullen praat!", gepikeerd om een opmerking van een cursist. Ik ben afhankelijk van hun reacties. Ze bellen zo de directie op. Nee, liever niet nog eens zo'n toestand als bij Kneepkens. Als docent leg je het in de commerce zo af. De klant is koning. Bizar, maar ik moet het Gilde te vriend zien te houden.

Ja, lief zeg, Claire heeft chili con carne klaargemaakt. Ik mag toch blij zijn dat ik nog zo'n vrouw heb ontmoet. Zij is echt iemand naast me. Ach en Fenny, wat is ze blij als ik kom. Minder leuk is dat ze naast me komt liggen, gelukkig op en niet in het bed. Verrek weer wakker! Probeert ze in bed te kruipen?

Gedachten, ze komen en gaan. Dat moet je ook maar gewoon laten gebeuren, en ze niet vasthouden: Tantra, les nummer één. Vroeger kon er van schrikken, van zo’n losse gedachte die zomaar ongevraagd binnen kwam dwarrelen. Wat! Ik kon er totaal van ondersteboven raken. Je geest kan rare streken met je uithalen, zeker als je je identificeert met de gedachten die je krijgt. Ja, gedachten krijg je. Ze zijn niet van jou. Jij bent slechts de antenne die ze opvangt. Gedachten komen ongevraagd je geest binnen dwarrelen, en ze gaan ook weer. Niet bezitterig doen en ze niet vasthouden dus. Dat alles heb ik van Bhagwan geleerd. Ja, ik heb veel aan die man te danken. Ademloos, als gekluisterd, heb ik zijn boek Tantra gelezen, en ik ben er werkelijk heel veel wijzer van geworden. Dat boek heeft me echt door een moeilijke periode heen geholpen. Ik heb door hem eindelijk begrepen hoe de menselijke geest aan onrust ten prooi kan vallen. “Gedachten komen en gaan. Houd ze niet vast, laat ze gaan”, zegt hij in de geest van Tantra. Ze zijn niet van jou, dus identificeer je er ook niet mee. Ja, dat is in een notendop de diepe levenswijsheid van Tantra! In dat opzicht hebben de westerse religies voor mij eigenlijk maar bar weinig te bieden gehad. Maar wat wil je, de Wijzen kwamen volgens de bijbel ook uit het Oosten, vanuit de oergrond van het Boeddhisme. Wat kan het Christendom daar tegenover stellen? De dorpspastoor, de oudste zoon van het boerke van buuten.

Die gekke Niek was tenslotte ook laaiend enthousiast geworden voor deze filosoof uit India. Ja, hij was zelfs griezelig in de ban van hem geraakt, net als Jan Foudraine. Hij werd dan ook bezorgd in de gaten gehouden. Niek was gegrepen door het creatieve elan en de levenslust bij Bhagwan die kennelijk opwellen uit een diep gevoelde liefde voor mens en wereld, los van formules en los van woordenbrei. Niek begon te voelen wat het is, verliefd te zijn op het leven zelf. Hij vertoonde in zijn houding en kijken alle symptomen van de verliefde staat. Als hij niet geduldig was vast gehouden door zijn huisgenoten, dan was hij vast en zeker ook naar India toegegaan en zou net als Foudraine in een cultuurshock ten onder zijn gegaan! Ik zie hem al zitten, in een kring, waarin openlijk vrije sex wordt bedreven, zoals Foudraine beschrijft in zijn boek. God, daar zou hij wat meegemaakt hebben.

Ik was gepikeerd en ronduit teleurgesteld, toen hij opeens zo enthousiast begon te doen. Ik had zelf al enkele keren de loftrompet over Bhagwan gestoken, want ik was echt vol van de man. Ik kon echter praten wat ik wou, ik kreeg absoluut geen gehoor, maar ik werd om mijn gedreven vertellen zelfs wat argwanend bekeken. Maar, ik was dan ook geen voorganger, geen leider, Niek wel. Hem verging het anders! Naar hem werd door zijn HB- supportersclub bewonderend opgekeken, als ware hij bevangen door de heilige geest. Voor mij te meer verbluffend, omdat hij inhoudelijk niet veel te vertellen had, en niet veel verder kwam dan een soort kritiekloze adoratie voor de persoon van Bhagwan. Kortom hij was stomweg in de ban geraakt van zijn uitstraling, in de ban van die liefhebbende blik in zijn ogen. Het had er veel van weg, dat “ijzeren Hein” Niek verliefd was geworden op de liefde. Ik stond paf van het volgzame gedoe dat zich na zijn eerste ontboezemingen in alle geledingen voordeed. Eerst steels toekijken en afwachten hoe "het gezag" tegen de merkwaardige metamorfose van Niek aankeek, nog eens kijken, en oh, ja, is het goedgekeurd?: allez, dan haastig vooruit met de geit.

Hoe kan die rationele, beheerste Niek met zijn perkamenten emotionaliteit ineens zo in de versnelling schieten? Had hij dan misschien toch iets van mijn enthousiasme opgepikt? Heeft hij misschien ook Tantra gelezen? Waarschijnlijker is dat hij een interview met Bhagwan gezien heeft. Bij mij is de geboeidheid gekomen via zijn boek Tantra, een soort bijbel. Ik moest vervolgens erg wennen aan zijn voorkomen, zijn bolle ogen en zijn manier van doen. Al trof me ook wel de rust en de harmonie in de ogen van deze man toen ik hem op televisie zag. En wat een levenswijsheid bracht hij. Ik ontving de filosofische, spirituele inzichten van deze hoogleraar in de filosofie precies op het goede moment, namelijk toen ik ze hard nodig had en er open voor stond. Wat had Br Niek in deze onthechtte, welbespraakte, liefhebbende filosoof zo geraakt? Was het de peilloze rust in die grote bruine ogen of zijn onverwoestbare glimlach waar hij zijn toehoorders mee omhelsde? Niek had zich bij het zien van dit alles kennelijk plotseling een galmend bekken gevoeld, en had gevoeld dat hij nog nooit aan de ware liefde toegekomen was. Inderdaad, dat is een schokkende en zelfs wat griezelige ervaring. Bhagwan was een krachtige persoonlijkheid, maar ook een Brekel om met Maarten Toonder te spreken. Iemand die je beroept op waarachtigheid en die als je onecht bent, je belevingswereld totaal ondersteboven zal gooien. Je moet daarna zelf maar zien hoe je er mee klaar komt. Niets voor zwakke mensen dus.

Bhagwan! Hij was naar westerse maatstaven een kwibus, maar wat heeft ie mij en talloze anderen veel te zeggen gehad; mij dus op de eerste plaats met zijn boek Tantra. Jammer dat het zo beroerd met hem moest aflopen. Hij is tenslotte toch bezweken onder de enorme druk van de publieke opinie, waaronder veel aanhangers en meelopers, maar ook vele vijanden. Wat een teloorgang. Zwaar gefrustreerd en vol angstige ergernis, zo loopt ie tenslotte voorbij op het scherm, belaagd door nieuwsjagers, tenslotte toch uit zijn evenwicht gebracht. Maar wie is op den duur bestand tegen de westerse publiciteitskolos met zijn geile protagonisten die maar op een ding uit zijn, sensatie creëren en je zo voor het voetlicht brengen. Zijn eigen leerlingen hebben hem gecorrumpeerd met die belachelijke verzameling RollsRoys wagens, wat moet een mens daarmee, en zo is ie hij tenslotte van zijn graat afgedropen. Hij had eigenlijk vermoord moeten worden net als de andere groten der aarde.

Maar dan Rie, een levende Madonna, een maagdekijn, volkomen op haar plaats in de communauté. Zit ik hier echt mijn best te doen om haar te verleiden? Ik zit wel raar in elkaar hoor! "Nee Rie, het kan me niet schelen of ik er morgen nog ben! Voor mijn part! Oh, ik heb er best plezier in hoor, maar ik zie meer dan ooit mijn betrekkelijkheid”.

Het moest er een keer van komen. Je kunt niet cultuurminnend zijn zonder ooit een opera gezien te hebben. Dus daar gaan we dan naar Brussel, naar Puccini, La Traviata. God, wat is mijn leven veranderd. Het alleen zijn is best uit te houden. Maar zonder een intieme ankerplaats waar je je gevoel kunt uiten, waar je respons krijgt, waar je gewekt wordt, zou het leven verstillen en verkillen, en uiteindelijk alleen nog gedachte zijn zonder “substantia”. Daar zou ik gek van worden. Dat is wat iemand als Claire voor me doet, ze houdt me in leven. Ze is mijn redding. Hm, alweer een psalm.

God wat zingen die mensen, wat een stemmen, wat een overtuigingskracht. Er werd heel wat gehoest in de derde acte. Je moet dat begrijpen, anders ga je je mateloos irriteren aan al dat zogenaamde "cultuurloze plebs" dat maar beter thuis had kunnen blijven De kriebelhoest; het komt door de emotie. Ja hoor, Claire heeft haar bril ook al af, en ze zit driftig in haar ogen te wrijven. Aanzwellende golven van applaus, en een staande ovatie voor de sopraan! Dat was dan mijn eerste opera. Ik was ook geraakt en gekraakt.. Ik heb eigenlijk altijd gedacht dat opera niets voor mij is. Te theatraal? Ik ben er toch wel anders over gaan denken. En ballet dan, dat verwijfde gedoe met die zakophouders. Dat is toch allemaal gesublimeerde seks! En maar kijken naar die stemvork. Dat altijd boeiende en nooit vervelende kruispunt, waar zoveel interessants verborgen zit. En maar kijken naar die potsierlijke mannen met hun ingepakte boerenjongens. Dat mogen ze van mij houden. Het zal wel aan mij liggen maar mijn ogen blijven er steeds maar naar toe dwalen. Misschien heb ik te weinig cultuur om me daar van los te kunnen maken? Maar, modern ballet ben ik echt gaan waarderen. Tja, mag het? Zijn we niet allemaal goden in onze gedachten? In gedachten wel ja, maar niet in onze daden. Om de hoogte van de Olympus te beklimmen is heel wat meer nodig dan denken: natuurtalent, veel studie en een meester die je voorgegaan is. Ik heb wat cultuur van mijn Pa mee gekregen. Hij zong tenor in een koor, en hij zat elke zondagmiddag als liefhebber aan de radio gekluisterd om te luisteren naar Bel Canto. Ik heb van hem een zekere muzikale gevoeligheid meegekregen, het vermogen om te genieten van muziek. Maar er zat meer in mijn Pa, hij schreef ook gedichten en heeft daar zelfs twee keer een prijs mee gewonnen.

Rie is met haar vader ook eens naar de opera geweest. Hij wilde van alles voor zijn dochter, maar kon het voor zichzelf niet waar maken. Hij zat in de kortste keren te snurken. Hij heeft haar in van alles ingewijd, behalve in de liefde, zoals in sommige culturen ook nog de gewoonte schijnt te zijn. Is dat de reden waarom ik met Rie niet naar een opera wilde? Was voor mij de ontdekking er al af? Vermaledeide kerel! Met zijn vrouw ging hij nooit uit!

Nondeju, wat was ik ineens onvast ter been. Ik had het gevoel dat ik zo onderuit kon gaan. Te weinig gegeten, te lage bloedsuikerspiegel? "Misschien heb je wel ouderdomssuiker", zei Claire. Wie weet! Het was in elk geval bepaald onaangenaam. Een mens kan van alles krijgen. Maar als het je zo ineens overvalt, dan schrik je toch wel even, en besef je hoe vergankelijk alles is. Zoals bij dat oude dametje dat ginds op een bankje zit. "Zeker een flauwte gekregen!" Er zijn al enkele zorgzame mensen bij gelukkig.

“Het wijntje was heerlijk Claire, de chili ook. Zo'n magnetron is toch maar heel gemakkelijk. Ik ga dat ook doen, porties invriezen. Ik moet toch eens wat beter voor mezelf gaan zorgen. Jawel, ik moet uitkijken dat ik niet te onregelmatig ga eten. Warm eten schiet er bij al die avondlessen al te gemakkelijk bij in. Het is dan maar wat gemakkelijk als je simpelweg een portie uit de diepvries kunt halen.”

We gaan naar Utrecht, mijn camera ophalen. Muis blijft thuis. "Arme muis!", met je parmantige gatje. Kan ze straks weer blij zijn als we terug thuis komen, “Hè, muis”.

Ik krijg nou dus eindelijk mijn GV-D300 video-player. Ik heb f.2000,- bij de inruil van de Canon EX1 moeten bij betalen. Redelijke deal. Nou heb ik alles. Nou alleen nog leren monteren met Adobe premiere en uiteraard een goed project!

"Hoe stel jij je onze toekomst voor, Adrie?", vraagt Clair.

Hè, die vraag had ik niet verwacht. "Ik vroeg jou pas wat je plannen zijn voor de toekomst” vervolgt Clair, “en ik kwam er helemaal niet in voor." God ben ik echt zo zakelijk lomp geweest?

"Claire, je moest eens weten hoe vaak je in mijn gedachten bent, en positief ja. Ik kan me niet voorstellen dat wij nog ooit van mekaar los komen. Onze levens zijn zich zo in elkaar aan het weven. We worden samen nog eens één mooi tapijt."

“Adrie, mooie woorden, maar ik vraag het niet voor niks. Ik heb een aanzoek gehad, van een aannemer wegenbouw. En ik moet kiezen.”

“Ah, aannemer wegenbouw?”, ik kan er niks aan doen, maar het werkt onbedaarlijk op mijn lachspieren.

“Uit het Midden Oosten zeker? Ah, en ja, natuurlijk, hij is zeker ook miljonair? En alles bij elkaar gesprokkeld in de beton?” Ik loop hier een beetje te badineren, maar er zit wel een reële ervaring onder. Het gezin van Rie had een knaap geadopteerd, Hans, die als vriend van broer Jan het ouderlijk huis frekwenteerde. Hij kwam mede door de opvoedkundige kwaliteiten van Vader nog goed terecht; hij ging naar de HTS, specialiseerde zich in de beton, ging in de bouw in het Midden Oosten waar hij ook nog een slimme uitvinding deed, iets om stenen te kraken, en kwam als miljonair terug. Het kan dus. Ik zal er maar niet bij vertellen dat de man een gevoelloze beul was voor zijn vrouw, die desondanks bij hem bleef. Ze stond cultureel mijlenver boven hem, en hij wist het. Hij heeft het haar nooit vergeven en heeft haar dat naar verluidt meer dan eens stevig ingepeperd. Nee, niet alleen verbaal.

“Je moet het niet aan Adrie vertellen had Carla gezegd. Maar dat doe ik dus wel! Adrie, ik heb moeten kiezen tussen mijn verstand en mijn hart. En ik heb gekozen om mijn hart te volgen. Hij heeft me alles aangeboden” gaat ze verder.

“Ho, ho wacht eens, dit is serieuze praat aan het worden.”

“Ja, ik kon alles van hem krijgen, een cruise, een mobilhome, een huis in Spanje, wat ik maar wou! Hij is ook hier geweest; die bloemen daar achter je zijn van hem”. Alles krijgen, hart volgen? Ik kijk verbijsterd naar de volvette bos rozen op de eettafel. Verrek, het begint tot me door te dringen wat hier eigenlijk gebeurd is, maar nog niet wat ze eigenlijk wil zeggen. Zit ik op de wip? Oh ja, godver, nou ja, dan is het maar zo. Voor mij geen ritje over een weg van beton.

“Ik heb hier geslapen, we hebben gevreeën, en zit er nu ineens een vent op mijn lip Clair? Ik weet het niet, maar moet ik nou schrikken of wa?” Maar wat raar, ik voel helemaal geen spanning bij haar. Wat wil ze me nou eigenlijk zeggen? Had Carla misschien gelijk, en had ze dit beter voor zich kunnen houden? Waarom zou ik dat ook moeten weten? Waar is dat goed voor? Dan snap ik het. Ze houdt van me, verdraaid, dat is haar boodschap. Ze zegt me, dat ze voor mij kiest en wat ze daarmee allemaal laat varen! Heel wat dus: geborgenheid, rijkdom, zekerheid, zon en warmte, veiligheid. Wat kan ik daar tegenover stellen? Liefde? Tederheid? Ja, dat op de eerste plaats en veel meer heb ik ook niet te bieden, al lijkt me dat eigenlijk ook wel het belangrijkste.

Ik ben niet super handig, ik heb geen dikke knuisten en ik heb zeker geen tiet met geld. “God, Claire. Hoe ik onze toekomst zie. Ah, wel, wat kan ik zeggen”; gewoon mezelf maar zijn nu:

“Wel, ik zie dat de intimiteit en de liefde tussen ons zal groeien in ons leven. Onze levens zullen inderdaad meer en meer in elkaar geweven worden, dat zie ik. We zullen in de druk van de nabijheid regelmatig vechten, maar nog vaker ook liefhebben. Heb je die musical Anatevka gezien? Nee? Dan gaan we daar een keer naar toe. Het gaat over een joods gezin in het armetierige Joodse dorp Anatevka, waar iedereen iedereen kent en waar de traditie heilig is.. “Hou je van me?”, zingt de huisvader heel teder tegen zijn vrouw, opgewarmd door de liefde die zijn vijf dochters van hun vriend ondervinden en tentoonspreiden. En zij antwoordt:" Al die jaren heb ik voor je gezorgd, je sokken gestopt, je kinderen gegeven, en jij durft nog zoiets te vragen?" Maar hij wil het horen: “Hou je van me?” Ze heeft gelijk, hun leven is het antwoord; maar ook hij heeft gelijk. Het moet af en toe ook eens gezegd worden. Houden van is elkaar vast blijven houden, in woord en daad, en niet los laten. "Ik ben heel erg blij en ontroerd met je beslissing Claire, en ik ben heel gelukkig dat je van me houdt”, zeg ik ontroerd en blij.

“En ik, ikkik hou van jou", fluister ik, terwijl ik tegen haar aan kruip. En Claire? Zij lacht zachtjes.

[1] Voor belangstellenden kan ik verwijzen naar een geluidsopname van een ontroerend verhaal over zijn jeugdjaren waarin hij verhaalt over de oorsprong van de Bokken en Geiten, ontstaan door een ongelukkig tweespalt in de bevolking van Thorn, en hoe hij dat zelf als jonge ervaren heeft. Je maakt tevens kennis met de gevoeligheid voor muziek, en met de grote betekenis die heeft voor de mens in zijn omgeving en beleving.

zie: www.opapake.be, Lettergrepen, Sef Richaerds vertelt A,B en C.

Opapake Literair: gedichten en teksten

donderdag 10 mei 2012

branding

dage raad (haiku)

maandag 7 mei 2012

Pas de Dieux Deel 1 (boek)